![\"man_450.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2008\/man_450.jpg\" "\\"man_450.jpg\\"")
<\/p>\n<\/p>\n
Jak nazwa\u0107 zdarzenia, kt\u00f3re mog\u0105, ale nie musz\u0105, zaj\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n Przypadek niejedno ma imi\u0119. Czasem maskuje niewiedz\u0119, b\u0105d\u017a niemo\u017cliwo\u015b\u0107 znalezienia wyt\u0142umaczenia, jak i dlaczego co\u015b si\u0119 sta\u0142o. W ko\u0144cu wszystko ma jak\u0105\u015b przyczyn\u0119, nawet je\u015bli jest ona nieznana, b\u0105d\u017a niemo\u017cliwa do okre\u015blenia.<\/p>\n Sp\u00f3jrzmy inaczej – jak nazwa\u0107 zdarzenia, kt\u00f3re mog\u0105, ale nie musz\u0105, zaj\u015b\u0107? To te\u017c przypadek, tyle tylko \u017ce inaczej uj\u0119ty ni\u017c za pierwszym razem. Je\u017celi z tej perspektywy spojrzymy na \u015bwiat o\u017cywiony, to przypadek w odniesieniu do niego znaczy, \u017ce \u017cycie mog\u0142o, ale nie musia\u0142o powsta\u0107. Gdyby cofn\u0105\u0107 czas, kto wie, czy narodzi\u0142oby si\u0119 \u017cycie na naszej planecie? A je\u015bliby si\u0119 narodzi\u0142o, to czy ewolucja doprowadzi\u0142aby do cz\u0142owieka, czy on by wtedy powsta\u0142? Z tego punktu widzenia mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce w istnieniu cz\u0142owieka jest co\u015b przypadkowego.<\/p>\n Mo\u017cna oczywi\u015bcie nie zgodzi\u0107 si\u0119 z takim stwierdzeniem, ale wtedy wpadamy w r\u0119ce zasady antropicznej w wersji mocnej. G\u0142osi ona, \u017ce wszech\u015bwiat musi by\u0107 taki, aby na pewnym etapie jego rozwoju pojawi\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek-obserwator. Niestety wad\u0105 takiego uj\u0119cia jest to, \u017ce ma ono charakter finalistyczny i jest niefalsyfikowalne. To za\u015b wskazuje na to, \u017ce zasada ta ma charakter pozanaukowy.<\/p>\n Patrz\u0105c na \u015bwiat mo\u017cemy tylko powiedzie\u0107, \u017ce cz\u0142owiek taki, jaki jest, mo\u017ce istnie\u0107 tylko we wszech\u015bwiecie, jaki jest. Tyle g\u0142osi zasada antropiczna w wersji s\u0142abej. Jest ona r\u00f3wnoznaczna ze stwierdzeniem, \u017ce zaistnienie cz\u0142owieka by\u0142o mo\u017cliwe, chocia\u017c nie by\u0142o konieczne. Tyle tylko, \u017ce w ten spos\u00f3b powraca do nas przypadek, kt\u00f3rego zwolennik zasady antropicznej w wersji mocnej pragn\u0105\u0142by unikn\u0105\u0107. Dlatego w\u0142a\u015bnie my\u015bl\u0119, \u017ce drug\u0105 stron\u0105 w rozwa\u017caniach nad przypadkiem w istnieniu cz\u0142owieka jest zasada antropiczna. Albo jest co\u015b przypadkowego w istnieniu cz\u0142owieka, albo zasada antropiczna w wersji mocnej – cz\u0142owiek musia\u0142 powsta\u0107.<\/p>\n Wersja mocna zasady antropicznej – \u017ce cz\u0142owiek musia\u0142 powsta\u0107 – jest oczywi\u015bcie ska\u017cona uj\u0119ciem finalistycznym, kt\u00f3re trudno jest broni\u0107. Dlatego poprzesta\u0144my na wersji s\u0142abej tej zasady. By\u0107 mo\u017ce ociera si\u0119 ona o bana\u0142, rodzi jednak usprawiedliwione zdziwienie. Dlaczego cz\u0142owiek powsta\u0142 tak p\u00f3\u017ano, a nie na przyk\u0142ad na pocz\u0105tku ca\u0142ego procesu ewolucji \u015bwiata? Czy to, \u017ce cz\u0142owiek jednak powsta\u0142, chocia\u017c nie musia\u0142, nie \u015bwiadczy o jakim\u015b kierunku ewolucji, na kt\u00f3ry wskazuje mocna wersja zasady antropicznej? I pytanie ostatnie – jaki mo\u017ce by\u0107 fina\u0142 ewolucji \u015bwiat o\u017cywionego?<\/p>\n Oczywi\u015bcie s\u0105 to pytania pozanaukowe, filozoficzne. Arystoteles s\u0105dzi\u0142, \u017ce ze zdziwienia bierze si\u0119 filozofia. Je\u015bli wi\u0119c kogo\u015b dziwi, \u017ce cz\u0142owiek w og\u00f3le jest, chocia\u017c nie musia\u0142 powsta\u0107, mo\u017ce sobie pospekulowa\u0107 do woli.<\/p>\n Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n Fot. scarty, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jak nazwa\u0107 zdarzenia, kt\u00f3re mog\u0105, ale nie musz\u0105, zaj\u015b\u0107? Przypadek niejedno ma imi\u0119. Czasem maskuje niewiedz\u0119, b\u0105d\u017a niemo\u017cliwo\u015b\u0107 znalezienia wyt\u0142umaczenia, jak i dlaczego co\u015b si\u0119 sta\u0142o. W ko\u0144cu wszystko ma jak\u0105\u015b przyczyn\u0119, nawet je\u015bli jest ona nieznana, b\u0105d\u017a niemo\u017cliwa do okre\u015blenia.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/198"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=198"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2322,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/198\/revisions\/2322"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}