{"id":2011,"date":"2013-01-30T12:37:19","date_gmt":"2013-01-30T11:37:19","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2011"},"modified":"2013-02-11T17:40:58","modified_gmt":"2013-02-11T16:40:58","slug":"filozofia-pierwsza-metafizyka-ontologia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/01\/30\/filozofia-pierwsza-metafizyka-ontologia\/","title":{"rendered":"Filozofia pierwsza, metafizyka, ontologia"},"content":{"rendered":"

<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bardzo bym chcia\u0142 napisa\u0107, czym jest metafizyka. Jednak w filozofii znaczenia s\u0142\u00f3w s\u0105 zmienne i zale\u017c\u0105 od tego, kto tych s\u0142\u00f3w u\u017cywa. To samo s\u0142owo w ustach Arystotelesa lub jego zwolennika znaczy co innego w ustach Immanuela Kanta. To z tego powodu jest to zadanie trudne. W tytule przytoczy\u0142em chronologicznie trzy nazwy, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 po to, by nazwa\u0107 t\u0119 dyscyplin\u0119 filozoficzn\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Podr\u0119czniki na og\u00f3\u0142 prezentuj\u0105 to, co jest wiedz\u0105 ustalon\u0105. Odwo\u0142am si\u0119 tutaj do dw\u00f3ch takich ksi\u0105\u017cek. Pierwsza to „Filozofia wsp\u00f3\u0142czesna” Micha\u0142a Hempoli\u0144skiego. Druga to „Ontologia” W\u0142adys\u0142awa Str\u00f3\u017cewskiego.<\/p>\n

Hempoli\u0144ski pisze o ontologii jako filozofii bytu, albo og\u00f3lnej filozoficznej teorii \u015bwiata. Od razu zaznacza, \u017ce w Staro\u017cytno\u015bci problematyk\u0119 tej dyscypliny nazywano filozofi\u0105 pierwsz\u0105, bo poprzedza\u0142a ona dalsze dociekania przyrodnicze. W \u015aredniowieczu – metafizyk\u0105, bo wykracza\u0142a poza wiedz\u0119 przyrodnicz\u0105 i wreszcie od XVII\/XVIII wieku po prostu ontologi\u0105.<\/p>\n

Hempoli\u0144ski wymienia a\u017c siedem r\u00f3\u017cnych koncepcji uprawiania tej dyscypliny. Zainteresowanych odsy\u0142am do tej pracy, bo nie chc\u0119 tutaj nudzi\u0107 szczeg\u00f3\u0142ami. Tych siedem sposob\u00f3w nie musi si\u0119 wyklucza\u0107 i cz\u0119sto jeden nurt (na przyk\u0142ad Platon) zaliczany jest do kilku sposob\u00f3w uprawiania metafizyki. Podzia\u0142 wi\u0119c nie jest roz\u0142\u0105czny.<\/p>\n

Jest w\u015br\u00f3d nich jeden, kt\u00f3ry prawdopodobnie jest \u017ar\u00f3d\u0142em wielu kontrowersji i niech\u0119ci wielu uczonych m\u0119\u017c\u00f3w do metafizyki. Jako trzeci figuruje w podr\u0119czniku spos\u00f3b: ontologia jako doktryna ezoteryczna o bycie supranaturalnym. W r\u00f3\u017cnych systemach metafizycznych zak\u0142ada si\u0119, \u017ce u pod\u0142o\u017ca wszelkich zjawisk naturalnych znajduj\u0105 si\u0119 byty supranaturalne, to jest takie, „kt\u00f3re posiadaj\u0105 odmienne w\u0142asno\u015bci od zjawisk naturalnych i nie podlegaj\u0105 naturalnym zale\u017cno\u015bciom prawid\u0142owo\u015bciowym”*.<\/p>\n

No tak, ale to jest jedno z siedmiu podej\u015b\u0107. Nie wchodz\u0105c w kwestie s\u0142uszno\u015bci takiego podej\u015bcia \u00a0– czy ono ca\u0142kowicie wyklucza sensowno\u015b\u0107 innego podej\u015bcia? I czy czyni bezsensownym wszelkie wysi\u0142ki w tej dziedzinie?<\/p>\n

