{"id":1838,"date":"2012-11-30T19:04:25","date_gmt":"2012-11-30T18:04:25","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1838"},"modified":"2013-02-11T17:55:23","modified_gmt":"2013-02-11T16:55:23","slug":"gmo-nieco-z-boku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/11\/30\/gmo-nieco-z-boku\/","title":{"rendered":"GMO nieco z boku"},"content":{"rendered":"

\"\"
\n<\/strong><\/p>\n

Szaleni naukowcy, jak wiadomo, chc\u0105 zaw\u0142adn\u0105\u0107 \u015bwiatem. GMO, jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, to jeden ze \u015brodk\u00f3w ku temu. Zatem zacieramy r\u0119ce z podnieceniem w zwi\u0105zku z niedawnym uchwaleniem odpowiedniej ustawy. Szkoda tylko, \u017ce w\u015br\u00f3d protestuj\u0105cych pod pa\u0142acem prezydenckim by\u0142o tyle os\u00f3b, kt\u00f3rych cia\u0142a te\u017c co nieco zosta\u0142y zmodyfikowane przy pomocy in\u017cynierii (mo\u017ce chirurgicznej, a nie genetycznej, ale zawsze to co\u015b)…<\/span><\/p>\n

Na powa\u017cnie za\u015b: Nie mam zamiaru konkurowa\u0107 z s\u0105siednim blogiem<\/a> Wojciecha Zalewskiego. On po\u015bwi\u0119ca czas i energi\u0119 na analiz\u0119 technikali\u00f3w, prawodawstwa, wdra\u017cania itd. Ja natomiast spraw\u0119 ogl\u0105dam nieco z boku. Na studiach mo\u017ce zmodyfikowa\u0142em jak\u0105\u015b bakteri\u0119, a mo\u017ce i nie – szczerze m\u00f3wi\u0105c, nie pami\u0119tam – ale by\u0142o to poza moim g\u0142\u00f3wnym tokiem zaj\u0119\u0107 i na dalszej drodze te\u017c si\u0119 nie zajmowa\u0142em w\u0142asnor\u0119cznym i \u015bwiadomym modyfikowaniem. Zatem bieg\u0142ym si\u0119 nie czuj\u0119 i w razie zaistnienia rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy moj\u0105 wersj\u0105 a wersj\u0105 GMObiektywnie raczej ust\u0105pi\u0119.<\/p>\n


\nJednym z podstawowych problem\u00f3w z GMO jest traktowanie wszystkiego en masse. Zar\u00f3wno przez\u00a0przeciwnik\u00f3w, jak i zwolennik\u00f3w. To jest bez sensu. Nic nie \u0142\u0105czy myszy z „wszczepionym” genem lucyferazy, kt\u00f3ra ma np. wskazywa\u0107 kom\u00f3rki nowotoworowe z soj\u0105 Roundup Ready. Co wi\u0119cej, nawet ograniczaj\u0105c si\u0119 do upraw, nic nie \u0142\u0105czy soi Roundup Ready z kukurydz\u0105 Bt. Dlatego, nawet je\u017celi jakikolwiek argument za lub przeciw konkretnemu organizmowi genetycznie modyfikowanemu jest prawdziwy, zupe\u0142nie nie musi mie\u0107 zastosowania do innego organizmu modyfikowanego w inny spos\u00f3b. Np. przy okazji kukurydzy Bt m\u00f3wi si\u0119, \u017ce dzi\u0119ki temu, \u017ce sama wytwarza insektycyd, mo\u017cna stosowa\u0107 mniej pestycyd\u00f3w. To prawda w stosunku do modyfikacji typu Bt, ale za to soja Roundup Ready zosta\u0142a zmodyfikowana tak, aby by\u0107 odporna na Roundup, a wi\u0119c sam\u0105 istot\u0105 jej wprowadzenia jest u\u017cywanie tego\u017c herbicydu. zatem nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wprowadzenie upraw GMO zmniejsza zu\u017cycie pestycyd\u00f3w – jednych zmnejsza, innych zwi\u0119ksza. Jaki jest bilans? Trzeba policzy\u0107, ale nie wynika on sam z siebie. I tak samo w drug\u0105 stron\u0119 – je\u017celi jakie\u015b badanie wyka\u017ce, \u017ce toksyna Bt oka\u017ce si\u0119 bardziej zjadliwa ni\u017c si\u0119 dot\u0105d zdawa\u0142o i np. zagrozi pszczo\u0142om czy ludziom, to b\u0119dzie to tylko dow\u00f3d na zjadliwo\u015b\u0107 tej toksyny, a nie na wyj\u0105tkow\u0105 szkodliwo\u015b\u0107 kukrydzy Bt, a ju\u017c zupe\u0142nie nie mo\u017cna tego u\u017cywa\u0107 jako argumentu przeciwko jakimkolwiek innym GMO. Oczywi\u015bcie, mo\u017ce by\u0107 tak, ze zwi\u0119kszone zu\u017cycie Roundupu przyczyni si\u0119 do os\u0142abienia kondycji pszcz\u00f3\u0142 (i chyba tak w\u0142a\u015bnie jest, co samo w sobie mo\u017ce by\u0142oby ledwo zauwa\u017calne, ale w po\u0142\u0105czeniu z epidemi\u0105 paso\u017cyt\u00f3w wzmacnia jej skutki), a z kolei toksyna Bt, kt\u00f3ra dot\u0105d wydawa\u0142a si\u0119 ma\u0142o dla nich gro\u017ana r\u00f3wnie\u017c co\u015b od siebie do\u0142o\u017cy. Dalej to jednak b\u0119dzie wp\u0142yw z jednej strony Roundupu, z drugiej toksyny Bt, a wi\u0119c uboczny skutek uprawiania soi Roundup Ready i kukurydzy Bt, a nie jaki\u015b bli\u017cej nieokre\u015blony wp\u0142yw modyfikacji genetycznych jako takich.<\/span><\/p>\n


