{"id":142,"date":"2008-02-29T11:19:29","date_gmt":"2008-02-29T10:19:29","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=142"},"modified":"2013-02-23T23:35:23","modified_gmt":"2013-02-23T22:35:23","slug":"niedowiary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2008\/02\/29\/niedowiary\/","title":{"rendered":"Niedowiary!"},"content":{"rendered":"

\"Albany_River_450.jpg\"<\/p>\n

W zmro\u017conej delcie Albany River zobaczy\u0142em alegori\u0119 polskiej nauki.
\n<\/strong>
\nNo w\u0142a\u015bnie, to ca\u0142kiem nie do wiary. Min\u0119\u0142y ju\u017c dwa tygodnie od kiedy pani minister Kudrycka ujawni\u0142a na \u0142amach „Gazety Wyborczej” jak chce reformowa\u0107 polsk\u0105 nauk\u0119<\/a>, a „Niedowiary” na ten temat milcz\u0105. Poniewa\u017c do przed\u0142o\u017cenia gotowego projektu rz\u0105dowi pozosta\u0142 jeszcze miesi\u0105c, mo\u017cemy wi\u0119c chyba ci\u0105gle spokojnie dyskutowa\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Mam te\u017c usprawiedliwienie na moje milczenie. Nie by\u0142o mnie bowiem w sieci praktycznie przez owe dwa tygodnie. Lec\u0105c do Houston w Teksasie nad zamro\u017con\u0105 Grenlandi\u0105 i Kanad\u0105 mia\u0142em natomiast \u015bwietn\u0105 okazj\u0119 do przemy\u015ble\u0144. Mi\u0119dzy innymi na temat propozycji minister Kudryckiej.<\/p>\n

Wpadaj\u0105ca do Zatoki Jamesa (p\u00f3\u0142nocna Kanda, prowicja Ontario) rzeka Albany (polecam fotoreporta\u017c znaleziony w intrenecie o tym, jak ta rzeka wygl\u0105da z bliska latem<\/a>) tworzy niezwykle wygl\u0105daj\u0105c\u0105 z lotu ptaka delt\u0119 (fotografia w nag\u0142\u00f3wku). W dodatku o tej porze roku rzeka jest oczywi\u015bcie w okowach lodu. Ten widok w\u0142a\u015bnie przyku\u0142 moj\u0105 uwag\u0119. Roz\u015bmiesz\u0119 zapewne nieco blogowicz\u00f3w, ale w\u0142a\u015bnie w zmro\u017conej delcie Albany River zobaczy\u0142em swego rodzaju alegori\u0119 polskiej nauki. Teraz jest ona nieruchoma, zastyg\u0142a, ale ju\u017c wida\u0107 w niej potencja\u0142 i mo\u017ce pod warstw\u0105 lodu co\u015b jednak do zatoki przecieka. Gdy przyjd\u0105 roztopy wody Albany River rusz\u0105 w kierunku James Bay pe\u0142n\u0105 par\u0105. W\u00f3wczas mo\u017ce b\u0119d\u0105 po niej mog\u0142y p\u0142ywa\u0107 owe wymarzone przez minister Kudryck\u0105 „okr\u0119ty flagowe”.<\/p>\n

