{"id":200,"date":"2008-09-02T10:14:42","date_gmt":"2008-09-02T08:14:42","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=200"},"modified":"2013-02-14T09:27:46","modified_gmt":"2013-02-14T08:27:46","slug":"smieci-szumy-plamy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2008\/09\/02\/smieci-szumy-plamy\/","title":{"rendered":"\u015amieci, szumy, plamy"},"content":{"rendered":"

\"smieci.jpg\"<\/p>\n

Kolejna wizja Lema si\u0119 sprawdza.<\/strong><\/p>\n

W wakacje m\u00f3j o\u015bmioletni syn wyci\u0105gn\u0105\u0142 mnie na film „WALL.E”. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to tylko bajka dla dzieci. S\u0105 jednak w tym filmie takie elementy, od kt\u00f3rych dla kogo\u015b bardziej zorientowanego w\u0142os mo\u017ce si\u0119 je\u017cy\u0107 na g\u0142owie. Gdyby by\u0142a robiona dla doros\u0142ych, by\u0142yby w niej ogromne mo\u017cliwo\u015bci dla pokazania problem\u00f3w, o kt\u00f3rych pisali mi\u0119dzy innymi George\u00a0 Orwell, czy w polskiej fantastyce Janusz A. Zajdel<\/a>. Chodzi mi o takie kwestie jak kierowanie spo\u0142ecze\u0144stwem zamkni\u0119tym, kt\u00f3re kontroluje grupa wybra\u0144c\u00f3w i tylko ta grupa wie, co si\u0119 naprawd\u0119 dzieje, reszta spo\u0142ecze\u0144stwa jest utrzymywana w stanie s\u0142odkiej niewiedzy. Do tego szcz\u0105tkowe kontakty mi\u0119dzyludzkie (w filmie nie ma mi\u0142o\u015bci mi\u0119dzy lud\u017ami, za to wybucha romantyczne uczucie mi\u0119dzy maszynami), a przede wszystkim wszechobecne, my\u015bl\u0105ce maszyny (maj\u0105 one uczucia, a nawet zaburzenia psychiczne). Na szcz\u0119\u015bcie by\u0142a to bajka dla dzieci i autorzy nad tymi kwestiami prze\u015blizn\u0119li si\u0119 g\u0142adko i bez zaj\u0105kni\u0119cia.
\n
\nTyle tylko, \u017ce od czasu tego filmu problem \u015bmieci nie dawa\u0142 mi spokoju. Szczeg\u00f3lnie bardzo mi utkwi\u0142a w pami\u0119ci scena, w kt\u00f3rej statek kosmiczny przebija si\u0119 najpierw przez atmosfer\u0119 Ziemi, a potem przez obszar starych sztucznych satelit\u00f3w, kt\u00f3re opinaj\u0105 Ziemi\u0119 ciasnym i grubym pasem. By\u0142em pewien, \u017ce czyta\u0142em o czym\u015b podobnym u Stanis\u0142awa Lema. Dlatego kilka dni po filmie obra\u0142em kurs na bibliotek\u0119. Rzeczywi\u015bcie nie myli\u0142em si\u0119, chocia\u017c czyta\u0142em to ju\u017c kilkana\u015bcie lat temu.<\/p>\n

Jest u Lema w „Dziennikach gwiazdowych<\/a>” – \u017cartobliwa ksi\u0105\u017cka o podr\u00f3\u017cach kosmicznych Ijona Tichego – koncepcja dra Hopfstossera. Jest to posta\u0107 oczywi\u015bcie wymy\u015blona. (Na marginesie Lem bardzo lubi\u0142 wymy\u015bla\u0107 prace naukowe i naukowc\u00f3w, kt\u00f3re potem by\u0142y brane ca\u0142kiem na serio). Ot\u00f3\u017c Hopfstosser mia\u0142 opracowa\u0107 tablic\u0119 periodyczn\u0105 cywilizacji Kosmosu w oparciu o trzy zasady – \u015amieci, Szumu i Plam.<\/p>\n

Ka\u017cda cywilizacja w fazie technicznej zaczyna ton\u0105\u0107 w \u015bmieciach, kt\u00f3re w ko\u0144cu s\u0105 wyprowadzane w kosmos na specjaln\u0105 orbit\u0119. W miar\u0119 rozwoju tych \u015bmieci przybywa tak, \u017ce ich pas jest coraz wi\u0119kszy. To zasada pierwsza.<\/p>\n

