![\"ecole_450.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2007\/ecole_450.jpg\" "\\"ecole_450.jpg\\"")
<\/p>\n<\/p>\n
Amerykanizowa\u0107 czy nie? Oto jest pytanie. Przez przypadek problemy te znalaz\u0142y si\u0119 w tym samym czasie r\u00f3wnie\u017c w centrum zainteresowania Francuz\u00f3w. Przez ca\u0142y listopad francuskie uniwersytety by\u0142y w stanie wrzenia. Posz\u0142o o ustaw\u0119 reformuj\u0105c\u0105 nieco system wy\u017cszych uczelni, zwan\u0105 ustaw\u0105 o autonomii uniwersytet\u00f3w<\/a>. Specjalnie zaznaczam \u017ce nieco, bo zmiany rzeczywi\u015bcie nie by\u0142y drastyczne (o czym za chwil\u0119). Problem w tym, \u017ce wielu student\u00f3w i pracownik\u00f3w wy\u017cszych uczelni nie wierzy w dobre intencje rz\u0105du i ministerstwa (maj\u0105 ku temu zreszt\u0105 pewne przes\u0142anki). Boj\u0105 si\u0119 oni owej „amerykanizacji” tutejszego systemu szkolnictwa wy\u017cszego. A co za tym idzie – zniesienia jego egalitaryzmu.<\/p>\n Sytuacj\u0119 zaostrzy\u0142 fakt, \u017ce ustawa o autonomii uniwersytet\u00f3w zosta\u0142a pomy\u015blana przez prezydenta Nicolasa Sarkozy’ego jako ustawa testowa. Prace nad ni\u0105 podj\u0119to bezpo\u015brednio po wygranych przez Sarkozy’ego i jego ob\u00f3z centro-prawicowy wyborach prezydenckich i parlamentarnych (w maju i czerwcu b.r.). Ustawa by\u0142a gotowa ju\u017c w sierpniu i wtedy to w\u0142a\u015bnie zosta\u0142a zatwierdzona przez parlament. Pow\u00f3d do po\u015bpiechu by\u0142 te\u017c taki, \u017ce w czasie wakacji trudno by\u0142o spodziewa\u0107 si\u0119 studenckich protest\u00f3w (sk\u0105d m.in. wspomniany wy\u017cej brak zaufania).<\/p>\n Co si\u0119 odwlecze, jak wida\u0107, to jednak nie uciecze. Studenci przypomnieli sobie o ustawie w listopadzie i zorganizowali manifestacje, strajki i w ko\u0144cu okupacje uczelni pod has\u0142ami jej wycofania. Dosz\u0142o do wkroczenia policji na teren uniwersytetu Rennes 2 i wyprowadzenia kilkudziesi\u0119ciu os\u00f3b okupuj\u0105cych budynki uczelni. Okaza\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas zreszt\u0105, \u017ce nie wszyscy okupuj\u0105cy byli studentami.<\/p>\n Precedensowa by\u0142a tak\u017ce mobilizacja student\u00f3w, kt\u00f3rzy protestowali przeciwko okupacji budynk\u00f3w uniemo\u017cliwiaj\u0105cych studiowanie. W wielu francuskich uniwersytetach dosz\u0142o do szarpaniny i r\u0119koczyn\u00f3w. Do student\u00f3w do\u0142\u0105czyli pod koniec listopada liceali\u015bci, twierdz\u0105c, \u017ce zmiany na uczelniach dotyczy\u0107 b\u0119d\u0105 za rok czy dwa r\u00f3wnie\u017c i ich, wi\u0119c oni te\u017c b\u0119d\u0105 strajkowa\u0107<\/a>.