Ale zostawmy alegorie na boku i wr\u00f3\u0107my do samej reformy.<\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 streszcza\u0142 (z konieczno\u015bci) samych za\u0142o\u017ce\u0144 reformy, a skupi\u0119 si\u0119 tylko jednym, moim zdaniem wa\u017cnym, problemie. Ot\u00f3\u017c, ministerstwo pragnie utworzy\u0107 z najlepszych polskich o\u015brodk\u00f3w naukowych tzw. „okr\u0119ty flagowe”, czyli elitarne centra naukowej doskona\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Trudno krytykowa\u0107 sam pomys\u0142 koncentracji nak\u0142ad\u00f3w i \u015brodk\u00f3w na najlepszych, cho\u0107 oczywist\u0105 konsekwencj\u0105 b\u0119dzie ca\u0142kowita zapa\u015b\u0107 tych o\u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re do flagowej floty si\u0119 nie dostan\u0105. I to pomimo zapewnie\u0144 pani minister, \u017ce „Na dodatkowym finansowaniu uczelni prowadz\u0105cych flagowe kierunki studi\u00f3w nie strac\u0105 pozosta\u0142e szko\u0142y wy\u017csze” – powtarzam za Rzep\u0105<\/a>. Bardzo mi przykro, ale jak \u015awi\u0119ty Tomasz, jak nie dotkn\u0119 to nie uwierz\u0119.<\/p>\n

Z pozornym egalitaryzmem w nauce trzeba si\u0119 jednak po\u017cegna\u0107 – to musi by\u0107 w\u0142a\u015bnie sedno reformy. Chc\u0119 krytykowa\u0107 nie elitaryzm takiego systemu, a sam\u0105 procedur\u0119 wy\u0142aniania owej uprzywilejowanej floty. Minister Kudrycka chce to bowiem zrobi\u0107 przy pomocy urz\u0119dniczych decyzji. W „Gazecie Wyborczej” m\u00f3wi<\/a>, \u017ce dokona tego „Pa\u0144stwowa Komisja Akredytacyjna wed\u0142ug kryteri\u00f3w – dorobek kadry, jako\u015b\u0107 bada\u0144 i nowoczesna dydaktyka”. Nic doda\u0107 nic uj\u0105\u0107 – przypomina si\u0119 epoka p\u00f3\u017anego Gierka. Pomys\u0142 urz\u0119dowego wyznaczania, kto ma by\u0107 elit\u0105, a kto tylko „elytom” wydaje mi si\u0119 nie tylko bardzo z\u0142y, ale wr\u0119cz zabijaj\u0105cy ducha reformy.<\/p>\n

Mianowicie dlaczego uczelnie maj\u0105 cokolwiek dostawa\u0107? Naukowcy pieni\u0105dze powinni po prostu sami sobie wywalczy\u0107. Korzy\u015bci z samoreguluj\u0105cego si\u0119, a nie narzuconego i kontrolowanego skrupulatnie przez ministerialnych urz\u0119dnik\u00f3w systemu by\u0142oby wiele.<\/p>\n

Trzeba po prostu pozwoli\u0107 owym okr\u0119tom flagowym pojawi\u0107 si\u0119 samym. Jak? – poprzez mo\u017cliwo\u015b\u0107 zdobywania grant\u00f3w. Dzi\u015b granty stanowi\u0105 zaledwie 30-40 proc. nak\u0142ad\u00f3w przeznaczonych na nauk\u0119. I w pierwszym rz\u0119dzie to w\u0142a\u015bnie trzeba zmieni\u0107 i te proporcje musz\u0105 ulec zmianie. Aby system sta\u0142 si\u0119 rzeczywi\u015bcie wydajny, pod postaci\u0105 grant\u00f3w musi i\u015b\u0107 na badania naukowe oko\u0142o 70-80 proc. nak\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n

Docelowe sponsorowanie projekt\u00f3w naukowych (to w\u0142a\u015bnie system grant\u00f3w), w przeciwie\u0144stwie do marnotrawienia \u015brodk\u00f3w przez instytucje, zosta\u0142o docenione wsz\u0119dzie tam, gdzie nauka co\u015b znaczy. Po co wywarza\u0107 otwarte drzwi i trzyma\u0107 si\u0119 dawnych wzor\u00f3w, skoro s\u0105 do dyspozycji nowe i bezapelacyjnie lepsze? Chyba jedynie po to aby nadal nauk\u0119 trzyma\u0107 w biurokratycznym u\u015bcisku i j\u0105 kontrolowa\u0107. Je\u015bli tak, to po co ta ca\u0142a reforma?<\/p>\n

