{"id":1908,"date":"2012-12-22T18:22:15","date_gmt":"2012-12-22T17:22:15","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1908"},"modified":"2013-02-11T17:42:28","modified_gmt":"2013-02-11T16:42:28","slug":"roznice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/12\/22\/roznice\/","title":{"rendered":"R\u00f3\u017cnice"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\nW wyk\u0142adzie inauguracyjnym, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 artyku\u0142u „O determinizmie” Jan \u0141ukasiewicz da\u0142 wyraz swojemu stanowisku na temat filozofii, jej mo\u017cliwo\u015bci i skuteczno\u015bci. Pisa\u0142 on tak:<\/p>\n

\n

<\/p>\n

„Syntez\u0105 bada\u0144 filozoficznych jest system filozoficzny, wszechstronny pogl\u0105d na \u015bwiat i na \u017cycie. Systemu takiego da\u0107 nie potrafi\u0119: nie wierz\u0119 bowiem, by mo\u017cna dzi\u015b stworzy\u0107 system filozoficzny, kt\u00f3ry by spe\u0142nia\u0142 wymagania metody naukowej. (…)<\/p>\n

Gdy z miar\u0105 \u015bcis\u0142o\u015bci, stworzon\u0105 przez logik\u0119 matematyczn\u0105, zbli\u017camy si\u0119 do wielkich system\u00f3w filozoficznych Platona czy Arystotelesa, Kartezjusza czy Spinozy, Kanta czy te\u017c Hegla, to systemy te rozpadaj\u0105 si\u0119 nam w r\u0119kach niby domki z kart. Zasadnicze poj\u0119cia w nich s\u0105 niejasne, najwa\u017cniejsze twierdzenia s\u0105 niezrozumia\u0142e, rozumowania i dowody s\u0105 nie\u015bcis\u0142e: teorie za\u015b logiczne, kt\u00f3re tak cz\u0119sto le\u017c\u0105 na dnie tych system\u00f3w, s\u0105 prawie wszystkie b\u0142\u0119dne. Filozofi\u0119 trzeba odbudowa\u0107 od podstaw, tchn\u0105\u0107 w ni\u0105 metod\u0119 naukow\u0105 i oprze\u0107 j\u0105 o now\u0105 logik\u0119.”<\/p>\n

Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, \u0141ukasiewicz przyj\u0105\u0142, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 filozoficzna nie mo\u017ce by\u0107 uprawiana z pomini\u0119ciem logiki. To w\u0142a\u015bnie logika tworzy granice w ramach kt\u00f3rych mo\u017cna si\u0119 porusza\u0107, je\u017celi rozumowania i argumenty, jakimi pos\u0142uguje si\u0119 filozof, maj\u0105 jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107. Nie jest to pogl\u0105d nowy.<\/p>\n

Najcz\u0119stsza obiekcja przeciwko takiemu stanowisku by\u0142a mniej wi\u0119cej taka. Takie rozwi\u0105zanie, przyjmuj\u0105ce prymat logiki. Logika jednak jest zbudowana na jakiej\u015b podstawie, na czym\u015b jest oparta. Co, je\u017celi ta podstawa mo\u017ce by\u0107 inna? A skoro mo\u017ce by\u0107 inna, to czy ta, kt\u00f3r\u0105 przyj\u0119li\u015bmy, nie narzuca innej, okre\u015blonej perspektywy? Niesie to za sob\u0105 takie, a nie inne rozwi\u0105zania problem\u00f3w filozoficznych, kt\u00f3re przyjmujemy bezwiednie i nie\u015bwiadomie, a kt\u00f3re s\u0105 konsekwencj\u0105 przyj\u0119tej przez nas bazy.<\/p>\n

A je\u017celi z kolei ta podstawa jest pewna, pewna absolutnie, to w ten spos\u00f3b przyjmujemy pewne, okre\u015blone stanowisko metafizyczne. Na przyk\u0142ad, je\u015bli uzna\u0107, \u017ce prawa logiki s\u0105 pewne, niewzruszone, obowi\u0105zuj\u0105ce wszystkich i wsz\u0119dzie powstaje pytanie o to, jak one istniej\u0105. Je\u015bli s\u0105 pewne i wieczne, to wie\u015b\u0107 to mo\u017ce w stron\u0119 jakiej\u015b wersji idealizmu (prawa te istniej\u0105 w j\u0119zyku i s\u0105 zale\u017cne od postrzegaj\u0105cego je umys\u0142u), czy te\u017c realizmu (co\u015b istnieje niezale\u017cnie od postrzegaj\u0105cego umys\u0142u).<\/p>\n

Konsekwencj\u0105 w ka\u017cdym razie, jest pewne stanowisko metafizyczne, wykluczaj\u0105ce neutralno\u015b\u0107. Pytanie przy tym zasadnicze brzmi, czy taka neutralno\u015b\u0107 w og\u00f3le jest mo\u017cliwa, je\u015bli m\u00f3wi\u0107 o nauce. Raczej jest tak, \u017ce uprawianie nauki ca\u0142kowicie neutralnej od rozstrzygni\u0119\u0107 filozoficznych (metafizycznych) jest niemo\u017cliwe. W pewien spos\u00f3b brak rozstrzygni\u0119cia to te\u017c rozstrzygni\u0119cie.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b powracamy do tego, co pisa\u0142 ju\u017c Kartezjusz, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce system wiedzy przypomina drzewo, w kt\u00f3rym metafizyka stanowi korzenie, fizyka – pie\u0144, a wszystkie inne nauki – konary wychodz\u0105ce z pnia.<\/p>\n

W tej sytuacji mo\u017cna postawi\u0107 kolejne pytanie – dlaczego ludzie przyjmuj\u0105 r\u00f3\u017cne rozwi\u0105zania metafizyczne? Sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 r\u00f3\u017cnice w tych kwestiach mi\u0119dzy lud\u017ami? Trudno jest znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na te pytania woln\u0105 od obiekcji, poniewa\u017c ka\u017cda odpowied\u017a uwik\u0142ana jest w interpretacje uzale\u017cnione od wcze\u015bniej przyj\u0119tych rozwi\u0105za\u0144. Nie ma znaczenia czy s\u0105 one przyj\u0119te \u015bwiadomie czy nie\u015bwiadomie.<\/p>\n

Z okazji \u015awi\u0105t Narodzenia Pa\u0144skiego \u017cycz\u0119 czytelnikom bloga wszystkiego Dobrego!<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/em><\/p>\n

Foto: LulieT<\/a>, flickr.com<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W wyk\u0142adzie inauguracyjnym, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 artyku\u0142u „O determinizmie” Jan \u0141ukasiewicz da\u0142 wyraz swojemu stanowisku na temat filozofii, jej mo\u017cliwo\u015bci i skuteczno\u015bci. Pisa\u0142 on tak:<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,55,9,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1908"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1908"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1908\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2070,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1908\/revisions\/2070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}