![\"kubiak.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/kubiak.jpg\" "\\"kubiak.jpg\\"")
Nie tylko Polska sp\u00f3\u017ania si\u0119 z reform\u0105 nauki. R\u00f3wnie\u017c kolejne francuskie rz\u0105dy zapowiadaj\u0105 j\u0105 od lat, ale niewiele w sumie si\u0119 dzieje. Ta niemoc wynika cz\u0119\u015bciowo z braku zdecydowania lub dobrej woli ze strony rz\u0105dowej, a cz\u0119\u015bciowo z oporu \u015brodowiska – g\u0142\u00f3wnie wszechmocnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych.<\/p>\n
W roku 2002 kandydat na prezydenta Jacques Chirac obieca\u0142 prowadzenie odwa\u017cnej polityki naukowej pa\u0144stwa i podniesienie wydatk\u00f3w Francji na nauk\u0119 do 3% produktu narodowego brutto. Poszed\u0142 jednak dok\u0142adnie w stron\u0119 przeciwn\u0105: obni\u017cy\u0142 realny bud\u017cet nauki, zamrozi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 przyznanych wcze\u015bniej kredyt\u00f3w, sta\u0142e etaty zacz\u0105\u0142 zast\u0119powa\u0107 kr\u00f3tkotwra\u0142ymi kontraktami (ta\u0144szymi, ale mniej wydajnymi). Poszed\u0142, obni\u017cy\u0142, zamrozi\u0142 itd. oczywi\u015bcie w przeno\u015bni, gdy\u017c prezydent si\u0119 nie zajmuje si\u0119 tym osobi\u015bcie – cho\u0107 w jego gestii jest faktyczne wytyczanie kierunku (prezydent Francji to bowiem taki super-premier lub, jak wol\u0105 niekt\u00f3rzy, po prostu demokratycznie wybierany monarcha).<\/p>\n
Takie podej\u015bcie do obietnic przedwyborczych doprowadzi\u0142y naukowc\u00f3w do stanu wrzenia ju\u017c w roku 2003. Zawi\u0105zano stowarzyszenie SR „Sauvons la Recherche!” (Ocalmy nauk\u0119!). Sp\u00f3r pomi\u0119dzy rz\u0105dem, kt\u00f3ry zapowiedzia\u0142 reform\u0119 nieprzedyskutowan\u0105 ze \u015brodowiskiem, zako\u0144czy\u0142 si\u0119 pe\u0142nym zwyci\u0119stwem SR. Stowarzyszenie doprowadzi\u0142o w ramach protestu przeciwko polityce naukowej rz\u0105du do wsp\u00f3lnej dymisji ponad 200 dyrektor\u00f3w plac\u00f3wek naukowych. Oczywi\u015bcie sama dymisja dyrektor\u00f3w nie wywar\u0142aby wi\u0119kszego wra\u017cenia na w\u0142adzy (raczej mog\u0142a przyczyni\u0107 si\u0119 do powstania w samej nauce jeszcze wi\u0119kszego chaosu), gdyby nie fakt, \u017ce nag\u0142o\u015bniony przez media protest odby\u0142 si\u0119 tu\u017c przed wyborami regionalnymi. Mi\u0119dzy innymi za spraw\u0105 protestu naukowc\u00f3w rz\u0105dowa prawica przegra\u0142a sromotnie wybory, trac\u0105c kontrol\u0119 nad regionami i kantonami (wojew\u00f3dztwami i powiatami) na rzecz socjalist\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
SR za\u015b pod koniec roku 2005 zorganizowa\u0142o Stany Generalne Nauki w Grenoble, podczas kt\u00f3rych \u015brodowisko uzgodni\u0142o wsp\u00f3lne propozycje zmian przysz\u0142ej reformy. Na wiosn\u0119 b.r. parlament uchwali\u0142 nowel\u0119 prawn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 podstaw\u0105 reformy. Jednak i tym razem nie skorzystano w pe\u0142ni z propozycji Stan\u00f3w Generalnych i SR. Utworzono jednak Agence Nationale de la Recherche (ANR), czyli Narodow\u0105 Agencj\u0119 Nauki. G\u0142\u00f3wnym zadaniem ANR jest przydzielanie grant\u00f3w (tak jak w Polsce KBN), a w \u015blad za nim organizowanie i koordynowanie polityki naukowej pa\u0144stwa. ANR w roku 2006 dysponuje 800 millionami euro. Poza tym istniej\u0105 organizacje pozarz\u0105dowe przyznaj\u0105ce granty np. na badania nad rakiem czy chorobami dziedzicznymi. Ale ju\u017c archeolodzy czy literaturoznawcy nie maj\u0105 wielkiej gamy wyboru w prywatnych grantach. Powsta\u0142o wi\u0119c nowe cia\u0142o, kt\u00f3re pozwala koordynowa\u0107 przedsi\u0119wzi\u0119cia podejmowane przez liczne isntytucje naukowe takie jak CNRS, INSERM, INRA, CEA, INRIA, ministerstwo nauki i ministerstwo finans\u00f3w. Przedstawiciele tych w\u0142a\u015bnie instytucji naukowych i ministerstw znajduj\u0105 si\u0119 we w\u0142adzach ANR.<\/p>\n