Polska jest pod wzgl\u0119dem nauki ma\u0142ym krajem. Naukowcy znaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 doskonale, a w \u015bcis\u0142ej dziedzinie ka\u017cdego uczonego znajduje si\u0119 zaledwie po kilku uznanych ekspert\u00f3w. Dlatego polscy naukowcy, zdani na w\u0142asny potencja\u0142, nigdy nie b\u0119d\u0105 w stanie rzeczywi\u015bcie obiektywnie sami si\u0119 oceni\u0107. Konieczne jest otwarcie oceny projekt\u00f3w badawczych na zagranic\u0119. To za\u015b oznacza, \u017ce plany badawcze musz\u0105 by\u0107 formu\u0142owane po angielsku i sprawnie musi dzia\u0142a\u0107 system wys\u0142ania pr\u00f3\u015bb o recenzj\u0119 i samych projekt\u00f3w.<\/p>\n

Tu pojawia si\u0119 problem, kt\u00f3ry dla wielu moich rozm\u00f3wc\u00f3w wydaje si\u0119 nie do pokonania. W latach 90. XX wieku KBN pr\u00f3bowa\u0142 bowiem przej\u015b\u0107 na taki obiektywny system oceny grant\u00f3w, ale system ten si\u0119 za\u0142ama\u0142 i przeszli\u015bmy zn\u00f3w na pisanie grant\u00f3w po polsku i na wewn\u0105trzpolsk\u0105, z za\u0142o\u017cenia u\u0142omn\u0105, ocen\u0119.<\/p>\n

Pr\u00f3bowa\u0142em dowiedzie\u0107 si\u0119, sk\u0105d pora\u017cka ta si\u0119 wzi\u0119\u0142a. Okazuje si\u0119, \u017ce to nie tyle system by\u0142 z\u0142y, co biurokracja sobie z nim nie poradzi\u0142a. Dok\u0142adniej za\u015b wygl\u0105da na to, \u017ce ministerialni urz\u0119dnicy najzwyczajniej w \u015bwiecie system dobili. G\u0142\u00f3wne przyczyny klapy by\u0142y trzy.<\/p>\n

Po pierwsze, w\u0142a\u015bnie owi urz\u0119dnicy zas\u0142aniaj\u0105c si\u0119 ustaw\u0105 o j\u0119zyku polskim kazali pisa\u0107 ten sam tekst po polsku i po angielsku. To jeszcze systemu nie zatka\u0142o, ale przysporzy\u0142o ludziom wiele zb\u0119dnej roboty. Po drugie, pro\u015bby o recenzje wysy\u0142ane by\u0142y, chyba ze wzgl\u0119du na oszcz\u0119dno\u015bci, poczt\u0105 zwyk\u0142\u0105. Do USA listy z samym pytaniem czy dana osoba zgodzi si\u0119 przygotowa\u0107 recenzj\u0119 p\u0142yn\u0119\u0142y statkiem (m\u00f3j informator zapewni\u0142 mnie, \u017ce nie jest to dowcip). Po trzecie, znalezienie dobrego recenzenta zale\u017ca\u0142o od si\u0142y przebicia cz\u0142onka KBN, kt\u00f3ry o to zabiega\u0142. I tylko to trzecie mog\u0142o stanowi\u0107 obiektywne i trudne do prze\u0142amania s\u0142abe ogniwo systemu.<\/p>\n

Trzeba wi\u0119c wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski z nieudanych pr\u00f3b i wr\u00f3ci\u0107 do nich, ale w lepszej wersji.\u00a0To nic nowego, w\u00a0ko\u0144cu chyba wszyscy naukowcy w du\u017cym stopniu znaj\u0105 si\u0119 na pracy w systemie pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w. Kompleksy urz\u0119dnik\u00f3w mo\u017cna (i nale\u017cy) pokona\u0107. Ca\u0142\u0105 korespondencj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 grant\u00f3w, dzi\u015b, w XXI wieku, trzeba, jak na ca\u0142ym \u015bwiecie, prowadzi\u0107 po prostu przez internet. Za\u015b problem w zmobilizowaniu naukowc\u00f3w, by skutecznie zabiegali o dobrych recenzent\u00f3w te\u017c jest chyba do pokonania.<\/p>\n

