{"id":1809,"date":"2012-11-23T10:56:45","date_gmt":"2012-11-23T09:56:45","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1809"},"modified":"2014-02-17T15:21:12","modified_gmt":"2014-02-17T14:21:12","slug":"portret-rodzinny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/11\/23\/portret-rodzinny\/","title":{"rendered":"Portret rodzinny"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/strong><\/span><\/p>\n

To, \u017ce podzia\u0142 \u015bwiata \u017cywego tylko na ro\u015bliny i zwierz\u0119ta jest przestarza\u0142y, nie jest na pewno dla czytelnik\u00f3w tego bloga nowo\u015bci\u0105. To, \u017ce grzyby nie maj\u0105 zbyt wiele wsp\u00f3lnego z ro\u015blinami te\u017c. Tego typu ustalenia naukowc\u00f3w przedostaj\u0105 si\u0119 do wiedzy powszechnej coraz bardziej – chocia\u017cby polskie akty prawne dotycz\u0105ce ochrony gatunkowej od 2004 r. maj\u0105 osobne listy nie tylko dla zwierz\u0105t i ro\u015blin, ale te\u017c grzyb\u00f3w (cho\u0107 jeszcze pierwsze dwudziestopierwszowieczne rozporz\u0105dzenie wci\u0105\u017c grzyby umieszcza\u0142o na li\u015bcie ro\u015blin). Na poziomie szko\u0142y \u015bredniej podzia\u0142 na 5 kr\u00f3lestw jest nauczany jeszcze d\u0142u\u017cej. Jednak ju\u017c od co najmniej parunastu lat w\u015br\u00f3d biolog\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 systematyk\u0105 wiadomo, \u017ce taki podzia\u0142 jest daleko uproszczony.<\/p>\n

<\/p>\n

O tym, \u017ce w\u015br\u00f3d organizm\u00f3w mikroskopijnych podzia\u0142 na ro\u015bliny i zwierz\u0119ta jest zbyt daleko posuni\u0119tym uproszczeniem by\u0142o wiadomo ju\u017c we wczesnym XIX w. W po\u0142owie XIX w. zaproponowano kilka system\u00f3w, w kt\u00f3rych opr\u00f3cz zwierz\u0105t i ro\u015blin wyr\u00f3\u017cniano trzecie kr\u00f3lestwo, obejmuj\u0105ce r\u00f3\u017cne problematyczne organizmy od bakterii po g\u0105bki o r\u00f3\u017cnym zakresie i nazwach. Najbardziej utrwali\u0142a si\u0119 nazwa Protista z systemu Haeckla. Nast\u0119pnie jednak podzia\u0142 dualny wr\u00f3ci\u0142 do \u0142ask i ja jeszcze w szkole podstawowej uczy\u0142em si\u0119, kt\u00f3re cechy eugleny s\u0105 ro\u015blinne, a kt\u00f3re zwierz\u0119ce. Tymczasem jednak post\u0119py w nauce wymusi\u0142y wyodr\u0119bnienie bakterii (wraz z archeanami), a nast\u0119pnie grzyb\u00f3w i organizm\u00f3w niepasuj\u0105cych do \u017cadnego z pozosta\u0142ych kr\u00f3lestw – protist\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat 80. XX w. protystolodzy zacz\u0119li jednak podkre\u015bla\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi grupami protist\u00f3w s\u0105 takiej samej rangi, jak mi\u0119dzy ro\u015blinami, grzybami i zwierz\u0119tami, a jeden z nich – Thomas Cavalier-Smith zaproponowa\u0142 nowy system podzia\u0142u z o\u015bmioma kr\u00f3lestwami. Nast\u0119pnie nieco zredukowa\u0142 t\u0119 liczb\u0119, dziel\u0105c niegdysiejsze protisty na Protozoa (w wi\u0119kszo\u015bci dawne pierwotniaki, czyli tzw. protisty zwierz\u0119ce) i Chromista (w wi\u0119kszo\u015bci glony czyli tzw. prostisty ro\u015blinne i tzw. protisty grzybowe). Te przetasowania w \u015bwiecie mikroskopijnym (cho\u0107 najwi\u0119kszy protist\/chromist, wielkomorszcz gruszkono\u015bny, to wodorost osi\u0105gaj\u0105cy kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci) nie zmienia\u0142y jednak jednego –\u00a0cho\u0107\u00a0wiadomo, \u017ce mi\u0119dzy protistami a „du\u017cymi” organizmami istnieje ewolucyjne przej\u015bcie (np. mi\u0119dzy wiciowcami ko\u0142nierzykowymi a g\u0105bkami), to s\u0105 to jednak odr\u0119bne \u015bwiaty, zw\u0142aszcza gdy zielenice z protist\u00f3w przywr\u00f3ci si\u0119 z powrotem ro\u015blinom.<\/p>\n

