{"id":1712,"date":"2012-10-02T02:46:06","date_gmt":"2012-10-02T00:46:06","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1712"},"modified":"2013-02-11T17:57:43","modified_gmt":"2013-02-11T16:57:43","slug":"kant-a-wartosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/10\/02\/kant-a-wartosci\/","title":{"rendered":"Kant a warto\u015bci"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/kant01.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1713\" title=\"kant01\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/kant01.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"750\" srcset=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/kant01.jpg 500w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/kant01-200x300.jpg 200w\" sizes=\"(max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Dualizm bytu i warto\u015bci fascynuje mnie od kilku lat, czego dawa\u0142em wyraz w kilku wpisach. Ale nie wspomina\u0142em o argumentacji Immanuela Kanta na rzecz tego dualizmu. Dzi\u015b spr\u00f3buj\u0119 j\u0105 kr\u00f3tko przedstawi\u0107.<\/p>\n<p>Kant zauwa\u017cy\u0142, \u017ce dualizm bytu i warto\u015bci jest nieunikniony, poniewa\u017c w rozwa\u017caniach moralnych pojawia si\u0119 nowy czynnik.  Jest nim wolno\u015b\u0107. W przypadku zda\u0144 opisowych wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka nie ma \u017cadnego znaczenia &#8211; dania s\u0105 prawdziwe lub fa\u0142szywe niezale\u017cnie od woli cz\u0142owieka. Inaczej ma si\u0119 sprawa w przypadku zda\u0144 formu\u0142uj\u0105cych normy, poniewa\u017c mo\u017cna je uznawa\u0107 albo odrzuca\u0107. Wolno\u015b\u0107 w ich przypadku staje si\u0119 kluczowa.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Gdyby uda\u0142o si\u0119 odkry\u0107 racj\u0119 logiczn\u0105 dla dedukcji warto\u015bci ze zda\u0144 opisowych, to prowadzi\u0142oby to do konkluzji, \u017ce mi\u0119dzy warto\u015bciami a bytem zachodzi konieczno\u015b\u0107 logiczna, a w konsekwencji tak\u017ce metafizyczna. Prowadzi\u0142oby to do eliminacji wolno\u015bci, jako ca\u0142kowicie zb\u0119dnej w dedukcji warto\u015bci. Warto\u015bci wspiera\u0142by si\u0119 na bycie i by\u0142y jego koniecznymi konsekwencjami, a wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka by\u0142by w nich czynnikiem zbytecznym. Podwa\u017cy\u0142oby to ca\u0142kowicie sens praw moralnych. W IV twierdzeniu &#8222;Krytyki praktycznego rozumu&#8221; Kant pisa\u0142 wprost, \u017ce bez wolno\u015bci nie ma moralno\u015bci:<\/p>\n<p>&#8222;Autonomia woli jest jedyn\u0105 naczeln\u0105 zasad\u0105 wszystkich praw moralnych i odpowiadaj\u0105cych im obowi\u0105zk\u00f3w; przeciwnie za\u015b wszelka heteronomia samowoli nie tylko nie ustala \u017cadnego zobowi\u0105zania, lecz jest raczej jego zasadzie i moralno\u015bci woli przeciwna.&#8221; (I. Kant, Krytyka praktycznego rozumu, prze\u0142. B. Bornstein, Wydawnictwo Antyk, K\u0119ty 2002, s. 49).<\/p>\n<p>Z tego, jak jest, nie wynika, jak by\u0107 powinno, poniewa\u017c mi\u0119dzy bytem a warto\u015bciami Kant umieszcza wolno\u015b\u0107. Akt wolno\u015bci za\u015b sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce pozbawia warto\u015bci i powinno\u015bci jakichkolwiek racji, poniewa\u017c ich pojawienie si\u0119 z kolei uniewa\u017cnia wolno\u015b\u0107. Poprzez wiedz\u0119 opisow\u0105 nie da si\u0119 uzasadni\u0107 zda\u0144 warto\u015bciuj\u0105cych.<\/p>\n<p>Kant zauwa\u017cy\u0142 co\u015b jeszcze. Bez wolno\u015bci sfera warto\u015bci traci zupe\u0142nie sens. Warto\u015bci i zasad moralnych nie da si\u0119 wydedukowa\u0107 z bytu ze wzgl\u0119du na wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka. Taka zale\u017cno\u015b\u0107 dzia\u0142a te\u017c w drug\u0105 stron\u0119 &#8211; prawo moralne (a wi\u0119c tak\u017ce i warto\u015bci) prowadzi do wolno\u015bci, poniewa\u017c to dzi\u0119ki samej mo\u017cliwo\u015bci formu\u0142owania praw cz\u0142owiek rozpoznaje swoj\u0105 wolno\u015b\u0107. Nie ma wolno\u015bci bez praw moralnych, bo dopiero w ich \u015bwietle mo\u017ce by\u0107 rozpoznana wolno\u015b\u0107. Nie ma te\u017c praw moralnych bez wolno\u015bci, bo bez niej prawa te nie mog\u0105 by\u0107 sformu\u0142owane.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug Kanta zar\u00f3wno wolno\u015b\u0107 prowadzi do warto\u015bci, jak i odwrotnie &#8211; warto\u015bci prowadz\u0105 do wolno\u015bci. Poniewa\u017c powi\u0105zanie to jest obustronne dualizm bytu i warto\u015bci, faktu i powinno\u015bci jest wr\u0119cz fundamentem jego filozofii moralnej Kanta. W \u015bwietle argument\u00f3w przytoczonych przez niego dualizm ten nie mo\u017ce by\u0107 nigdy zniesiony ani rozwi\u0105zany.<\/p>\n<p>Wynika z tego jednak do\u015b\u0107 przykra konsekwencja. Je\u017celi zastanawiamy si\u0119, dlaczego nale\u017cy post\u0119powa\u0107 tak a nie inaczej, to najlepsza odpowied\u017a spe\u0142niaj\u0105ca opisane powy\u017cej zale\u017cno\u015bci jest kr\u00f3tka. Bo tak!<\/p>\n<p>Dlaczego tak?  Bo tak!<\/p>\n<p><strong>Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n<p><em>Fot. Jaako, Flickr (CC BY NC-2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dualizm bytu i warto\u015bci fascynuje mnie od kilku lat, czego dawa\u0142em wyraz w kilku wpisach. Ale nie wspomina\u0142em o argumentacji Immanuela Kanta na rzecz tego dualizmu. Dzi\u015b spr\u00f3buj\u0119 j\u0105 kr\u00f3tko przedstawi\u0107. Kant zauwa\u017cy\u0142, \u017ce dualizm bytu i warto\u015bci jest nieunikniony, poniewa\u017c w rozwa\u017caniach moralnych pojawia si\u0119 nowy czynnik. Jest nim wolno\u015b\u0107. W przypadku zda\u0144 opisowych [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1712"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1712"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1712\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2086,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1712\/revisions\/2086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}