{"id":1998,"date":"2013-01-23T13:02:37","date_gmt":"2013-01-23T12:02:37","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1998"},"modified":"2023-11-14T23:52:05","modified_gmt":"2023-11-14T22:52:05","slug":"piskliwy-wyscig-zbrojen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/01\/23\/piskliwy-wyscig-zbrojen\/","title":{"rendered":"Piskliwy wy\u015bcig zbroje\u0144,"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\nW teorii ewolucji od pocz\u0105tku u\u017cywa si\u0119 metafor i analogii do rozwoju cywilizacji. Samo poj\u0119cie doboru naturalnego jest nawi\u0105zaniem do doboru stosowanego w hodowli, zwanego odt\u0105d dla precyzji sztucznym. Jeszcze przed Darwinem pojawi\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cie walki o byt nawi\u0105zuj\u0105ce co prawda do ludzkiej wojskowo\u015bci, ale od razu z wyja\u015bnieniem, \u017ce nie tylko chodzi o walk\u0119 na k\u0142y i szpony mi\u0119dzy drapie\u017cc\u0105 a ofiar\u0105 (o takim stanie wypowiedzianej wojny antropomorfizuj\u0105c pisa\u0142 chocia\u017cby Arystoteles), ale przede wszystkim o zasoby. Zwi\u0105zana z tym metafora Darwina o klinach wbijanych w belk\u0119 o ograniczonej pojemno\u015bci, powoduj\u0105cych wypadanie innych klin\u00f3w przyj\u0119\u0142a si\u0119 s\u0142abiej.
\n
\nNic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w odniesieniu do koewolucji, czyli wzajemnie si\u0119 nap\u0119dzaj\u0105cej ewolucji dw\u00f3ch (dla uproszczenia modelu) gatunk\u00f3w u\u017cyto metafory „wy\u015bcig zbroje\u0144”. Oczywi\u015bcie dotyczy to przede wszystkim koewolucji gatunk\u00f3w pozostaj\u0105cych „w stanie wojny”, gdy\u017c raczej nie m\u00f3wi si\u0119 o wy\u015bcigu zbroje\u0144 mi\u0119dzy ro\u015blinami a zapylaczami prowadz\u0105cym do coraz lepszego dopasowania kwiat\u00f3w do potrzeb zapylaczy i zapylaczy do potrzeb ro\u015blin. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, nawet tu jednak ta interakcja nie musi by\u0107 sielankowa – ro\u015blina chce by\u0107 zapylana najni\u017cszym kosztem, a zapylacz chce si\u0119 naje\u015b\u0107, a nie ma (przynajmniej kr\u00f3tkowzrocznie) interesu w reprodukowaniu ro\u015bliny. St\u0105d pojawiaj\u0105 si\u0119 „oszustwa”, jak kwiaty bez nektaru czy wyjadanie nektaru przez wygryzion\u0105 dziurk\u0119, bez kontaktu z pr\u0119cikami i s\u0142upkiem.<\/p>\n

Za \u017ar\u00f3d\u0142o poj\u0119cia „ewolucyjny wy\u015bcig zbroje\u0144” przyjmuje si\u0119 artyku\u0142 pokonferencyjny Richarda Dawkinsa i Johna Krebsa z 1979 r. (czyli samego \u015brodka zimnej wojny, w\u00f3wczas nieco mniej mro\u017anej), cho\u0107 metafora wy\u015bcigu ewolucyjnego pojawia\u0142a si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej. Jedna z bardziej no\u015bnych metafor-hipotez dotyczy Damy Kier (ale utrwali\u0142a Czerwona Kr\u00f3lowa) i zasady, \u017ce w koewolucji zachowanie status quo<\/em> wymaga nieustannego „biegu”. Koewolucja uk\u0142ad\u00f3w antagonistycznych w istocie przypomina wy\u015bcig zbroje\u0144. Odpowiedzi\u0105 na coraz lepsze kolczugi sta\u0142y si\u0119 kusze. Odpowiedzi\u0105 na kusze – zbroje p\u0142ytowe. Odpowiedzi\u0105 na zbroje p\u0142ytowe – bro\u0144 palna. Odpowiedzi\u0105 na bro\u0144 paln\u0105 – zmiana taktyki (gdy\u017c ju\u017c \u017cadna zbroja nie by\u0142a do\u015b\u0107 skuteczna) itd. W naturze jest jeszcze wi\u0119cej przyk\u0142ad\u00f3w, nie tylko anatomicznych, ale zwi\u0105zanych z trybem \u017cycia, rozmiarami cia\u0142a, chemizmem itd.<\/p>\n

