![\"kubiak.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/kubiak.jpg\" "\\"kubiak.jpg\\"")
Chyba wszyscy si\u0119 zgadzaj\u0105, \u017ce stan polskiej nauki jest z\u0142y i \u017ce konieczne jest podj\u0119cie radykalnych reform. Nie ma oczywi\u015bcie zgody co do radykalizmu i kierunku zmian.<\/p>\nChyba wszyscy si\u0119 zgadzaj\u0105, \u017ce stan polskiej nauki jest z\u0142y i \u017ce konieczne jest podj\u0119cie radykalnych reform. Nie ma oczywi\u015bcie zgody co do radykalizmu i kierunku zmian.<\/p>\n
Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce dla ratowania sytuacji najpro\u015bciej by\u0142oby odtworzy\u0107 model organizacyjny kt\u00f3rej\u015b z pot\u0119g naukowych. Najcz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 wi\u0119c o modelu ameryka\u0144skim. Oczywi\u015bcie nauka USA to dla ka\u017cdego naukowca niedo\u015bcig\u0142y idea\u0142. Wystarczy policzy\u0107 liczb\u0119 noblist\u00f3w w ka\u017cdej dziedzinie i liczb\u0119 publikacji naukowych (najlepiej w najbardziej selektywnych czasopismach, w\u00f3wczas szpica jest jeszcze wyra\u017aniejsza), spojrze\u0107 na rankingi wy\u017cszych uczelni czy na liczb\u0119 patent\u00f3w i wdro\u017ce\u0144. Ten w\u0142a\u015bnie przyk\u0142ad powinien wi\u0119c naszych reformator\u00f3w inspirowa\u0107.<\/p>\n
Si\u0119ganie do \u015bwietnych wzorc\u00f3w to bardzo dobry odruch. Jednak amerykanizacja polskiej nauki mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 ko\u0144sk\u0105 terapi\u0105. S\u0119k w ca\u0142kowitym niedopasowaniu modelu ameryka\u0144skiego do polskich warunk\u00f3w spo\u0142ecznych, ekonomicznych, politycznych. Przyk\u0142ad: obsadzanie stanowisk w konkursach (np. gdy kierownik zak\u0142adu odchodzi na emerytur\u0119) oznacza\u0142oby zmian\u0119 tematyki bada\u0144 prawie z dnia na dzie\u0144. Co zrobi\u0107 z personelem? Polska nauka jest zbyt p\u0142ytka – nie zdo\u0142a ich wch\u0142on\u0105\u0107. \u017badna reforma systemu tu nic nie zmieni. A z dziedziczenia zak\u0142ad\u00f3w naukowych trzeba koniecznie zrezygnowa\u0107. W USA rynek pracy jest tak rozleg\u0142y, \u017ce je\u015bli traci si\u0119 prac\u0119 w Nowym Jorku, to leci si\u0119 do Los Angeles. A w Polsce? Naukowiec zwolniony w Krakowie, nawet je\u015bli znajdzie prac\u0119 we Wroc\u0142awiu, to za co ma kupi\u0107 czy wynaj\u0105\u0107 mieszkanie, je\u015bli mieszka k\u0105tem u te\u015bci\u00f3w na Podg\u00f3rzu?<\/p>\n
<\/p>\n
Dlatego musimy i\u015b\u0107 wolniej i szuka\u0107 polskiej drogi rozwoju – jak mawia\u0142o si\u0119 za czas\u00f3w PRL. Przykre to, ale chyba konieczne.<\/p>\n
W III RP dokonano ju\u017c podstawowych zmian. Cho\u0107by przyznawanie grant\u00f3w KBN na podstawie oceny przez zagranicznych recenzent\u00f3w. Pisz\u0119 w\u0142a\u015bnie o tym, bo sam mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 recenzowa\u0107 takie projekty. Napisane po angielsku (recenzja r\u00f3wnie\u017c), na poziomie, kt\u00f3rego nie powstydzi\u0142by si\u0119 \u017caden z moich francuskich koleg\u00f3w. Tak samo post\u0119puj\u0105 Czesi. Zdarza mi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c recenzowa\u0107 projekty naukowe dla Czeskiej Fundacji Naukowej, czyli jak m\u00f3wi\u0105 bracia Czesi „Grantovej Agentury” (sic!). Portugalczycy wymagaj\u0105 zagranicznych recenzent\u00f3w doktorat\u00f3w, a Francuzi prac habilitacyjnych. Nie chodzi tu jednak o sam\u0105 „zagraniczno\u015b\u0107” recenzenta, a tylko o jego oderwanie od wewn\u0119trznych