jednym z ostatnich wpis\u00f3w Jacka Kubiaka<\/a> pokazuj\u0105, \u017ce przynajmniej niekt\u00f3rzy z komentuj\u0105cych pok\u0142adaj\u0105 star\u0105 wiar\u0119, i\u017c z nauki da si\u0119 wyprowadzi\u0107 moralno\u015b\u0107. \u017be to jest niemo\u017cliwe dowodzi\u0142 ju\u017c w XVIII wieku David Hume. Wida\u0107 trzeba jego uwagi od\u015bwie\u017cy\u0107.<\/p>\nAby nie by\u0142o niedom\u00f3wie\u0144, sprecyzujmy wpierw, czym si\u0119 charakteryzuj\u0105 nauka i moralno\u015b\u0107. Metoda naukowa opiera si\u0119 na tak zwanych zdaniach opisowych. Podstawow\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 takich zda\u0144 jest to, \u017ce mo\u017cna im przypisa\u0107 prawd\u0119 lub fa\u0142sz logiczny. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce jest to bardzo og\u00f3lne uj\u0119cie sprawy. Pomijaj\u0105c wszystkie w\u0105tpliwo\u015bci wok\u00f3\u0142 takiego okre\u015blenia, s\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce takie okre\u015blenie jest wci\u0105\u017c podstawowe dla nauki, a to ju\u017c wystarczy dla pokazania r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy moralno\u015bci\u0105 a nauk\u0105.<\/p>\n
<\/p>\n
Z kolei moralno\u015b\u0107 mo\u017cna scharakteryzowa\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce pos\u0142uguje si\u0119 ona zdaniami nakazuj\u0105cymi lub zabraniaj\u0105cymi co\u015b czyni\u0107. Zdania te mo\u017cna nazwa\u0107 postulatami moralnymi lub dyrektywami. Postulaty te nie s\u0105 ani prawdziwe, ani fa\u0142szywe. Chocia\u017c mo\u017cna si\u0119 z nimi zgadza\u0107 lub nie, uzasadnia\u0107, a nawet traktowa\u0107 jako oczywiste. M\u00f3wi\u0105 nie o tym, jak jest, ale jak ma by\u0107. Moralno\u015b\u0107 oczywi\u015bcie mo\u017cna opisywa\u0107, ale opis ten dotyczy w gruncie rzeczy postaw ludzkich, nie dotyka natomiast w \u017caden spos\u00f3b tre\u015bci postulat\u00f3w moralnych. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie m\u00f3wi nic o ich s\u0142uszno\u015bci lub braku s\u0142uszno\u015bci.<\/p>\n
Jak ju\u017c wida\u0107 z tej charakterystyki, nic nie \u0142\u0105czy zda\u0144 naukowych ze zdaniami charakterystycznymi dla moralno\u015bci. Te pierwsze mog\u0105 by\u0107 prawdziwe lub fa\u0142szywe, te drugie takiej w\u0142asno\u015bci posiada\u0107 nie mog\u0105. Konkluzja mo\u017ce by\u0107 tylko jedna – ze zda\u0144 opisowych nie wynikaj\u0105 \u017cadne zdania moralne wskazuj\u0105ce na jakie\u015b powinno\u015bci lub zakazy. Z tego jak jest, nie wynika wcale jak by\u0107 powinno. Zatem moralno\u015b\u0107 nie wynika z nauki. Na tym polega tytu\u0142owa gilotyna Hume’a.<\/p>\n
To, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b uwa\u017ca, i\u017c mimo wszystko z nauki wynika moralno\u015b\u0107, p\u0142yn\u0105\u0107 mo\u017ce z pewnego z\u0142udzenia. Nauka oczywi\u015bcie bada moralno\u015b\u0107 i odnajduje mechanizmy pewnych zachowa\u0144 moralnych czy ich nieoczekiwane konsekwencje. Zdania te konsekwentnie maj\u0105 konstrukcj\u0119 zda\u0144 opisowych. Ich schemat w skr\u00f3cie wygl\u0105da tak „X s\u0105dzi, \u017ce dyrektywa A jest s\u0142uszna”. W ten spos\u00f3b jedynie opisujemy postawy czy pogl\u0105dy ludzi, w \u017caden spos\u00f3b nie dotykaj\u0105c dyrektyw, kt\u00f3re za nimi stoj\u0105. Z tego, \u017ce wielu ludzi jest przekonanych o s\u0142uszno\u015bci jakiego\u015b post\u0119powania wcale nie wynika, \u017ce ich post\u0119powanie jest s\u0142uszne, a wobec tego, \u017ce nale\u017cy post\u0119powa\u0107 tak jak oni. Na przyk\u0142ad wielu z\u0142odziei s\u0105dzi, \u017ce kradzie\u017c nie jest niczym nagannym. Mimo to ich przekonania nikt nie bierze jako argumentu rozstrzygaj\u0105cego w pytaniu o to, czy nale\u017cy kra\u015b\u0107. No chyba, \u017ce si\u0119 jest z\u0142odziejem.<\/p>\n
