{"id":2022,"date":"2013-02-03T15:27:46","date_gmt":"2013-02-03T14:27:46","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2022"},"modified":"2014-02-17T15:19:36","modified_gmt":"2014-02-17T14:19:36","slug":"jak-zamrozic-monitoring","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/02\/03\/jak-zamrozic-monitoring\/","title":{"rendered":"Jak zamrozi\u0107 monitoring"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Dzie\u0144 Mokrade\u0142, w tym jezior, min\u0105\u0142. Zima ju\u017c raczej bli\u017cej ko\u0144ca ni\u017c pocz\u0105tku (cho\u0107 co si\u0119 jeszcze stanie w tym zakresie, trudno przewidywa\u0107). Z obiema tymi rzeczami zupe\u0142nie przypadkiem zbieg\u0142o si\u0119 mi ostatnio natkni\u0119cie na publikacj\u0119 Sziwy i Ja\u0144czaka Extreme values of ice cover thickness and ice phenomena duration on lakes in Poland <\/em>w „Limnological Review” z 2009 r. b\u0119d\u0105cej przegl\u0105dem monitoringu zjawisk lodowych na polskich jeziorach.
\n<\/p>\n

„Limnological Review” to polskie pismo o nie najwy\u017cszej punktacji (wg listy ministerialnej z 2012 r. – 5 pt, lista B, a wi\u0119c JIF=0, cho\u0107 s\u0105 starania o miejsce na li\u015bcie A), a sam artyku\u0142 nie niesie prze\u0142omowych dla nauki tre\u015bci. Po prostu zebrano dane gromadzone przez IMGW dotycz\u0105ce dat pojawienia si\u0119 i zaniku pokrywy lodowej oraz jej grubo\u015bci w poszczeg\u00f3lnych miesi\u0105cach. Najbardziej sp\u00f3jne dane dotycz\u0105 lat 1971-2005 i 40 jezior. Najd\u0142u\u017cszy ci\u0105g dotyczy Gop\u0142a, gdzie rozpocz\u0119to sta\u0142e obserwacje ju\u017c w 1929 r.<\/p>\n

Wnioski nie odbiegaj\u0105 od tego, czego mo\u017cna oczekiwa\u0107. W wieloleciu 1971-2005 u\u015brednione polskie jezioro\u00a0 mog\u0142o zaczyna\u0107 zamarza\u0107 14 listopada (trwa\u0142a pokrywa od 21 listopada), najwi\u0119ksz\u0105 grubo\u015b\u0107 tafli (\u015brednio 56 cm) osi\u0105ga\u0142o w marcu i rozmarza\u0142o najp\u00f3\u017aniej 14 kwietnia (nietrwa\u0142e pokrywy 19 kwietnia). Im d\u0142u\u017cej trwa\u0142o zlodzenie, tym wi\u0119ksza by\u0142a maksymalna grubo\u015b\u0107. D\u0142ugo\u015b\u0107 zlodzenia (i jego grubo\u015b\u0107) zmienia\u0142y si\u0119 skokowo z roku na rok i chocia\u017c a\u017c w przypadku 16 jezior na 40 maksimum osi\u0105gn\u0119\u0142y w 1996 r., to trendy wyra\u017anie wskazuj\u0105, \u017ce w ci\u0105gu tych kilkudziesi\u0119ciu lat warto\u015bci obu parametr\u00f3w malej\u0105. M\u00f3wi\u0105c wprost – s\u0105 dowody na ocieplenie klimatu (przynajmniej w tym okresie). Inne niezaskakuj\u0105ce obserwacje, to to, \u017ce jeziora mazurskie (w\u0142\u0105czaj\u0105c w to polsk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Pojezierza Litewskiego) i kaszubskie zamarzaj\u0105 na d\u0142u\u017cej ni\u017c jeziora zachodniopolskie. Mniej oczywiste jest to, \u017ce jeziora przymorskie zamarzaj\u0105 jako jedne z pierwszych. Tu decyduje nie tyle klimat, kt\u00f3ry nad Ba\u0142tykiem przecie\u017c jest \u0142agodniejszy, ale ich p\u0142ytko\u015b\u0107. Po\u0142o\u017cone w ich pobli\u017cu g\u0142\u0119bokie jeziora kaszubskie (Charzykowskie i Wdzydze) np. w og\u00f3le nie zamarza\u0142y przed grudniem, podczas gdy \u0141ebsko i Gardno mog\u0142y zaczyna\u0107 ju\u017c 1 listopada, podobnie jak \u015aniardwy czy Wigry (ale za to taja\u0142y nie p\u00f3\u017aniej ni\u017c ju\u017c w pierwszym lub drugim tygodniu kwietnia). Rekord grubo\u015bci (75 cm) nale\u017cy do Gop\u0142a z 1929 r., ale nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w tym okresie nie badano innych jezior.<\/p>\n