Zapewne nale\u017ca\u0142oby zwi\u0119kszy\u0107 ilo\u015b\u0107 pieni\u0119dzy w grantach (a wi\u0119c nie tylko przeznaczy\u0107 wi\u0119cej pieni\u0119dzy z bud\u017cetu na nauk\u0119, lecz skoncentrowa\u0107 je te\u017c w wi\u0119ksze pule). Konsekwencj\u0105 b\u0119dzie w\u0142a\u015bnie wy\u0142onienie si\u0119 w naturalny spos\u00f3b lider\u00f3w – tw\u00f3rc\u00f3w owych wymarzonych przez pani\u0105 minister okr\u0119t\u00f3w flagowych. Trzeba jedynie pozwoli\u0107 tym najlepszym zdoby\u0107 to czego chc\u0105, a nie obdarowywa\u0107 kogokolwiek.<\/p>\n

Darowizna uzale\u017cnia nauk\u0119 od widzimisi\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w i polityk\u00f3w i jest wysoce korupcjogenna. Granty musz\u0105 dostawa\u0107 nie tylko najlepsi i najbardziej kreatywni, ale i najlepiej wyposa\u017ceni. W ocenie projekt\u00f3w naukowych trzeba bowiem bra\u0107 pod uwag\u0119 mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia bada\u0144, a te s\u0105 cz\u0119sto zdeterminowane przez posiadany sprz\u0119t (szczeg\u00f3lnie w naukach eksperymentalnych). Dlatego w\u0142a\u015bnie pierwsza liga wy\u0142oni si\u0119 w takim systemie samoistnie.<\/p>\n

Jej zacz\u0105tek zreszt\u0105 ju\u017c istnieje. S\u0105 to ju\u017c dzi\u015b najlepsze polskie plac\u00f3wki naukowe. Nie trudno przewidzie\u0107, \u017ce to one w\u0142a\u015bnie stan\u0105 si\u0119 pierwszymi spo\u015br\u00f3d owych okr\u0119t\u00f3w flagowych. Jednak stawia\u0107 trzeba na konkurencj\u0119, a nie na urz\u0119dnicz\u0105 decyzj\u0119. Inaczej wyleje si\u0119 dziecko z k\u0105piel\u0105. Trzeba wystrzega\u0107 si\u0119 wi\u0119c wszelkich rozwi\u0105za\u0144 arbitralnych, do forsowania kt\u00f3rych urz\u0119dnicy maj\u0105, jak wida\u0107, pewne sk\u0142onno\u015bci. Nie tylko zreszt\u0105 w Polsce.<\/p>\n

Jacek Kubiak
\n<\/em><\/strong><\/p>\n

Fot. JK<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W zmro\u017conej delcie Albany River zobaczy\u0142em alegori\u0119 polskiej nauki. No w\u0142a\u015bnie, to ca\u0142kiem nie do wiary. Min\u0119\u0142y ju\u017c dwa tygodnie od kiedy pani minister Kudrycka ujawni\u0142a na \u0142amach „Gazety Wyborczej” jak chce reformowa\u0107 polsk\u0105 nauk\u0119, a „Niedowiary” na ten temat milcz\u0105. Poniewa\u017c do przed\u0142o\u017cenia gotowego projektu rz\u0105dowi pozosta\u0142 jeszcze miesi\u0105c, mo\u017cemy wi\u0119c chyba ci\u0105gle spokojnie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,5,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/142"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=142"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/142\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2516,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/142\/revisions\/2516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}