{"id":1880,"date":"2012-12-10T22:18:45","date_gmt":"2012-12-10T20:18:45","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1880"},"modified":"2013-02-11T17:55:04","modified_gmt":"2013-02-11T16:55:04","slug":"inaczej-mowiac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/12\/10\/inaczej-mowiac\/","title":{"rendered":"Inaczej m\u00f3wi\u0105c"},"content":{"rendered":"

<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Zauwa\u017cy\u0142em ju\u017c dawno temu, \u017ce z grubsza mo\u017cna podzieli\u0107 filozofi\u0119 na dwa nurty: akademicki oraz literacki. Sam podzia\u0142 jest prosty jak budowa cepa i przebiega wed\u0142ug nieco niejasnego kryterium sposobu i miejsca uprawiania filozofii. Filozofia akademicka uprawiana jest w pismach i ksi\u0105\u017ckach o charakterze naukowym, z ca\u0142ym charakterystycznym dla\u0144 wyposa\u017ceniem. Filozofia literacka uprawiana jest w r\u00f3\u017cnych dzie\u0142ach literatury.<\/p>\n

<\/p>\n

Jak ka\u017cdy podzia\u0142 dychotomiczny i ten mo\u017cna \u0142atwo zaatakowa\u0107, wykazuj\u0105c jego niedostatki. Ot, chocia\u017cby tacy filozofowie jak H. Bergson, B. Russell mimo, \u017ce byli zatrudnieni na etatach akademickich, otrzymali swoje wyr\u00f3\u017cnienia za osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie literatury. Niekoniecznie wi\u0119c musi by\u0107 tak, \u017ce filozofia akademicka jest oderwana od literatury. W ten spos\u00f3b mo\u017cna wykaza\u0107, \u017ce podzia\u0142 ten nie spe\u0142nia zasady roz\u0142\u0105czno\u015bci i w efekcie w \u015bwietle regu\u0142 logicznych jest b\u0142\u0119dny.<\/p>\n

Nie twierdz\u0119 przy tym, \u017ce ka\u017cda literatura ma warstw\u0119 filozoficzn\u0105. Oczywi\u015bcie nie ka\u017cda i nie zawsze. Ale s\u0105 takie dzie\u0142a, kt\u00f3re wa\u017ckie tre\u015bci filozoficzne wyra\u017caj\u0105.<\/p>\n

Mimo to zostawi\u0142bym ten podzia\u0142, poniewa\u017c pokazuje on c r\u00f3\u017cnic\u0119 w filozofowaniu. Chodzi mi o to, \u017ce literacka filozofia nie zawsze jest powa\u017cnie traktowana przez filozof\u00f3w akademickich. W wielu dzie\u0142ach literatury mamy do czynienia z opisywaniem trudnych problem\u00f3w filozoficznych. Dialogi Platona mog\u0105 by\u0107 tutaj pierwszym przyk\u0142adem. Ale nie jest to do ko\u0144ca dobry przyk\u0142ad, bo Platon to jednak filozof. We\u017amy wi\u0119c innych. Czy F. Dostojewskiego kto\u015b okre\u015bla jako filozofa? Czy zagadnienia filozoficzne poruszane przez niego s\u0105 przedmiotem wyk\u0142ad\u00f3w o charakterze filozoficznym, a nie literackim? Ja si\u0119 z czym\u015b takim nie spotka\u0142em, i je\u015bli jest co\u015b takiego, ch\u0119tnie si\u0119 dowiem. Rzeczy takie s\u0105 raczej domen\u0105 krytyk\u00f3w literatury, ni\u017c filozof\u00f3w akademickich. Czy przez to s\u0105 oni mniej filozoficzni? A mo\u017ce w og\u00f3le nie s\u0105 filozoficzni?<\/p>\n

Czytam w\u0142a\u015bnie, \u017ce Marek S. Huberath – pisarz ceniony w kr\u0119gu SF – wyda\u0142 now\u0105 powie\u015b\u0107. Na r\u00f3\u017cnych portalach, w zwi\u0105zku z now\u0105 jego ksi\u0105\u017ck\u0105 mo\u017cna znale\u017a\u0107 takie jego stwierdzenie:<\/p>\n

„Staram si\u0119 pisa\u0107 ksi\u0105\u017cki z\u0142o\u017cone z kilku poziom\u00f3w. Przede wszystkim powie\u015b\u0107 ma mie\u0107 bohater\u00f3w z krwi i ko\u015bci, akcj\u0119, kt\u00f3ra wci\u0105gnie czytelnika. Natomiast wy\u017csze poziomy, dotycz\u0105ce filozofii czy nauki, kt\u00f3ra jest za tym ukryta, s\u0105 dla tych czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 si\u0119 tego w ksi\u0105\u017cce doszukiwa\u0107.”<\/p>\n

Zastanawiam si\u0119, czy tzw. filozofowie akademiccy zajm\u0105 si\u0119 powa\u017cniej powie\u015bci\u0105 Huberatha, czy te\u017c nie i po prostu wzrusz\u0105 ramionami?<\/p>\n

Na koniec spr\u00f3buj\u0119 od nieco innej strony na\u015bwietli\u0107 ten problem. Jerzy Tyszkiewicz niedawno napisa\u0142, \u017ce w logice interesuje go to, co da si\u0119 powiedzie\u0107 w danym j\u0119zyku. Literatura to do\u015b\u0107 szerokie poj\u0119cie, we\u017amy wi\u0119c z niej poezj\u0119. Po co jest potrzebna poezja? Co takiego jest w tym j\u0119zyku, co umo\u017cliwia wypowiedzenie tre\u015bci niewys\u0142awialnych inaczej? A mo\u017ce j\u0119zyk ten nie nadaje si\u0119 do niczego i jest zb\u0119dny, a poezja jedynie rozrywk\u0105, bez szans na powiedzenie czego\u015b wi\u0119cej. I czy podobnie mo\u017cna potraktowa\u0107 literatur\u0119 w og\u00f3le?<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Foto: Grzegorz Pacewicz<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zauwa\u017cy\u0142em ju\u017c dawno temu, \u017ce z grubsza mo\u017cna podzieli\u0107 filozofi\u0119 na dwa nurty: akademicki oraz literacki. Sam podzia\u0142 jest prosty jak budowa cepa i przebiega wed\u0142ug nieco niejasnego kryterium sposobu i miejsca uprawiania filozofii. Filozofia akademicka uprawiana jest w pismach i ksi\u0105\u017ckach o charakterze naukowym, z ca\u0142ym charakterystycznym dla\u0144 wyposa\u017ceniem. Filozofia literacka uprawiana jest w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1880"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1880"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1884,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1880\/revisions\/1884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}