Zasada druga bazuje na elemencie, kt\u00f3ry cz\u0119sto pojawia si\u0119 w klasycznej SF. Uwa\u017cano, \u017ce mo\u017cna wybudowa\u0107 sztuczny intelekt i \u017ce krokiem do tego s\u0105 komputery. W najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci mia\u0142y one zacz\u0105\u0107 my\u015ble\u0107. Oczywi\u015bcie cz\u0119\u015b\u0107 tych my\u015bl\u0105cych maszyn mia\u0142a l\u0105dowa\u0107 jako kosmiczne \u015bmieci. Dr Hopfstosser s\u0105dzi\u0142, \u017ce my\u015bl\u0105ce \u015bmieci nie b\u0119d\u0105 chcia\u0142y kr\u0119ci\u0107 si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 po swoich orbitach, zw\u0142aszcza \u017ce mia\u0142y by\u0107 zwalczane jako dokuczliwy problem. W z\u0142o\u015bliwej reakcji \u015bmieci te zaczynaj\u0105 zak\u0142\u00f3ca\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 radiow\u0105, \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w szajki, urz\u0105dzaj\u0105 naloty itp. Efektem jest Szum (zasada druga) wok\u00f3\u0142 planety lub uk\u0142adu planetarnego. W\u0142a\u015bnie po tym szumie mo\u017cna rozpozna\u0107 cywilizacje w tej fazie i st\u0105d te\u017c, \u017cartobliwym zdaniem Lema, szum Kosmosu.<\/p>\n

Trzecia faza to plamy na s\u0142o\u0144cu, o specyficznym sk\u0142adzie chemicznym i kszta\u0142cie. Ot\u00f3\u017c ten kr\u0105\u017c\u0105cy, kosmiczny \u015bmie\u0107 w ko\u0144cu jest usuwany przez wys\u0142anie go na lokaln\u0105 gwiazd\u0119, gdzie si\u0119 spala. W \u017cartobliwym opowiadaniu Lema jest to czynione przez r\u00f3\u017cnego rodzaju substancje oddzia\u0142uj\u0105ce na my\u015bl\u0105ce \u015bmieci. Efektem s\u0105 depresje sztucznych m\u00f3zg\u00f3w i ich samob\u00f3jcza \u015bmier\u0107 w p\u0142omieniach gwiazdy.<\/p>\n

I teraz ju\u017c nieco bardziej serio. Opowiadanie to ukaza\u0142o si\u0119 w 1971. By\u0107 mo\u017ce nie trzeba by\u0142o wielkiej przenikliwo\u015bci, \u017ceby ju\u017c w tamtym czasie zacz\u0105\u0107 zastanawia\u0107 si\u0119 nad losem \u015bmieci w kosmosie. Obecnie wok\u00f3\u0142 Ziemi kr\u0105\u017cy kilka tysi\u0119cy obiekt\u00f3w, kt\u00f3rych lot jest nieustannie \u015bledzony i kt\u00f3re sprawiaj\u0105 pewne problemy w podboju kosmosu, bo trzeba mi\u0119dzy innymi bra\u0107 pod uwag\u0119 ich orbit\u0119 planuj\u0105c kolejne loty w kosmos. Na tych kilka tysi\u0119cy obiekt\u00f3w kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 Ziemi tylko ok. 560 to satelity dzia\u0142aj\u0105ce – reszta to \u015bmieci. Wygl\u0105da na to, \u017ce wizja Lema do pewnego stopnia si\u0119 sprawdza.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. realname, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kolejna wizja Lema si\u0119 sprawdza. W wakacje m\u00f3j o\u015bmioletni syn wyci\u0105gn\u0105\u0142 mnie na film „WALL.E”. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to tylko bajka dla dzieci. S\u0105 jednak w tym filmie takie elementy, od kt\u00f3rych dla kogo\u015b bardziej zorientowanego w\u0142os mo\u017ce si\u0119 je\u017cy\u0107 na g\u0142owie. Gdyby by\u0142a robiona dla doros\u0142ych, by\u0142yby w niej ogromne mo\u017cliwo\u015bci dla pokazania problem\u00f3w, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,29,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2321,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions\/2321"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}