{"id":1960,"date":"2013-01-11T20:28:30","date_gmt":"2013-01-11T19:28:30","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1960"},"modified":"2013-02-11T17:41:56","modified_gmt":"2013-02-11T16:41:56","slug":"schemat-ogolny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/01\/11\/schemat-ogolny\/","title":{"rendered":"Schemat og\u00f3lny"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Ostatnia dyskusja nad uwag\u0105 \u0141ukasiewicza i moim komentarzem sk\u0142oni\u0142a mnie do spisania pewnej refleksji. Wystarczy we wpisie u\u017cy\u0107 s\u0142owa „metafizyka” i mo\u017cna by\u0107 pewnym, \u017ce wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej w kt\u00f3rym\u015b z komentarzy pojawi si\u0119 uwaga, \u017ce jest to pseudonauka. W innej formie, mo\u017ce te\u017c pa\u015b\u0107 okre\u015blenie, \u017ce twierdzenia metafizyki s\u0105 bezsensowne. Chcia\u0142bym tutaj\u00a0zauwa\u017cy\u0107\u00a0pewien schemat og\u00f3lny, kt\u00f3ry z takimi twierdzeniami si\u0119 \u0142\u0105czy, a kt\u00f3ry zwi\u0105zany jest z pewn\u0105 nieusuwalno\u015bci\u0105 metafizyki.<\/p>\n

<\/p>\n

Na uwag\u0119 o pseudonaukowo\u015bci metafizyki mo\u017cna kontrargumentowa\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b. Najpro\u015bciej jest wskaza\u0107 na to, \u017ce filozofia generalnie rzecz bior\u0105c nie jest nauk\u0105 jako tak\u0105. Metafizyka jako dzia\u0142 filozofii ma oczywi\u015bcie t\u0119 sam\u0105 natur\u0119. Wik\u0142a to nas w zagadnienie og\u00f3lne, jakie s\u0105 kryteria naukowo\u015bci.<\/p>\n

W miejscu tym mo\u017cna twierdzi\u0107 po pierwsze, \u017ce sama analiza tych kryteri\u00f3w ma charakter filozoficzny, co wskazuje na to, \u017ce filozofia mimo \u017ce nie jest nauk\u0105 jest z ni\u0105 zwi\u0105zana. Po drugie za\u015b, \u017ce kryteria naukowo\u015bci pe\u0142ni\u0105 w stosunku do nauki podobn\u0119 rol\u0119 jak metafizyka w filozofii. Poniewa\u017c kryteria te maj\u0105 charakter regulatywny w stosunku do nauki, same sobie nie mog\u0105 podlega\u0107. Je\u017celi za\u015b same sobie podlegaj\u0105, to ich prawomocno\u015b\u0107 jest wyznaczona przez nie same. W obu wypadkach oznacza to jednak, \u017ce maj\u0105 one charakter metafizyczny, bo s\u0105 pozanaukowe lub nieuzasadnione. W efekcie mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce jedn\u0105 metafizyk\u0119 zast\u0105piono inn\u0105. W tym wypadku jest to metafizyka regu\u0142 wyznaczaj\u0105cych naukowo\u015b\u0107.<\/p>\n

Nie przez przypadek ilustracj\u0105 tego wpisu jest kadr z filmu „Rejs”. W filmie tym pada stwierdzenie wyg\u0142oszone przez Filozofa, kt\u00f3re \u015bwietnie oddaje ten dylemat. Cytuj\u0119 niedos\u0142ownie: „Jak\u0105 metod\u0105 wybierzemy metod\u0119 g\u0142osowania?”<\/p>\n

Podobnie jest z kategori\u0105 sensu. Je\u017celi kto\u015b twierdzi, \u017ce metafizyka jest dzia\u0142alno\u015bci\u0105 zupe\u0142nie bezsensown\u0105 , to mo\u017cna zapyta\u0107 si\u0119, co rozumie on pod kategori\u0105 sensu. W moim odczuciu, kategoria sensu nastr\u0119cza jeszcze wi\u0119kszych trudno\u015bci ni\u017c kryteria naukowo\u015bci. Te ostatnie s\u0105 do\u015b\u0107 dobrze rozpoznane i przeanalizowane w metodologii og\u00f3lnej czy w filozofii nauki.<\/p>\n