Pozosta\u0142y oczywi\u015bcie ci\u0105gle nierozwi\u0105zane problemy zwi\u0105zane z nak\u0142adami pieni\u0119\u017cnymi na nauk\u0119 (poza grantami). Ustawa z pocz\u0105tku tego roku przewiduje bowiem wzrost tych nak\u0142ad\u00f3w do 2,2% PNB do roku 2010 zamiast obiecanych przez Chiraca 3%. W zawieszeniu jest nadal reforma statusu naukowc\u00f3w. We Francji naukowcy s\u0105 funkcjonariuszami pa\u0144stwowymi z do\u017cywotnimi etatami. To oczywi\u015bcie bardzo wygodny (dla naukowc\u00f3w), ale ma\u0142o wydajny system. Najlepiej by\u0142oby przej\u015b\u0107 na system anglosaski, gdzie etaty zast\u0119puj\u0105 d\u0142ugoterminowe kontrakty. Tego nie chce jednak wielu naukowc\u00f3w i oczywi\u015bcie zwi\u0105zki zawodowe. Sytuacja wydaje si\u0119 patowa.<\/p>\n
Podejmowane s\u0105 wi\u0119c pr\u00f3by znalezienia wyj\u015bcia po\u015bredniego, tzn. zachowanie etat\u00f3w, ale przy za\u0142o\u017ceniu bardziej skutecznej i dog\u0142\u0119bnej ewaluacji pracy naukowc\u00f3w (postulowanej np. przez Stany Generalne Nauki). W CNRS jeste\u015bmy wi\u0119c „prze\u015bwietlani” na zasadzie audytu raz na 4 lata. Poza tym piszemy coroczne raporty i szersze sprawozdania dwuletnie. W razie negatywnych wynik\u00f3w audytu plac\u00f3wki naukowe mog\u0105 by\u0107 zamykane lub przekszta\u0142cane. Naukowcy oczywi\u015bcie nie trac\u0105 etat\u00f3w i musz\u0105 w\u00f3wczas znale\u017a\u0107 sobie inn\u0105 plac\u00f3wk\u0119. Pomaga w tym konkretna zainteresowana instytucja.<\/p>\n
Bol\u0105czk\u0105 nauki francuskiej jest stosunkowo ma\u0142a wydajno\u015b\u0107 (w por\u00f3wnaniu np. z Wielk\u0105 Brytani\u0105 o podobnym potencjale ekonomicznym i ludzkim). R\u00f3wnie\u017c kontrast z ma\u0142\u0105, ale jak\u017ce naukowo czynn\u0105 i wydajn\u0105 Szwajcari\u0105, sprawia, \u017ce Francuzi wpadaj\u0105 w kompleksy. Rz\u0105d chcia\u0142by po pierwsze poprawi\u0107 transfer odkry\u0107 naukowych do przemys\u0142u i w og\u00f3le do zastosowa\u0144. Dlatego sk\u0142onny jest \u0142o\u017cy\u0107 na nauki stosowane. Naukowcy prowadz\u0105cy badania podstawowe argumentuj\u0105, nie bez racji, \u017ce zastosowania u\u017cytkowe s\u0105 wynikiem w\u0142a\u015bnie bada\u0144 podstawowych i obci\u0119cie kredyt\u00f3w na te ostatnie tylko na kr\u00f3tko poprawi sytuacj\u0119, a na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 jeszcze bardziej pog\u0142\u0119bi kryzys. Naukowcy z dziedzin humanistycznych, kt\u00f3rym trudno wskaza\u0107 u\u017cytkowe zastosowania ich bada\u0144, s\u0105 zupe\u0142nie przeciwni takiemu przesuni\u0119ciu akcent\u00f3w w bud\u017cecie nauki.<\/p>\n
W dodatku przed nauk\u0105 francusk\u0105 wyrasta problem starzenia si\u0119 kadr. Piramida wieku we wszystkich instytucjach naukowch stoi na g\u0142owie, tzn. najwi\u0119cej jest pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy nied\u0142ugo odejd\u0105 na emerytur\u0119. A nowych etet\u00f3w jak na lekarstwo. Bywa, \u017ce nie odtwarza si\u0119 etat\u00f3w po odej\u015bciu niekt\u00f3rych pracownik\u00f3w. A wszystko to oczywi\u015bcie z braku pieni\u0119dzy w bud\u017cecie. Sytuacja ta b\u0119dzie musia\u0142a rych\u0142o ulec zmianie, gdy\u017c grozi prawdziwym zawa\u0142em w nauce.<\/p>\n
Obecnie, na 6 miesi\u0119cy przed wyborami prezydenckimi i na 7 przed parlamentarnymi, si\u0142\u0105 rzeczy \u017cadnej reformy nie b\u0119dzie. Kandydaci na urz\u0105d prezydenta prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 zn\u00f3w w obietnicach, ile\u017c to euro przeznacz\u0105 na bud\u017cet nauki. Nie wiadomo jednak, kt\u00f3ry z nich bierze to, co m\u00f3wi, na serio. W gr\u0119 wchodzi b\u0105d\u017a lewica pod wodz\u0105 socjalistki S\u00e9golene Royal, b\u0105d\u017a prawica najprawdopodobniej dowodzona przez obecnego ministra spraw wewn\u0119trznych Nicolasa Sarkozy?ego. Ka\u017cdy z kandydat\u00f3w obiecuje, \u017ce zmieni dotychczasow\u0105 polityk\u0119 rz\u0105du i tym razem na pewno doprowadzi refom\u0119 nauki do ko\u0144ca. Na razie to oczywi\u015bcie tylko obiecanki.<\/p>\n