![\"socrates_450.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2007\/socrates_450.jpg\" "\\"socrates_450.jpg\\"")
<\/p>\n<\/p>\n
Zaskakuj\u0105ce zwi\u0105zki ateizmu i teizmu.<\/strong><\/p>\n Ostatnio czytam sobie drobn\u0105 prac\u0119 Wernera Jaegera „Wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo i grecka paideia”. Wpad\u0142a mi ona w r\u0119ce z prostego wzgl\u0119du – jego opus magnum o my\u015bli greckiej i greckim wychowaniu i ich zwi\u0105zkiem z wczesnym chrze\u015bcija\u0144stwem – „Paideia” – jest na razie dla mnie nieosi\u0105galna. Ale ju\u017c nawet ta niewielka obj\u0119to\u015bciowo ksi\u0105\u017cka, \u015bwiadczy, \u017ce Jaeger pisze o rzeczach frapuj\u0105cych i nieoczekiwanych, bo ka\u017ce mi ona spojrze\u0107 nieco inaczej na zjawiska teizmu i ateizmu w Staro\u017cytno\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n Ot\u00f3\u017c w epoce tej ateizm, jako negacja lub brak wiary w Boga (bog\u00f3w), by\u0142 zjawiskiem marginalnym, a sama filozofia by\u0142a na wskro\u015b przenikni\u0119ta tre\u015bciami teistycznymi. Wprawdzie rzymski teolog z prze\u0142omu II i III wieku, Tertulian, na pytanie co maj\u0105 wsp\u00f3lnego Ateny z Jerozolim\u0105 (czyli wiara religijna z filozofi\u0105) odpowiada przecz\u0105co, ale tendencja ta nie by\u0142a dominuj\u0105ca nawet w \u0142aci\u0144skiej cz\u0119\u015bci Cesarstwa, a im bli\u017cej Wschodu, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 grek\u0105 my\u015blicieli, tym coraz bardziej obca. Z prostego wzgl\u0119du – ju\u017c od pocz\u0105tku greckiej filozofii silny jest w niej element filozoficznej religii.<\/p>\n Szczeg\u00f3lnie mocno podkre\u015bla to Arystoteles, kt\u00f3ry swoj\u0105 „pierwsz\u0105 filozofi\u0119” pojmuje jako teologi\u0119. Je\u015bli sobie u\u015bwiadomimy ten element, staje si\u0119 oczywiste, \u017ce tendencje te s\u0105 bardzo wyra\u017ane ju\u017c u Sokratesa, a potem u Platona i w jego szkole, stoicyzmie, a nawet epikureizmie. Wolny od nich w zasadzie jest tylko sceptycyzm. Zdaniem Jaegera, rodz\u0105ce si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwo jawi si\u0119 znaj\u0105cym greck\u0105 filozofi\u0119 wykszta\u0142conym warstwom Cesarstwa jako filozofia, poniewa\u017c w centrum jego zainteresowa\u0144, podobnie jak w centrum \u00f3wczesnej filozofii, le\u017c\u0105 zagadnienia etyczne, kosmologiczne, a szczeg\u00f3lnie teologiczne. Podobnie gdy Grecy po raz pierwszy spotkali si\u0119 z religi\u0105 \u017cydowsk\u0105 w III wieku przed Chrystusem, \u017byd\u00f3w nazwali wprost narodem filozof\u00f3w, ze wzgl\u0119du na ide\u0119 jedno\u015bci boskiej zasady wszech\u015bwiata, kt\u00f3r\u0105 filozofowie greccy w\u0142a\u015bnie odkryli.<\/p>\n Co to ma wsp\u00f3lnego z ateizmem? Wbrew pozorom do\u015b\u0107 du\u017co. Wystarczy tylko przypomnie\u0107 sobie, \u017ce zarzuty ci\u0105\u017c\u0105ce chocia\u017cby na Sokratesie, kt\u00f3ry nie odwiedza\u0142 greckich \u015bwi\u0105ty\u0144, nie sk\u0142ada\u0142 ofiar bogom czy te\u017c nie uczestniczy\u0142 w \u015bwi\u0119tach i procesjach. By\u0142y to powa\u017cne oskar\u017cenia, zagro\u017cone kar\u0105 \u015bmierci, bo religia by\u0142a spraw\u0105 obywatelsk\u0105, a ka\u017cdy kto j\u0105 kwestionowa\u0142a, godzi\u0142 w porz\u0105dek pa\u0144stwowy. Podobnie by\u0142o z pierwszymi chrze\u015bcijanami, kt\u00f3rzy na dodatek odmawiali boskiej czci cezarom, co ju\u017c nara\u017ca\u0142o ich na powa\u017cne oskar\u017cenia. Tym samym godzili oni w ustanowiony porz\u0105dek pa\u0144stwowy, co czyni\u0142o z nich element potencjalnie niebezpieczny. Postaw tych nie dawa\u0142o si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 inaczej, jak w\u0142a\u015bnie ateizmem.<\/p>\n Zdaj\u0119 sobie oczywi\u015bcie spraw\u0119, \u017ce zar\u00f3wno Sokrates, jak i p\u00f3\u017aniej chrze\u015bcijanie z pierwszych wiek\u00f3w, nie byli ateistami we w\u0142a\u015bciwym sensie tego s\u0142owa. Ale ze wzgl\u0119du na swoje postawy i stosunek do oficjalnej i powszechnej religijno\u015bci, bior\u0105cy si\u0119 z do\u015b\u0107 abstrakcyjnego teizmu, jako atei\u015bci byli postrzegani. Wskazuje to wyra\u017anie, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a ateizmu mog\u0105 si\u0119 kry\u0107 tak\u017ce w samym teizmie. O ile ma on swoj\u0105 abstrakcyjn\u0105 i rozwini\u0119t\u0105 posta\u0107 i z tej perspektywy krytykuje tradycyjn\u0105 i bezrefleksyjn\u0105 religijno\u015b\u0107.<\/p>\n Grzegorz Pacewicz <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zaskakuj\u0105ce zwi\u0105zki ateizmu i teizmu. Ostatnio czytam sobie drobn\u0105 prac\u0119 Wernera Jaegera „Wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo i grecka paideia”. Wpad\u0142a mi ona w r\u0119ce z prostego wzgl\u0119du – jego opus magnum o my\u015bli greckiej i greckim wychowaniu i ich zwi\u0105zkiem z wczesnym chrze\u015bcija\u0144stwem – „Paideia” – jest na razie dla mnie nieosi\u0105galna. Ale ju\u017c nawet ta niewielka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,59,9,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2351,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124\/revisions\/2351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>Il. „\u015amier\u0107 Sokratesa” Jacquesa Louisa Davida (1787)
\n<\/em><\/p>\n
\nPS. Pisz\u0105c ten tekst, s\u0142ucha\u0142em bootlegu z pierwszego koncertu Led Zeppelin po reaktywacji. Zesp\u00f3\u0142 w \u015bwietnej formie i chyba Plant najs\u0142abszy z ca\u0142ej czw\u00f3rki.<\/em><\/p>\n