Pisa\u0142em kiedy\u015b Pierze<\/a> (tak tak, tak si\u0119 odmienia to imi\u0119 w j\u0119zyku polskim, a \u015bwiadkiem mi „S\u0142ownik poprawnej polszczyzny”) Teilhardzie de Chardinie, tw\u00f3rcy poj\u0119cia noosfery. Jego koncepcja noosfery jest bardzo z\u0142o\u017cona, bo odnosz\u0105ca si\u0119 do wielu kwestii og\u00f3lnoludzkich. Najog\u00f3lniej rzecz bior\u0105c, noosfera to \u015bwiata kultury tworzonej ju\u017c nie przez poszczeg\u00f3lne grupy ludzkie czy spo\u0142eczno\u015bci, ale ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107. \u015awiat ten ma gromadzi\u0107 dziedzictwo kulturowe zar\u00f3wno cywilizacji, kt\u00f3re ju\u017c nie istniej\u0105, a po kt\u00f3rych jakie\u015b trwa\u0142e elementy zosta\u0142y, jak i cywilizacji wsp\u00f3\u0142czesnych. Poj\u0119cie to jest bliskie „globalnej wiosce” Marshalla McLuhana, tyle tylko \u017ce jest bardziej rozbudowane, a i Teilhard wyprzedzi\u0142 McLuhana o kilkadziesi\u0105t lat.<\/p>\n<\/p>\n
Teilhard s\u0105dzi\u0142, \u017ce ponad lokalnymi kulturami wyrasta co\u015b nowego, jaka\u015b nowa forma organizacji, kt\u00f3rej podmiotem jest ju\u017c ca\u0142a ludzko\u015b\u0107. Taki podmiot za\u015b, je\u015bli ma przetrwa\u0107, powinien powstawa\u0107 wed\u0142ug formu\u0142y r\u00f3\u017cnicuj\u0105cego jednoczenia. Zasada ta \u0142\u0105czy w gruncie rzeczy dwie przeciwstawne tendencje. Z jednej strony je\u015bli nacisk po\u0142o\u017cy\u0107 na jedno\u015b\u0107, ca\u0142kowita jedno\u015b\u0107 cywilizacji, ideologii czy kultury b\u0119dzie celem noosfery, co prowadzi\u0107 b\u0119dzie do zatarcia pluralizmu i indywidualnych wzor\u00f3w. Z drugiej strony je\u015bli akcent postawi\u0107 na r\u00f3\u017cnicach, perspektywa jedno\u015bci by\u0142aby czym\u015b odleg\u0142ym, je\u015bli nie niemo\u017cliwym.<\/p>\n
Jemu jednak chodzi o podej\u015bcie, kt\u00f3re \u0142\u0105czy te tendencje: nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 i pluralizm, i jedno\u015b\u0107. Formu\u0142a r\u00f3\u017cnicuj\u0105cego jednoczenia ma owocowa\u0107 obrazem jednolitej ca\u0142o\u015bci, jak\u0105 stanowi noosfera, w ramach kt\u00f3rej pluralizm i zr\u00f3\u017cnicowanie kulturowe, autonomia i pewna niezale\u017cno\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci wzgl\u0119dem ca\u0142o\u015bci znajduj\u0105 swoje w\u0142a\u015bciwe miejsce.<\/p>\n
Zastanawia mnie kilka rzeczy. Patrz\u0105c teoretycznie Teilhard stara si\u0119 prze\u0142amywa\u0107 nasze my\u015blenie, kt\u00f3re w wielu aspektach bazuje na parach przeciwstawnych poj\u0119\u0107. Zaczynaj\u0105c od rozbicia na podmiot i przedmiot, i dalej prawda – fa\u0142sz, dobre – z\u0142e, czy wreszcie jedno\u015b\u0107 – wielo\u015b\u0107. Ju\u017c tutaj nasuwaj\u0105 si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n
Dochodz\u0105 do tego w\u0105tpliwo\u015bci praktyczne – czy jest to w og\u00f3le mo\u017cliwe? Poniewa\u017c jedno\u015b\u0107 zak\u0142ada mimo wszystko, co\u015b wsp\u00f3lnego. Nie mo\u017ce to by\u0107 nadto czysto formalny zbi\u00f3r regu\u0142 \u017cycia wsp\u00f3lnego. S\u0105dz\u0119, \u017ce to za ma\u0142o, by budowa\u0107 co\u015b, co przetrwa d\u0142u\u017cej ni\u017c jedno pokolenie. Potrzeba do tego co najmniej wsp\u00f3lnoty nie tylko interes\u00f3w, czy regu\u0142, ale tak\u017ce wsp\u00f3lnoty \u015bwiatopogl\u0105dowej czy ideowej, to za\u015b wymusza mimo wszystko niwelowanie r\u00f3\u017cnic, czyli dzia\u0142ania prowadz\u0105ce do homogeniczno\u015bci.<\/p>\n