\nMimo powy\u017cszego oczywi\u015bcie jakie\u015b uog\u00f3lnienia mo\u017cna stosowa\u0107. Np. takie, \u017ce samo bycie GMO nie ma prawa by\u0107 szkodliwe dla zdrowia. Je\u017celi zjadam geny karpia i pomidora w rybie po grecku, to dla mojego uk\u0142adu trawiennego niczym nie r\u00f3\u017cni si\u0119 to od zjedzenia karpia z genami pomidora czy pomidora z genami karpia. Moje proteazy potn\u0105 bia\u0142ka na aminokwasy, a moje dezoksyrybonukleazy potn\u0105 DNA na nukleotydy (a mo\u017ce nukleozydy, wszystko teraz jedno) jeszcze w przewodzie pokarmowym. Nie jestem bakteri\u0105 czy nawet wrotkiem, kt\u00f3re potrafi\u0105 wbudowywa\u0107 fragmenty obcego DNA pobranego z jedzenia. Owszem, horyzontalny (w tym mi\u0119dzygatunkowy) transfer gen\u00f3w zdarza si\u0119 od czasu do czasu, ale tak samo mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119, gdy zetkn\u0119 si\u0119 z genem kukurydzy i genem pa\u0142eczki Bacillus thuringensis wyst\u0119puj\u0105cymi osobno. (Na marginesie, toksyny Bt jako toksyny naturalnej w uprawach ekologicznych u\u017cywa si\u0119 od mniej wi\u0119cej stu lat, wi\u0119c w razie potwierdzenia jej toksyczno\u015bci dla ludzi czy jakichkolwiek innych zwierz\u0105t uznanych za „po\u017cyteczne” to powinien by\u0107 wi\u0119kszy cios dla tego typu rolnictwa ni\u017c gro\u017aba ska\u017cenia genetycznego.)<\/span><\/p>\n