uk\u0142ad\u00f3w i przeniesienie oceny na poziom \u015bwiatowy lub cho\u0107by europejski. A w Polsce powo\u0142anie zagranicznego recenzenta to ci\u0105gle harakiri, bo rada wydzia\u0142u b\u0119dzie na to patrzy\u0142a krzywym okiem. Notabene przeprowadzanie obrony doktorat\u00f3w czy habilitacji przed ca\u0142\u0105 rad\u0105 wydzia\u0142u, a nie w\u0105sk\u0105 komisj\u0105 specjalist\u00f3w, to nieporozumienie – wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142osuj\u0105cych nie ma poj\u0119cia o zawarto\u015bci bronionej pracy.<\/p>\n
Kolejny pierwszoplanowy problem to hierarchiczno\u015b\u0107 nauki w Polsce. Po co zak\u0142ady maj\u0105 by\u0107 skupione w instytutach? W dodatku cz\u0119sto „zawarto\u015b\u0107” instytut\u00f3w przeczy naukowej wiedzy (dlaczego naukowcy badaj\u0105cy pierwotniaki maj\u0105 pracowa\u0107 w instytucie zoologii, a mykolodzy w instytucie botaniki, kiedy badania filogenetyczne pokazuj\u0105, \u017ce pierwotniaki nie s\u0105 zwierz\u0119tami, a grzyby nie nale\u017c\u0105 do ro\u015blin).<\/p>\n
W Polsce na pierwszy plan wysuwa si\u0119 postulat zniesienia habilitacji – pisa\u0142em o tym we wpisie „PiS puszcza oko<\/a>„. Dlatego teraz tylko dwa s\u0142owa. Nie widz\u0119 wielkich intelektualnych korzy\u015bci z habilitacji w naukach przyrodniczych, cho\u0107 zapewne w humanistycznych tak nie jest. Trzeba wi\u0119c na ten problem spojrze\u0107 ca\u0142o\u015bciowo i nie \u015bpieszy\u0107 si\u0119 z decyzjami. Samo zniesienie habilitacji niewiele zmieni w systemie nauki. Natomiast najwa\u017cniejsze wydaje mi si\u0119 idea „stabilizacji” podobna do tenure w USA. M\u0142ody pracownik naukowy (m\u00f3g\u0142by by\u0107 i bez habilitacji) dostawa\u0142by samodzielne stanowisko na 5-7 lat. Po tym okresie podlega\u0142by weryfikacji. Gdyby zachowa\u0107 habilitacj\u0119, to m\u00f3g\u0142by mie\u0107 obowi\u0105zek zrobienia jej przed przed\u0142u\u017ceniem stanowiska. Dla zdolnych nie by\u0142by to \u017caden problem. R\u00f3\u017cnica w stosunku do dzisiejszej sytuacji by\u0142aby taka, \u017ce zdolni dostawaliby szans\u0119 na rozw\u00f3j w\u0142asnych pomys\u0142\u00f3w naukowych bez parasola ochronnego lub wk\u0142adania kija w szprychy przez cz\u0119sto niekompetentnych albo wr\u0119cz zazdrosnych utytu\u0142owanych opiekun\u00f3w. Warto doda\u0107, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 noblist\u00f3w dokona\u0142a swoich najwi\u0119kszych odkry\u0107 w wieku 30-40 lat i ten krytyczny wiek w\u0142a\u015bnie powinien by\u0107 dla najlepszych okresem samodzielnej dzia\u0142alno\u015bci naukowej.<\/p>\n A co z pieni\u0119dzmi? Cz\u0119sto uto\u017csamia si\u0119 reform\u0119 nauki po prostu ze zwi\u0119kszeniem nak\u0142ad\u00f3w na ni\u0105. To s\u0105 jednak dwa r\u00f3\u017cne zagadnienia. Reformowanie nauki przez zastrzyk pieni\u0119dzy to kropl\u00f3wka dla konaj\u0105cego – podtrzyma go przy \u017cyciu, ale nie spowoduje, \u017ce zacznie \u015bciga\u0107 si\u0119 z najlepszymi. Natomiast, to w\u0142a\u015bnie reforma systemu ma pozwoli\u0107 na lepsze wykorzystanie ograniczonych nawet \u015brodk\u00f3w materialnych. Brak reformy po prostu je marnuje. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce \u015brodki s\u0105 ograniczone, nie sta\u0107 nas na utrzymywanie obecnego niewydolnego systemu. Trzeba wi\u0119c jak najszybciej zreformowa\u0107 system, a nast\u0119pnie w\u0142a\u015bnie zwi\u0119ksza\u0107 nak\u0142ady, tak, by goni\u0107 reszt\u0119 \u015bwiata.<\/p>\n