Jak wida\u0107 fakt, \u017ce naukowo mo\u017cna opisywa\u0107 moralno\u015b\u0107, wcale nie przeczy tezie Hume’a, poniewa\u017c w takim wypadku moralno\u015b\u0107 nie wynika z nauki w sensie w\u0142a\u015bciwym, ale z postulat\u00f3w moralnych, kt\u00f3re ona jedynie bada. Moralno\u015b\u0107 wynika wi\u0119c z moralno\u015bci, co jest ca\u0142kiem zrozumia\u0142e.<\/p>\n
Na koniec proponuj\u0119 drobne \u0107wiczenie, kt\u00f3re mo\u017ce przekona\u0107 niedowierzaj\u0105cym twierdzeniu Hume’a. Prosz\u0119 przytoczy\u0107 mi chocia\u017c jedno naukowe – czyli odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 tylko do zda\u0144 opisowych, o czym pisa\u0142em na wst\u0119pie – uzasadnienie, dlaczego warto podejmowa\u0107 badania nad klonowaniem terapeutycznym (mo\u017cemy wzi\u0105\u0107 oczywi\u015bcie inny problem). Naukowe, a wi\u0119c nie mo\u017cna odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do \u017cadnych s\u0105d\u00f3w moralnych, bo w ko\u0144cu s\u0105dy te chcemy dopiero naukowo, czyli przy u\u017cyciu zda\u0144 opisowych, uzasadni\u0107. Osobi\u015bcie s\u0105dz\u0119, \u017ce warunek ten jest niemo\u017cliwy do spe\u0142nienia, ale je\u015bli komu\u015b si\u0119 uda solennie obiecuj\u0119, \u017ce jego nazwisko lub przydomek b\u0119d\u0119 rozg\u0142asza\u0142 na ka\u017cdych zaj\u0119ciach, gdy b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 o Hume’ie i na dodatek zrobi\u0119 wszystko, by \u015bwiat filozof\u00f3w pozna\u0142 mo\u017cliwie najszerzej nazwisko takiego \u015bmia\u0142ka. Ze swej strony za\u015b ostrzegam, \u017ce argumenty te b\u0119d\u0119 zbija\u0107, ujawniaj\u0105c w nich to, \u017ce nie spe\u0142niaj\u0105 naszego podstawowego warunku (nie s\u0105 ani prawdziwe, ani fa\u0142szywe) i opieraj\u0105 si\u0119 na nieu\u015bwiadomionych postulatach moralnych.<\/p>\n
Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\nFot. DrJekyll_MrHyde<\/strong><\/a>, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z nauki da si\u0119 wyprowadzi\u0107 moralno\u015b\u0107? Niemo\u017cliwe. Komentarze pod jednym z ostatnich wpis\u00f3w Jacka Kubiaka pokazuj\u0105, \u017ce przynajmniej niekt\u00f3rzy z komentuj\u0105cych pok\u0142adaj\u0105 star\u0105 wiar\u0119, i\u017c z nauki da si\u0119 wyprowadzi\u0107 moralno\u015b\u0107. \u017be to jest niemo\u017cliwe dowodzi\u0142 ju\u017c w XVIII wieku David Hume. Wida\u0107 trzeba jego uwagi od\u015bwie\u017cy\u0107. Aby nie by\u0142o niedom\u00f3wie\u0144, sprecyzujmy wpierw, czym si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/135"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=135"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/135\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2347,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/135\/revisions\/2347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=135"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=135"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"gilotyna_450.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2008\/gilotyna_450.jpg\" "\\"gilotyna_450.jpg\\"")
<\/p>\n