Okre\u015blenia „sensowne\/bezsensowne? mog\u0105 znaczy\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych rzeczy. Na przyk\u0142ad, \u017ce kto\u015b czego\u015b nie rozumie. Nie rozumie, bo kto\u015b to m\u0119tnie t\u0142umaczy, albo bo brakuje mu wiedzy. Albo nie rozumie, bo kto\u015b u\u017cywa poj\u0119\u0107 niezdefiniowanych, albo \u017ale zdefiniowanych. Albo dlatego, \u017ce kto\u015b pos\u0142uguje si\u0119 j\u0119zykiem niezgodnie z jego gramatyk\u0105, przez co wypowiedzi te s\u0105 w\u0142a\u015bnie niezrozumia\u0142e.<\/p>\n

Mo\u017cna jednak powiedzie\u0107, \u017ce co\u015b jest bez sensu, poniewa\u017c jest nieracjonalne. Je\u015bli kto\u015b u\u017cywa „sensu” w tym znaczeniu, to znaczenie to wik\u0142a w nas w kolejne trudno\u015bci. Bo co to znaczy, \u017ce co\u015b jest racjonalne? To temat nie tylko na osobny wpis, ale i ksi\u0105\u017ck\u0119. Nie b\u0119d\u0119 wi\u0119c tym razem rozwija\u0142 tej kwestii. M\u00f3wi\u0105c\u00a0kr\u00f3tko –\u00a0przenosi to nas powt\u00f3rnie na inny trudny temat, podobnie jak to by\u0142o z kryteriami naukowo\u015bci. I podobnie jak to ma miejsce z kryteriami naukowo\u015bci mo\u017cna argumentowa\u0107, \u017ce prowadzi to nas do jakiej\u015b „metafizycznej” postaci racjonalno\u015bci.<\/p>\n

Na zako\u0144czenie uwaga, od kt\u00f3rej powinienem zacz\u0105\u0107. Nie definiuj\u0119 tutaj oczywi\u015bcie, czym jest metafizyka i jak rozumiem „metafizyk\u0119” oraz „metafizyczno\u015b\u0107”. Zak\u0142adam, mimo niejasno\u015bci i wieloznaczno\u015bci tego s\u0142owa, \u017ce jednak wiadomo z grubsza, o co chodzi. Je\u015bli zajdzie potrzeba po\u015bwi\u0119c\u0119 temu zagadnieniu wpis.<\/p>\n

Jak ka\u017cda dzia\u0142alno\u015b\u0107 ludzka metafizyka ma swoje struktury i schematy. Jest to dyscyplina stara i obros\u0142a wielowiekow\u0105 tradycj\u0105. W tradycji tej przerabiano w zasadzie wszystkie mo\u017cliwe drogi uzasadniania twierdze\u0144. Tak\u017ce tych, kt\u00f3re mia\u0142y podwa\u017cy\u0107 metafizyk\u0119 i usun\u0105\u0107 j\u0105 z my\u015bli ludzkiej. Ale wypracowano te\u017c schematy broni\u0105ce jej przed tego typu zamierzeniami. S\u0105dz\u0119, \u017ce s\u0105 one na tyle mocne, \u017ce z powodzeniem broni\u0105 metafizyki przed pr\u00f3bami jej usuni\u0119cia.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

Foto: kadr z filmu „Rejs”, re\u017c. Marek Piwowski<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnia dyskusja nad uwag\u0105 \u0141ukasiewicza i moim komentarzem sk\u0142oni\u0142a mnie do spisania pewnej refleksji. Wystarczy we wpisie u\u017cy\u0107 s\u0142owa „metafizyka” i mo\u017cna by\u0107 pewnym, \u017ce wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej w kt\u00f3rym\u015b z komentarzy pojawi si\u0119 uwaga, \u017ce jest to pseudonauka. W innej formie, mo\u017ce te\u017c pa\u015b\u0107 okre\u015blenie, \u017ce twierdzenia metafizyki s\u0105 bezsensowne. Chcia\u0142bym tutaj\u00a0zauwa\u017cy\u0107\u00a0pewien schemat og\u00f3lny, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1960"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2067,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1960\/revisions\/2067"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}