![\"columbia_450.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2008\/columbia_450.jpg\" "\\"columbia_450.jpg\\"")
<\/p>\n<\/p>\n
Zmar\u0142a Salome Gluecksohn-Waelsch, wielka dama genetyki. Mia\u0142a 100 lat, 1 miesi\u0105c i 1 dzie\u0144. <\/strong><\/p>\n Wielka dama genetyki myszy, Salome Gluecksohn-Waelsch zmar\u0142a w swoim mieszkaniu na Manhattanie w listopadzie ubieg\u0142ego roku. Mia\u0142a 100 lat, 1 miesi\u0105c i 1 dzie\u0144. Przez bez ma\u0142a 70 lat zajmowa\u0142a si\u0119 badaniem rozwoju myszy. Prawie od pocz\u0105tku swej kariery naukowej, kiedy nie by\u0142o jeszcze takiej specjalno\u015bci, Gluecksohn-Waelsch by\u0142a prawdziwym biologiem rozwoju, a nie tylko embriologiem.<\/p>\n Spemann nie by\u0142 \u0142atwym szefem. Szczeg\u00f3lnie dla m\u0142odej \u017byd\u00f3wki. Nastawiony by\u0142 bowiem sceptycznie tak do kobiet w nauce, jak i do \u017byd\u00f3w w og\u00f3le. W dodatku Salome Gluecksohn te\u017c nie mia\u0142a \u0142atwego charakteru. W laboratorium Spemanna pozostawa\u0142a wi\u0119c w cieniu innego doktoranta, ulubie\u0144ca szefa, Eckharda Rotmanna (kto o nim s\u0142ysza\u0142?).<\/p>\n Obroni\u0142a doktorat u Spemanna w r. 1931 i wyjecha\u0142a do Berlina, gdzie dosta\u0142a prac\u0119 asystentki w laboratorium naukowym. Ale ju\u017c w roku 1933, wraz z m\u0119\u017cem fizykiem, Rudolfem Schoenheimerem, b\u0119d\u0105c \u017byd\u00f3wk\u0105 musia\u0142a ucieka\u0107 z Niemiec. Wyjechali do Nowego Jorku, gdzie mieszka\u0142a do \u015bmierci.<\/p>\n W Stanach, przez 3 lata by\u0142a bez pracy. W ko\u0144cu uda\u0142o jej si\u0119 dosta\u0107 na bezp\u0142atny sta\u017c do laboratorium w Columbia University, z kt\u00f3rym zreszt\u0105 zwi\u0105zana by\u0142a do ko\u0144ca swej naukowej kariery. Razem z m\u0119\u017cem chodzili na pota\u0144c\u00f3wki do Harlemu. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, do opieki nad dzie\u0107mi naj\u0119\u0142a czarn\u0105 niani\u0119 z Georgii. Obie kobiety zaprzyja\u017ani\u0142y si\u0119 i niania sta\u0142a si\u0119 cz\u0142onkiem rodziny.<\/p>\n Ju\u017c w r. 1938, Salome Gluecksohn-Schoenheimer opublikowa\u0142a swoja najwa\u017cniejsz\u0105 chyba w \u017cyciu publikacj\u0119 naukow\u0105. Opisa\u0142a w niej rozw\u00f3j zarodkowy odkrytego 10 lat wcze\u015bniej mutanta bezogonowej myszy.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie rozw\u00f3j zarodk\u00f3w myszy pozbawionych ogona sta\u0142 si\u0119 po kilku latach \u015bwietnym modelem do bada\u0144 genetycznych w biologii rozwoju ssak\u00f3w, w tym cz\u0142owieka. Jej publikacja umo\u017cliwi\u0142a identyfikacj\u0119 gen\u00f3w odpowiedzialnych za kszta\u0142towanie cia\u0142a ssak\u00f3w (a dok\u0142adniej mezodermy). Opisanie mutacji T (Tailless<\/em> albo Brachyury<\/em> – gen sklonowano w roku 1990) i kinky<\/em> (powoduje rozdzielenie si\u0119 zarodka i powstawanie bli\u017aniak\u00f3w jednojajowych) rozpocz\u0119\u0142o trwaj\u0105c\u0105 do dzi\u015b rewolucj\u0119 genetyczn\u0105 w biologii rozwoju. P\u00f3\u017aniej Glueckshn-Waelsch interesowa\u0142a si\u0119 wieloma innymi genami reguluj\u0105cymi rozw\u00f3j myszy, m. in. bior\u0105cymi udzia\u0142 w formowaniu si\u0119 w\u0105troby.