<\/p>\n Fala strajk\u00f3w zacz\u0119\u0142a nieco opada\u0107, gdy najwi\u0119ksza organizacja studencka UNEF (pisa\u0142em swego czasu w blogu o ust\u0119puj\u0105cym w\u0142a\u015bnie szefie tego zwi\u0105zku studenckiego Bruno Julliardzie<\/a>, nb. jeszcze nie raz o nim us\u0142yszymy, bo kariera polityczna stoi przed nim otworem) podj\u0119\u0142a decyzj\u0119, w zgodzie z pani\u0105 minister szkolnictwa wy\u017cszego, o prowadzeniu negocjacji nad szczeg\u00f3\u0142ami ustawy, a nie bezwarunkowym jej wycofaniem. Ministerstwo obieca\u0142o r\u00f3wnocze\u015bnie podwy\u017ck\u0119 stypendi\u00f3w dla najbardziej potrzebuj\u0105cych ju\u017c od 1 stycznia 2008 r. Co oczywi\u015bcie uznano za pr\u00f3by porozumienia za plecami student\u00f3w i ci\u0105gle trudno m\u00f3wi\u0107 o spokoju w \u015brodowisku<\/a>.<\/p>\n Oczywi\u015bcie Francja to nie Polska, ale wiele bol\u0105czek studenckich w obu krajach jest podobna. Po pierwsze zbyt ma\u0142e nak\u0142ady bud\u017cetowe i zaniedbane pomieszczenia czy kampusy uniwersyteckie. Po drugie niezbyt dopasowany do reali\u00f3w gospodarczych system kszta\u0142cenia, a co za tym idzie trudno\u015bci ze zdobyciem pracy po studiach. S\u0105dz\u0119, \u017ce w Polsce reakcje student\u00f3w (i nie tylko) by\u0142yby podobne do francuskich, gdyby rz\u0105d podj\u0105\u0142 decyzje o „amerykanizacji” systemu szkolnictwa wy\u017cszego.<\/p>\n Skoro ameryka\u0144ski system jest najbardziej wydajny i efektywny, to dlaczego tak trudno przeprowadzi\u0107 ow\u0105 „amerykanizacj\u0119”? Ot\u00f3\u017c chyba dlatego, \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie system ten jest najmniej egalitarny – zreszt\u0105 dlatego w\u0142a\u015bnie jest tak wydajny – a poza tym, aby dzia\u0142a\u0142 jak nale\u017cy, musi by\u0107 osadzony w sprzyjaj\u0105cych mu realiach spo\u0142ecznych (mentalno\u015b\u0107) i gospodarczych (odpowiedni poziom materialny, mobilno\u015b\u0107 itp.).<\/p>\n Tak we Francji jak i w Polsce powszechny dost\u0119p do studi\u00f3w wy\u017cszych jest oceniany jako naturalne prawo ka\u017cdego. We Francji chyba nawet bardziej ni\u017c w Polsce, gdy\u017c sam pomys\u0142 wprowadzenia egzamin\u00f3w na studia wy\u017csze jest uwa\u017cany za zamach na te swobody i prawa. W Polsce takim tabu jest nieodp\u0142atno\u015b\u0107 za studia wy\u017csze.<\/p>\n Francja ma jednak pewn\u0105 ukryt\u0105 przewag\u0119 nad Polsk\u0105. To tzw. wielkie szko\u0142y – grandes \u00e9coles, np. Ecole normale sup\u00e9rieure czy Ecole Polytechnique, kt\u00f3re maj\u0105 specjalny status w systemie francuskich wy\u017cszych uczelni. To bardzo elitarne szko\u0142y wy\u017csze, kt\u00f3re kszta\u0142c\u0105 wybranych, najzdolniejszych student\u00f3w. Po liceum i maturze odby\u0107 trzeba roczn\u0105 tzw. klas\u0119 przygotowawcz\u0105, aby do takiej szko\u0142y si\u0119 dosta\u0107. Ten rok pracy to prawdziwa orka – przyszli studenci wielkich szk\u00f3\u0142 kuj\u0105 praktycznie 24 godziny na dob\u0119, po to, aby p\u00f3\u017aniej, w czasie studi\u00f3w, ku\u0107 jeszcze bardziej. Po studiach maj\u0105 jednak praktycznie zapewnion\u0105 prac\u0119 – dyplom takiej szko\u0142y to przepustka do najlepszych etat\u00f3w. Wszyscy maj\u0105 te\u017c fundowane stypendia w czasie samych studi\u00f3w.