W zwi\u0105zku z tym pojawia si\u0119 kolejna w\u0105tpliwo\u015b\u0107 – na czym ma si\u0119 opiera\u0107 ta wsp\u00f3lnota \u015bwiatopogl\u0105dowa. W dzisiejszym \u015bwiecie trudno wskaza\u0107 na \u015bwiatopogl\u0105d uniwersalny, a je\u015bli ju\u017c si\u0119 uda, to jego zawarto\u015b\u0107 tre\u015bciowa jest nijaka. Szacunek dla ludzkiego \u017cycia, tolerancja itp. to pi\u0119kne zasady, ale s\u0105 one sprowadzane do warunk\u00f3w formalnych, to za\u015b za ma\u0142o by na ich na podstawie budowa\u0107 jedno\u015b\u0107 rodzaju ludzkiego.<\/p>\n
Teilhard w tym miejscu wskazuje na chrze\u015bcija\u0144stwo, ale z punktu widzenia wyznawc\u00f3w innych religii, czy os\u00f3b bezwyznaniowych oraz ateist\u00f3w takie twierdzenie trudno utrzyma\u0107. Wyra\u017ca ono bowiem partykularne interesy wyznawc\u00f3w jednej religii, czy kr\u0119gu kulturowego, to za\u015b prowadzi do sprzeczno\u015bci z postulowan\u0105 przez Teilharda zasad\u0105. Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce formu\u0142a Teilharda wyra\u017ca jedynie pragnienia marzyciela, kt\u00f3rych realizacja jest chyba niemo\u017cliwa. Ale czy wobec tego pragnienie budowy jednej Europy pod egid\u0105 UE, opartej jedynie o zbi\u00f3r pewnych zasad i odci\u0119tej, by nie wprowadza\u0107 podzia\u0142\u00f3w, od wsp\u00f3lnoty warto\u015bci, na kt\u00f3rych bazuje nasza europejska cywilizacja, te\u017c nie jest tak\u0105 mrzonk\u0105?<\/p>\n
Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\nFot. fogrady262<\/strong><\/a>, Flickr (CC BY SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Teilhard wyprzedzi\u0142 McLuhana o kilkadziesi\u0105t lat. Pisa\u0142em kiedy\u015b Pierze (tak tak, tak si\u0119 odmienia to imi\u0119 w j\u0119zyku polskim, a \u015bwiadkiem mi „S\u0142ownik poprawnej polszczyzny”) Teilhardzie de Chardinie, tw\u00f3rcy poj\u0119cia noosfery. Jego koncepcja noosfery jest bardzo z\u0142o\u017cona, bo odnosz\u0105ca si\u0119 do wielu kwestii og\u00f3lnoludzkich. Najog\u00f3lniej rzecz bior\u0105c, noosfera to \u015bwiata kultury tworzonej ju\u017c nie przez […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,6,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/145"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=145"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/145\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2342,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/145\/revisions\/2342"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=145"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=145"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=145"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"tailhard_450.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2008\/tailhard_450.jpg\" "\\"tailhard_450.jpg\\"")
<\/p>\n