Jednak na prze\u0142omie wiek\u00f3w nawet tego nie uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107. Grupa protystolog\u00f3w, kt\u00f3rym przewodzi Sina M. Adl w og\u00f3le zrezygnowa\u0142a z poj\u0119cia kr\u00f3lestwa, zast\u0119puj\u0105c je supergrupami, kt\u00f3re dalej dzielone s\u0105 na kolejne klady. Nie by\u0142a to jednak zmiana tylko leksykalna. Supergrupy to nie tylko nowa nazwa dla kr\u00f3lestw, to klady, kt\u00f3rych granice nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 na granicy mi\u0119dzy pierwotniakami a „organizmami wy\u017cszymi”. Przez kolejne kilkana\u015bcie lat w obr\u0119bie supergrup dokonywano kolejnych przetasowa\u0144, \u0142\u0105czono je te\u017c w jeszcze wi\u0119ksze grupy. Mniejsza o szczeg\u00f3\u0142y, jedn\u0105 z bardziej szokuj\u0105cych konsekwencji tych ustale\u0144 filogenetyczno-taksonomicznych jest to, \u017ce odr\u0119bno\u015b\u0107 grzyb\u00f3w od ro\u015blin nie jest r\u00f3wna ich odr\u0119bno\u015bci od zwierz\u0105t. W por\u00f3wnaniu z przepa\u015bci\u0105 mi\u0119dzy ro\u015blinami a wi\u0119kszo\u015bci\u0105 brunatnych czy \u017c\u00f3\u0142tych glon\u00f3w albo mi\u0119dzy grup\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 eugleny a grup\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 pantofelki, przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy grzybami a zwierz\u0119tami jest p\u0142ytka.<\/p>\n

Zar\u00f3wno zwierz\u0119ta, jak i grzyby (a tak\u017ce\u00a0wiciowce\u00a0ko\u0142nierzykowe i par\u0119 mniej znanych grup „pierwotniak\u00f3w”) nale\u017c\u0105 do jednej supergrupy – Opisthokonta. Nazw\u0119 wzi\u0119to z ultrastruktury kom\u00f3rki i oznacza w przybli\u017ceniu „ty\u0142owiciowce” (cokolwiek to ma znaczy\u0107). Do uznania grzyb\u00f3w za zwierz\u0119ta raczej ju\u017c nie dojdzie. Te dwa klady s\u0105 wystarczaj\u0105co odr\u0119bne, \u017ceby mie\u0107 r\u00f3wnorz\u0119dne kategorie taksonomiczne. Jednak trzeba przyzna\u0107, \u017ce zdj\u0119cie ilustruj\u0105ce ten wpis, to w istocie portret rodzinny.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Piotr Panek<\/p>\n

Fot. Wikipedysta YVSREDDY<\/a>, \u017ar\u00f3d\u0142o Wikimedia Commons, licencja CC-BY-SA-3.0<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To, \u017ce podzia\u0142 \u015bwiata \u017cywego tylko na ro\u015bliny i zwierz\u0119ta jest przestarza\u0142y, nie jest na pewno dla czytelnik\u00f3w tego bloga nowo\u015bci\u0105. To, \u017ce grzyby nie maj\u0105 zbyt wiele wsp\u00f3lnego z ro\u015blinami te\u017c. Tego typu ustalenia naukowc\u00f3w przedostaj\u0105 si\u0119 do wiedzy powszechnej coraz bardziej – chocia\u017cby polskie akty prawne dotycz\u0105ce ochrony gatunkowej od 2004 r. maj\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,1],"tags":[84],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1809"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1809"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3501,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1809\/revisions\/3501"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}