Bior\u0105c powy\u017csze pod uwag\u0119, musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce trudno mi znale\u017a\u0107 powody do bycia przeciwnikiem dopuszczenia do uprawy ro\u015blin genetycznie modyfikowanych. Oczywi\u015bcie, ca\u0142y czas m\u00f3wimy tu o modyfikowanych in\u017cynieryjnie – pami\u0119tajmy bowiem, \u017ce praktycznie wszystkie organizmy przez cz\u0142owieka hodowane s\u0105 w stosunku do swoich wyst\u0119puj\u0105cych w naturze przodk\u00f3w zmodyfikowane genetycznie. Pszenica, kt\u00f3r\u0105 jemy od tysi\u0119cy lat jest efektem poliploidii u jej przodk\u00f3w. Polska jest najwi\u0119kszym producentem pszen\u017cyta, kt\u00f3re jest mi\u0119dzyrodzajow\u0105 hybryd\u0105. Same wi\u0119c modyfikacje genetyczne to rzecz naturalna (to przecie\u017c si\u0142a nap\u0119dowa ewolucji), a nawet horyzontalny transfer gen\u00f3w to nic niespotykanego (cho\u0107 poza bakteriami rzadkiego). Zatem nie widz\u0119 przeciwwskaza\u0144, by korzysta\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re daje in\u017cynieria genetyczna. Natomiast s\u0105 nieco inne aspekty, kt\u00f3re nakazuj\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. Nie m\u00f3wi\u0119 tu o ostro\u017cno\u015bci w oczekiwaniu na rzekome efekty zdrowotne, w kt\u00f3rych miliony Amerykan\u00f3w, Argenty\u0144czyk\u00f3w i wielu innych nacji \u017cywi\u0105cych si\u0119 GMO ju\u017c przez co najmniej kilkana\u015bcie lat mog\u0105 do\u015bwiadczy\u0107. Je\u017celi co\u015b niepokoj\u0105cego si\u0119 znajdzie, to za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119, \u017ce to efekt fastfoodowo\u015bci, ewentualnie jakie\u015b inne efekty uprzemys\u0142owienia produkcji \u017cywno\u015bci, w kt\u00f3rych same przez si\u0119 modyfikacje genetyczne nie maj\u0105 znaczenia (ale ju\u017c np. zwi\u0119kszone zu\u017cycie Roundupu do odpornych na\u0144 ro\u015blin znaczenie mie\u0107 mo\u017ce). Je\u017celi kto\u015b tyje od frytek, to nie dlatego, \u017ce s\u0105 one z ziemniak\u00f3w Amflora, tylko dlatego, \u017ce zjada z nimi du\u017co t\u0142uszczy nasyconych i soli. Natomiast GMO s\u0105 by\u0142o nie by\u0142o nowymi taksonami. Mniejsza o to, czy nadamy im rang\u0119 nowych odmian czy nawet gatunk\u00f3w. Nowe taksony za\u015b to dla ekosystemu zawsze jakie\u015b ryzyko. Co prawda, wprowadzenie ziemniak\u00f3w i kukurydzy na europejskie pola nie spowodowa\u0142o wi\u0119kszej degradacji ekosystemu, ni\u017c wprowadzenie rzepy i pszenicy. Nie s\u0105 to te\u017c gatunki inwazyjne, wymykaj\u0105ce si\u0119 spod kontroli hodowc\u00f3w. Niemniej, inwazje biologiczne s\u0105 faktem i dlatego wszelkie nowe uprawy nale\u017cy bardzo dok\u0142adnie kontrolowa\u0107. Lepiej jednak trzyma\u0107 je w szklarni ni\u017c wypuszcza\u0107 beztrosko w otwarty ekosystem. No i oczywi\u015bcie pobocznym skutkiem mo\u017ce by\u0107 dalej post\u0119puj\u0105ca homogenizacja ekosystem\u00f3w tak\u017ce agrocenoz (czyli biocenoz upraw i chwast\u00f3w). Paradoksalnie, wprowadzanie nowych takson\u00f3w mo\u017ce w\u0142a\u015bnie zuba\u017ca\u0107 bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, cho\u0107by bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 na poziomie biocenotycznym przez homogenizacj\u0119. Natomiast z drugiej strony, mechanizmy biologiczne sprawi\u0105, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej ewentualne zalety r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w GMO w stylu toksyczno\u015bci dla tzw. szkodnik\u00f3w zniweluje ewolucja w\u015br\u00f3d tych\u017ce. Wtedy trzeba b\u0119dzie zmodyfikowa\u0107 co\u015b kolejnego itd. Ewolucyjny wy\u015bcig zbroje\u0144 sprawi, \u017ce nie da si\u0119 raz na zawsze technologi\u0105 rozwi\u0105za\u0107 problem\u00f3w rolnictwa.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cnego rodzaju spraw ekonomicznych wol\u0119 nie roztrz\u0105sa\u0107. Nie maj\u0105 one wi\u0119kszego znaczenia dla meritum, cho\u0107 nie mo\u017cna ich zupe\u0142nie lekcewa\u017cy\u0107. Mam jednak nadziej\u0119, \u017ce w europejskim systemie prawnym nie da si\u0119 zrealizowa\u0107 czarnego scenariusza monopolizacji i obok przemys\u0142owych upraw (czy to z GMO, czy bez) pozostan\u0105 uprawy dla zapale\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 produkowa\u0107 jedzenie dro\u017cej, ale dla wyspecjalizowanych konsument\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c za\u015b do protest\u00f3w, to sprawa jest do\u015b\u0107 ciekawa. Ot\u00f3\u017c wbrew stereotypom, tym razem protest przeciwko podpisaniu ustawy umo\u017cliwiaj\u0105cej obr\u00f3t GMO nie zosta\u0142 poparty przez jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych si\u0142 ruchu anty-GMO, Greenpeace, ani przez Adama Wajraka, jednego z trybun\u00f3w polskiego ruchu ekologicznego, r\u00f3wnie\u017c znanego z niech\u0119ci wobec GMO. Ten ostatni zreszt\u0105 na swoim (publicznym, wi\u0119c niczego dyskretnego nie ujawniam) profilu na Facebooku odpiera oskar\u017cenia o zdrad\u0119 i sprzedanie si\u0119 koncernom. Nie oznacza to, \u017ce z\u0142agodzili oni swoje stanowisko. Oznacza to, \u017ce sprawy GMO s\u0105 bardziej skomplikowane ni\u017c si\u0119 to r\u00f3\u017cnym adwersarzom z obu stron zdaje. Obecna ustawa jest niezgodna z ustaleniami WTO, a przez to i z prawodawstwem unijnym (cho\u0107 akurat w samej Unii ch\u0119\u0107 na zakaz obrotu GMO jest silny, ale i ona musia\u0142a si\u0119 ugi\u0105\u0107 przed WTO i zasad\u0105 wolnego rynku) i po prostu musimy j\u0105 zmieni\u0107. Za to dzi\u0119ki niej mo\u017cliwe b\u0119dzie wprowadzenie zakazu upraw takich czy innych GMO moc\u0105 ni\u017cszej rangi akt\u00f3w. Rz\u0105d zapowiada, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie zrobi. Mnie akurat na takich zakazach nie zale\u017cy, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego nadzoru.<\/span><\/p>\n