<\/p>\n Najbardziej zadziwiaj\u0105ce w jej karierze naukowej by\u0142o, \u017ce nie tylko potrafi\u0142a dostosowa\u0107 si\u0119 do zmieniaj\u0105cego si\u0119 w XX wieku w b\u0142yskawicznym tempie warsztatu pracy naukowej, ale sama te zmiany stymulowa\u0142a. Sta\u0142a si\u0119 pionierk\u0105 rewolucji molekularnej w biologii rozwoju. Cho\u0107 zaczyna\u0142a u Spemanna od zwyk\u0142ego opisu r\u00f3\u017cnicowania si\u0119 ko\u0144czyn salamandry, to szybko zaintrygowa\u0142y j\u0105 spontaniczne wady rozwoju.<\/p>\n Gdy dosz\u0142a do wniosku, \u017ce sam opis efekt\u00f3w mutacji nie wystarczy do wyja\u015bnienia przyczyn wad i mechanizm\u00f3w rozwoju, zacz\u0119\u0142a bada\u0107 geny na poziomie molekularnym i sama indukowa\u0107 nowe ich mutacje. W r. 1993 roku, maj\u0105c 86 lat, zidentyfikowa\u0142a produkt genu hsdr-1<\/em>, kt\u00f3ry odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119 w rozwoju i funkcjonowaniu w\u0105troby u myszy (r\u00f3wnie\u017c i u cz\u0142owieka). Do\u017cy\u0142a odszyfrowania ca\u0142ego genomu myszy.<\/p>\n W roku 1986 spotka\u0142em j\u0105 w Andover w New Hampshire na Gordon Conference na temat zap\u0142odnienia i wczesnego rozwoju myszy. 79-letnia w\u00f3wczas Gluecksohn-Waelsch musia\u0142a by\u0107 najstarsz\u0105 uczestniczk\u0105 konferencji. Pomimo wieku wsz\u0119dzie by\u0142o jej pe\u0142no. W czasie obrad ci\u0105gle zabiera\u0142a g\u0142os, a w przerwach cz\u0119sto s\u0142yszeli\u015bmy jej perlisty \u015bmiech.<\/p>\n Na pocz\u0105tku lat 30. XX wieku, we Fryburgu, kiedy w Rzeszy szala\u0142a inflacja, a Salome Gluecksohn nie mia\u0142a grosza przy duszy, spodoba\u0142 jej si\u0119 \u015bliczny r\u00f3\u017cowy sweterek z wystawy sklepowej. Wesz\u0142a by go przymierzy\u0107, a w\u00f3wczas spodoba\u0142 si\u0119 jej jeszcze bardziej; w dodatku le\u017ca\u0142 na niej jak ula\u0142. Niestety \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie mog\u0142a go kupi\u0107. W\u0142a\u015bciciel sklepu, widz\u0105c jej zachwyt zaproponowa\u0142 podarunek. Pod jednym wszelako warunkiem – w zamian za zdj\u0119cie Salome w owym sweterku, kt\u00f3re jako reklam\u0119 umie\u015bci w swej witrynie. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o i Salome na chwil\u0119 sta\u0142a si\u0119 modelk\u0105, a jej fotografia od tej pory reklamowa\u0142a \u00f3w sklep.<\/p>\n Teraz nazwisko Gluecksohn-Waelsch mog\u0142oby \u015bmia\u0142o reklamowa\u0107 jej rodzinne miasto nad Mot\u0142aw\u0105. Warto by\u0142oby upami\u0119tni\u0107 nim jedn\u0105 z gda\u0144skich ulic. Tylko czy rajc\u00f3w miejskich interesuj\u0105 dzi\u015b genialne nawet postaci ze \u015bwiata nauki?
\nUrodzi\u0142a si\u0119 w roku 1907 w Gda\u0144sku w rodzinie niemieckich \u017byd\u00f3w. Mieli dom letniskowy na mierzei Wi\u015blanej, za Krynic\u0105 Morsk\u0105. Ojciec Salome zmar\u0142 w czasie epidemii grypy w roku 1918. Zacz\u0119\u0142a studia w Kr\u00f3lewcu, a nast\u0119pnie przenios\u0142a si\u0119 do Berlina. Poniewa\u017c pasjonowa\u0142a j\u0105 embriologia, zdecydowa\u0142a si\u0119 wyjecha\u0107 na drugi koniec Niemiec, do Fryburga brezgowijskiego, by studiowa\u0107 w najlepszym w\u00f3wczas laboratorium embriologicznym Hansa Spemanna (nagroda Nobla w r. 1935 za odkrycie zjawiska indukcji w trakcie rozwoju zarodkowego).<\/p>\n
\n
\nJacek Kubiak<\/strong><\/p>\n