{"id":1671,"date":"2012-06-25T09:04:48","date_gmt":"2012-06-25T07:04:48","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1671"},"modified":"2013-02-11T18:00:13","modified_gmt":"2013-02-11T17:00:13","slug":"co-jest-rzeczywiste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/06\/25\/co-jest-rzeczywiste\/","title":{"rendered":"Co jest rzeczywiste?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce fotografia jest zjawiskiem masowym i wszechobecnym. Sam r\u00f3wnie\u017c od czasu do czasu co\u015b „pstrykn\u0119” i potem gdzie\u015b wrzuc\u0119. Analizuj\u0105c zdj\u0119cia, poprawiaj\u0105c je, przycinaj\u0105c itp. zastanawiam si\u0119 czasami, co jest celem fotografii?<\/p>\n

<\/p>\n

Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce podstawowym celem cz\u0142owieka robi\u0105cego zdj\u0119cie, jest odwzorowanie rzeczywisto\u015bci. Troch\u0119 tak, jak w klasycznej koncepcji prawdy. Tak jak to jest w przypadku tej koncepcji mo\u017cna od razu zada\u0107 dwa pytania. Co to znaczy odwzorowa\u0107? Co to jest rzeczywisto\u015b\u0107?<\/p>\n

Zauwa\u017cmy, \u017ce w przypadku fotografii mamy do czynienia z trzema elementami. Po pierwsze przedmiot, czyli to, co pr\u00f3bujemy „z\u0142apa\u0107” na zdj\u0119ciu. Osoba, widok, rzecz. Po drugie cz\u0142owiek, kt\u00f3ry robi zdj\u0119cie. Patrzy on na \u015bwiat w okre\u015blony spos\u00f3b, z okre\u015blonej perspektywy, kt\u00f3ra nie jest i nie mo\u017ce by\u0107 neutralna. Ma on jaki\u015b stosunek do tego co robi. Czy to wida\u0107 na zdj\u0119ciu? Oczywi\u015bcie, bo ca\u0142e zdj\u0119cie co\u015b m\u00f3wi o tym, kto je zrobi\u0142. Po trzecie mamy narz\u0119dzie, czyli aparat fotograficzny. Ma ono zawsze swoj\u0105 charakterystyk\u0119 – swoje mo\u017cliwo\u015bci i ograniczenia.<\/p>\n

Je\u015bli teraz zsumujemy te trzy elementy oka\u017ce si\u0119, \u017ce odwzorowanie rzeczywisto\u015bci nie jest takie proste. Rzeczywisty jest i przedmiot, i podmiot, i narz\u0119dzie. Te trzy elementy graj\u0105 ze sob\u0105, a efektem jest zdj\u0119cie. Czy ono odwzorowuje rzeczywisto\u015b\u0107?<\/p>\n

Nie wiem, jak odpowiedzie\u0107 na to pytanie, bo nie wiem, co m\u00f3wi\u0105c „rzeczywisto\u015b\u0107” mo\u017cna mie\u0107 na my\u015bli przynajmniej dwie rzeczy. Je\u015bli za „rzeczywisto\u015b\u0107” we\u017amiemy tylko przedmiot, to mo\u017cna powiedzie\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce zdj\u0119cie ma w sobie co\u015b rzeczywistego na tyle, na ile odwzorowuje rzecz. Doda\u0107 jednak zaraz trzeba, \u017ce i podmiot, i narz\u0119dzie te\u017c s\u0105 rzeczywiste. Mo\u017cna wi\u0119c r\u00f3wnie dobrze powiedzie\u0107, \u017ce ka\u017cde zdj\u0119cie odwzorowuje rzeczywisto\u015b\u0107, nawet je\u015bli przedmiot inaczej wygl\u0105da na zdj\u0119ciu ni\u017c poza nim.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b wyl\u0105dowali\u015bmy w \u015brodku sporu mi\u0119dzy idealizmem i realizmem. Tezy obu tych stanowisk mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 mniej wi\u0119cej w ten spos\u00f3b. Realizm g\u0142osi, \u017ce \u015bwiat istnieje niezale\u017cnie od poznaj\u0105cego podmiotu. Idealizm, \u017ce nie ma rzeczywisto\u015bci poza podmiotowej.<\/p>\n

Stosuj\u0105c analogie z fotografii argumenty na rzecz obu tych stanowisk mo\u017cna przedstawi\u0107 tak. Realizm uzasadnia swoje stanowisko tak, \u017ce to, co si\u0119 liczy to spos\u00f3b odwzorowania przedmiotu, a bez przedmiotu nie ma te\u017c odwzorowania. St\u0105d te\u017c przedmiot jest kluczowy i gdyby nie istnia\u0142, nie ma o czym m\u00f3wi\u0107. Istnieje wi\u0119c niezale\u017cnie od przedmiotu. Idealista odpowie, \u017ce by\u0107 mo\u017ce tak jest, ale odwzorowanie przedmiotu zawsze zak\u0142ada jeszcze dwa elementy: podmiot i narz\u0119dzie. Nie wiemy, jaki jest przedmiot poza tymi czynnikami, bo zawsze jest on uchwytywany przez podmiot za pomoc\u0105 narz\u0119dzia. Nie ma wi\u0119c sensu m\u00f3wi\u0107 o jego niezale\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Gdy poprawiam zdj\u0119cie i zastanawiam si\u0119, na ile mog\u0119 zaingerowa\u0107 w zdj\u0119cie, to odpowied\u017a na to pytanie wi\u0105\u017ce si\u0119 w moim umy\u015ble z kwesti\u0105, co jest rzeczywiste. Jednak, je\u015bli rzeczywiste jest wszystko, to teoretycznie granic ingerencji nie ma. Z perspektywy „rzeczywisto\u015bci” ka\u017cda jest uzasadniona.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. patrickjoust, Flickr (CC BY-NC 2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce fotografia jest zjawiskiem masowym i wszechobecnym. Sam r\u00f3wnie\u017c od czasu do czasu co\u015b „pstrykn\u0119” i potem gdzie\u015b wrzuc\u0119. Analizuj\u0105c zdj\u0119cia, poprawiaj\u0105c je, przycinaj\u0105c itp. zastanawiam si\u0119 czasami, co jest celem fotografii?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1671"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1671"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1671\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2094,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1671\/revisions\/2094"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}