<\/p>\n Troch\u0119 przypomina to angielski system wielkich i mniejszych uniwersytet\u00f3w; \u017ceby dosta\u0107 si\u0119 do Oxfordu czy Cambridge, te\u017c trzeba zda\u0107 egzamin. W Norfolk czy Newcastle nie.<\/p>\n Ten dwutorowy system jest wi\u0119c egalitarny tylko z pozoru – rozbudowany system stypendi\u00f3w powoduje, \u017ce nawet biedni a bardzo zdolni teoretycznie mog\u0105 studiowa\u0107 w wielkich szko\u0142ach. Problem w tym, \u017ce ci biedni ko\u0144cz\u0105 zwykle mierne szko\u0142y \u015brednie i ich poziom jest ju\u017c na starcie zbyt niski, by mogli zda\u0107 niezwykle wy\u015brubowane egzaminy wst\u0119pne (do tych szk\u00f3\u0142 oczywi\u015bcie takie konkursy s\u0105 obowi\u0105zkowe).<\/p>\n Tak to jeden z najbardziej egalitarnych system\u00f3w szkolnictwa wy\u017cszego w Europie, kt\u00f3ry broni si\u0119 dzi\u015b r\u0119kami i nogami przed „amerykanizacj\u0105”, okazuje si\u0119 egalitarnym tylko pozornie.<\/p>\n Nasz polski system z nieodp\u0142atnymi studiami i niedorozwini\u0119tym systemem stypendi\u00f3w te\u017c zmierza do kryptoegalitaryzmu. Tyle, \u017ce przy braku wielkich szk\u00f3\u0142 nie mamy tej „ameryka\u0144skiej” rezerwy, na kt\u00f3rej od dawna jedzie system francuskim jak po ma\u015ble.<\/p>\n A wi\u0119c amerykanizowa\u0107 czy nie? Oto jest pytanie.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nW krajowych mediach od niedawna ma miejsce dyskusja nad kszta\u0142tem polskiej nauki i szkolnictwa wy\u017cszego. Sami w niej wzi\u0119li\u015bmy udzia\u0142 w tym blogu<\/a>. Najbardziej przebojowe wydaj\u0105 si\u0119 recepty przej\u0119cia systemu anglosaskiego, kt\u00f3ry to mia\u0142by by\u0107 panaceum na wszystkie bol\u0105czki<\/a>. S\u0105 oczywi\u015bcie i g\u0142osy, powiedzia\u0142bym, bardziej wywa\u017cone<\/a>.<\/p>\n
\nUstawa o autonomii pozwala m. in. na szersze korzystanie w bud\u017cecie wy\u017cszych uczelni z r\u00f3\u017cnorodnych \u017ar\u00f3de\u0142 finansowych. Protestuj\u0105cy studenci s\u0105dz\u0105, \u017ce skoro rz\u0105d chce namawia\u0107 uczelnie na szukanie pieni\u0119dzy u prywatnych sponsor\u00f3w (tzn. g\u0142\u00f3wnie w sektorze gospodarczym), to oznacza, \u017ce chce wy\u017csze uczelnie sprywatyzowa\u0107 i w ten spos\u00f3b zaoszcz\u0119dzi\u0107 \u015brodki z bud\u017cetu. Wed\u0142ug strajkuj\u0105cych obowi\u0105zkiem pa\u0144stwa jest utrzymywanie szkolnictwa wy\u017cszego z bud\u017cetu centralnego i zmiany wprowadzone przez parlament na wniosek rz\u0105du s\u0105 wycofywaniem si\u0119 tego\u017c pa\u0144stwa ze swych podstawowych obowi\u0105zk\u00f3w. Jak z tego wida\u0107 „amerykanizacja” francuskich wy\u017cszych uczelni nie znajduje poparcia u samych zainteresowanych.<\/p>\n