Co jest przedmiotem ontologii, rozumianej bardzo og\u00f3lnie? Sam Hempoli\u0144ski wskazuje na kilka kluczowych poj\u0119\u0107, kt\u00f3re daj\u0105 pewien obraz tej dyscypliny. S\u0105 to: przedmiot, byt, rzecz, substancja, cechy, istnienie, „jest”, istota, sposoby istnienie. Problemy ontologii to: sp\u00f3r o natur\u0119 \u015bwiata, problem struktury \u015bwiata oraz zmian w \u015bwiecie. Ten przegl\u0105d daje jakie takie poj\u0119cie o problemach charakterystycznych dla ontologii\/metafizyki\/filozofii pierwszej. Jak wida\u0107 nic nadzwyczajnego, ani szczeg\u00f3lnie kontrowersyjnego.<\/p>\n

Podobny przegl\u0105d problem\u00f3w znajdziemy w podr\u0119czniku Str\u00f3\u017cewskiego. Mamy tam zagadnienia zwi\u0105zane z bytem, sposobami istnienia i samym istnieniem, dalej istot\u0105, niebytem i nico\u015bci\u0105. Osobny rozdzia\u0142y to \u015bredniowieczna koncepcja transcendentali\u00f3w i jej mo\u017cliwe aplikacje oraz problematyka przedmiotu. I wreszcie rozdzia\u0142 zamykaj\u0105cy – kr\u00f3tkie om\u00f3wienie kilku najwa\u017cniejszych uj\u0119\u0107 od Platona do Poppera. Znowu nic wielkiego czy szczeg\u00f3lnie mocno kontrowersyjnego.<\/p>\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce raz ta problematyka nazywana jest metafizyk\u0105 raz ontologi\u0105. Tylko w staro\u017cytno\u015bci nazywano j\u0105 filozofi\u0105 pierwsz\u0105 – do tej nazwy raczej si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie wraca. Czy metafizyka r\u00f3\u017cni si\u0119 od ontologii? I tak, i nie. W niekt\u00f3rych uj\u0119ciach ta r\u00f3\u017cnica jest wyra\u017ana – w nich ontologia jest pojmowana jako analiza znaczenia poj\u0119\u0107 s\u0142u\u017c\u0105cych charakterystyce bytu. Mia\u0142a to by\u0107 nauka wst\u0119pna w stosunku do metafizyki.<\/p>\n

W innych uj\u0119ciach r\u00f3\u017cnicy tej jednak nie ma. Tak jest a\u017c w pi\u0119ciu z siedmiu wymienionych przez Hempoli\u0144skiego sposob\u00f3w.<\/p>\n

Czym\u017ce wi\u0119c jest ontologia\/metafizyka? Powt\u00f3rz\u0119 tylko to, co jest wy\u017cej, ale mog\u0142o umkn\u0105\u0107. Jest to filozofia bytu lub te\u017c inaczej – og\u00f3lna filozoficzna teoria \u015bwiata. Mam nadziej\u0119, \u017ce tyle na razie wystarczy.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/p>\n

* M. Hempoli\u0144ski, Filozofia wsp\u00f3\u0142czesna, PWN, Warszawa 1989, s. 56.<\/p>\n

Foto: miuenski<\/a>, flickr.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bardzo bym chcia\u0142 napisa\u0107, czym jest metafizyka. Jednak w filozofii znaczenia s\u0142\u00f3w s\u0105 zmienne i zale\u017c\u0105 od tego, kto tych s\u0142\u00f3w u\u017cywa. To samo s\u0142owo w ustach Arystotelesa lub jego zwolennika znaczy co innego w ustach Immanuela Kanta. To z tego powodu jest to zadanie trudne. W tytule przytoczy\u0142em chronologicznie trzy nazwy, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2011"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2011"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2011\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2064,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2011\/revisions\/2064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}