Ostatnio na poj\u0119cie wy\u015bcigu zbroje\u0144 natkn\u0105\u0142em si\u0119 w artykule Ratcliffe’a, Elemansa, Jakobsena i Surlykke (doi: 10.1098\/rsbl.2012.1031) o pisku nietoperzy poluj\u0105cych na nocne owady. Sk\u0105din\u0105d samo istnienie ciem uwa\u017ca si\u0119 za skutek koewolucji, gdy\u017c kiedy\u015b wszystkie motyle \u017cy\u0142y za dnia i dopiero pod naciskiem ptak\u00f3w, kt\u00f3re w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 wzrokowcami, niekt\u00f3re zmieni\u0142y tryb \u017cycia. Artyku\u0142 jest akurat nie o tym, ale o tym, \u017ce niekt\u00f3re nietoperze pod koniec pisku echolokuj\u0105cego owada obni\u017caj\u0105 go o oktaw\u0119. Pocz\u0105tkowo uwa\u017cano, \u017ce t\u0142umaczy to fizjologia i anatomia. Wed\u0142ug tych hipotez pisk, kt\u00f3ry powstaje na skutek serii szybkich skurczy mi\u0119\u015bni krtani (czy czego\u015b w tym stylu w gardle – to uwaga dla puryst\u00f3w potrafi\u0105cych wyk\u0142\u00f3ca\u0107 si\u0119 o rogi\/poro\u017ce, nab\u0142onek\/\u015br\u00f3db\u0142onek itp. nieistotne z punktu widzenia funkcji drobiazgi) i ich dalsze przyspieszanie wymusza to obni\u017cenie pod koniec ataku. Nie do ko\u0144ca rozumiem, o co chodzi – zostawiam to biofizykom. Niekt\u00f3re jednak nietoperze zachowywa\u0142y si\u0119 wbrew tej hipotezie. Analiza autor\u00f3w artyku\u0142u prowadzi do konkluzji, \u017ce ta modulacja nie wynika z biofizycznych ogranicze\u0144 anatomii, ale jest kolejnym etapem wy\u015bcigu zbroje\u0144. <\/p>\n

Nie mo\u017ce dziwi\u0107, \u017ce \u0107my, kt\u00f3rych przodkowie w\u0142a\u015bnie znalaz\u0142y ewolucyjne wyrwanie si\u0119 z wy\u015bcigu ze wzrokowcami, po pojawieniu si\u0119 nowej zdolno\u015bci u nietoperzy pod naciskiem doboru wykszta\u0142ci\u0142y „ultrad\u017awi\u0119kowe uszy”. Nie lataj\u0105 beztrosko po nocy i nagle, same nie wiedz\u0105c, kiedy, s\u0105 chwytane przez nietoperze, ale s\u0142ysz\u0105, \u017ce nietoperze uruchamiaj\u0105 swoje echosondy i staraj\u0105 si\u0119 ich unikn\u0105\u0107. Ot\u00f3\u017c \u0107my (i inne nocne owady, np. niekt\u00f3re szara\u0144czaki) zamiast lata\u0107 drogami prostymi, a wi\u0119c najkr\u00f3tszymi i najmniej m\u0119cz\u0105cymi, wykonuj\u0105 r\u00f3\u017cne dziwne manewry. Jest to jak ucieczka zakosami tak, aby zmniejszy\u0107 szanse snajpera. Ratcliffe i reszta postuluj\u0105, \u017ce tzw. drugi pisk jest w\u0142a\u015bnie odpowiedzi\u0105 nietoperzy na to zachowanie. Jest to rozszerzenie pola widzenia(?) echosondy w miar\u0119 skracania odleg\u0142o\u015bci od ofiary. Wymaga ono dodatkowego (dot\u0105d nieznanego) mechanizmu przeciwdzia\u0142aj\u0105cego wzrastaj\u0105cemu w miar\u0119 piszczenia napi\u0119ciu mi\u0119\u015bni, wi\u0119c raczej nie jest skutkiem ubocznym, lecz „celowym” (cudzys\u0142\u00f3w nieprzypadkowy) wynalazkiem. Co wi\u0119cej, niekt\u00f3re nietoperze wykorzystuj\u0105 drugi, ni\u017cszy pisk te\u017c przy l\u0105dowaniu.<\/p>\n

W ekologii ewolucyjnej gar\u015bciami korzysta si\u0119 z analogii do szeroko rozumianej cywilizacji. Z drugiej za\u015b strony w technologii nieraz podpatruje si\u0119 rozwi\u0105zania biologiczne. Mo\u017ce lepsze poznanie niuans\u00f3w echolokacji nietoperzy da si\u0119 jako\u015b wykorzysta\u0107 w lotnictwie, np. do opracowania technik l\u0105dowania w trudnych warunkach albo do konstrukcji kolejnych generacji antyrakiet.
\n
\nPiotr Panek<\/strong>
\n
\nRycina autorstwa Kartezjusza lub jego ilustratora. Prawa autorskie wygas\u0142y. \u0179r\u00f3d\u0142o Wikimedia Commons.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W teorii ewolucji od pocz\u0105tku u\u017cywa si\u0119 metafor i analogii do rozwoju cywilizacji. Samo poj\u0119cie doboru naturalnego jest nawi\u0105zaniem do doboru stosowanego w hodowli, zwanego odt\u0105d dla precyzji sztucznym. Jeszcze przed Darwinem pojawi\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cie walki o byt nawi\u0105zuj\u0105ce co prawda do ludzkiej wojskowo\u015bci, ale od razu z wyja\u015bnieniem, \u017ce nie tylko chodzi o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2],"tags":[323,80],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1998"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1998"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1998\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9198,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1998\/revisions\/9198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1998"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1998"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1998"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}