Natomiast jest jeszcze jeden, niedaj\u0105cy si\u0119 omin\u0105\u0107 aspekt tej sprawy. Aspekt estetyczno-mistyczny. Mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119, \u017ce GMO ma same dobroczynne skutki i da si\u0119 to udowodni\u0107, a i tak dla cz\u0119\u015bci os\u00f3b b\u0119dzie to sprawa nie do przej\u015bcia. Jacek Kubiak pisa\u0142 tu o czym\u015b podobnym pi\u0119\u0107 lat temu<\/a>. Tam chodzi\u0142o o hodowl\u0119 rze\u017an\u0105 sklonowanych zwierz\u0105t. Dla niekt\u00f3rych po prostu in\u017cynieria biologiczna jest niegodna i ju\u017c. Podobnie jak z zap\u0142odnieniem in vitro – mo\u017ce uda\u0107 si\u0119 tak dopracowa\u0107 t\u0119 metod\u0119, \u017ce ka\u017cdy zarodek dostanie szans\u0119 na donoszenie i \u017caden nie zostanie zabity czy zmagazynowany, a dla niekt\u00f3rych i tak to b\u0119dzie akt wbrew Cudowi Natury, jakim jest pocz\u0119cie w czysto\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej. Akt r\u00f3wnie niegodny, co – powiedzmy – zgwa\u0142cenie czy kazirodztwo. Ludzie kieruj\u0105cy si\u0119 tego typu motywacj\u0105 mog\u0105 si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 dora\u017anie r\u00f3\u017cnymi pomocniczymi argumentami ze sfery nauki czy \u017cycia spo\u0142ecznego, ale ostatecznie nawet po ich zbiciu, nie zmieni\u0105 swojego podej\u015bcia. A stwierdzenie, \u017ce wie si\u0119 lepiej od nich i ma naukowe argumenty niczego nie zmieni (co najwy\u017cej zwi\u0119kszy wra\u017cenie osaczenia przez arogancj\u0119). Ale w sumie nie wiem, czy to co\u015b z\u0142ego.<\/span><\/p>\n

\n

Piotr Panek<\/span><\/p>\n

Fot. R\u00f3\u017ca z genetycznie modyfikowanego kultywaru \u201aApplause\u2019. \u0179r\u00f3d\u0142o Wikimedia Commons, autor: wikipedysta Blue Rose Man, licencja CC-Zero<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szaleni naukowcy, jak wiadomo, chc\u0105 zaw\u0142adn\u0105\u0107 \u015bwiatem. GMO, jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, to jeden ze \u015brodk\u00f3w ku temu. Zatem zacieramy r\u0119ce z podnieceniem w zwi\u0105zku z niedawnym uchwaleniem odpowiedniej ustawy. Szkoda tylko, \u017ce w\u015br\u00f3d protestuj\u0105cych pod pa\u0142acem prezydenckim by\u0142o tyle os\u00f3b, kt\u00f3rych cia\u0142a te\u017c co nieco zosta\u0142y zmodyfikowane przy pomocy in\u017cynierii (mo\u017ce chirurgicznej, a nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,11,54,44],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1838"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1838"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1838\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2075,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1838\/revisions\/2075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1838"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1838"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1838"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}