Par\u0119 innych danych zaintresowani sami mog\u0105 wyci\u0105gn\u0105\u0107, bo publikacja jest dost\u0119pna w Internecie. Mnie nie chodzi o referowanie tego artyku\u0142u, tylko o podanie przyk\u0142adu pracy polegaj\u0105cej na zestawieniu danych monitoringowych. U\u017cyj\u0119 ich w swojej pracy i nie tylko ja. I mimo \u017ce jej wykonanie nie wymaga\u0142o przeb\u0142ysku geniuszu, to jest ona po\u017cyteczna. Natomiast jak zaznaczy\u0142em wcze\u015bniej, jest zupe\u0142nie niedoceniona przy zastosowaniu punktacji. \u017badna instytucja daj\u0105ca granty naukowe nie da pieni\u0119dzy na tak nieinnowacyjne projekty, jak monitoring. Mo\u017ce i rzeczywi\u015bcie naukowcy powinni zajmowa\u0107 si\u0119 wysok\u0105 nauk\u0105, a monitoring zostawi\u0107 s\u0142u\u017cbom niemal\u017ce technicznym. Akurat do zaobserwowania zlodzenia nie trzeba nawet magistra hydrologii. Do zmierzenia grubo\u015bci tafli te\u017c nie. I owszem, ten monitoring robi IMGW nie tyle jako plac\u00f3wka naukowa, ile jako Pa\u0144stwowa S\u0142u\u017cba Hydrologiczna. <\/p>\n

Gorzej, gdy pieni\u0119dzy brakuje nie tylko dla naukowc\u00f3w, ale i dla s\u0142u\u017cb. W\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych monitoring\u00f3w wykonywanych na publiczne zlecenie jest np. monitoring ptak\u00f3w l\u0119gowych. Jego wyniki mo\u017cna obejrze\u0107 w publikacjach G\u0142\u00f3wnego Inspektoratu Ochrony \u015arodowiska, cz\u0119\u015bciowo te\u017c na jego witrynie. Monitoring ptak\u00f3w jest tak monumentalnym zadaniem, \u017ce nie wykonuj\u0105 go s\u0142u\u017cby ochrony \u015brodowiska czy inspekcji \u015brodowiska, tylko zlecane jest to instytucjom\/organizacjom ornitologicznym, kt\u00f3rych cz\u0142onkowie (ptakoluby, niekoniecznie ornitolodzy), w du\u017cej mierze na zasadzie wolontariatu, zbieraj\u0105 dane z ca\u0142ego kraju. W roku 2012 jednak b\u0119dzie luka w danych. Ot\u00f3\u017c system przep\u0142ywu pieni\u0119dzy z jednej szuflady bud\u017cetu do drugiej za po\u015brednictwem paru ministr\u00f3w i funduszy celowych sprawi\u0142, \u017ce przetarg na wy\u0142onienie wykonawcy mo\u017cna by\u0142o og\u0142osi\u0107 dopiero jesieni\u0105 2012, kiedy ptaki ju\u017c przymierza\u0142y si\u0119 do migracji. W ten spos\u00f3b system promowania z jednej strony bada\u0144 innowacyjnych kosztem bada\u0144 „staro\u015bwieckich”, z drugiej za\u015b system zabezpieczania przed niekontrolowanym wydatkowaniem \u015brodk\u00f3w publicznych rozbi\u0142y si\u0119 o prawa natury. Pieni\u0105dze zosta\u0142y zamro\u017cone w bud\u017cecie, dane odlecia\u0142y do ciep\u0142ych kraj\u00f3w.<\/p>\n

Poprzedni akapit to realizacja pewnego czarnego scenariusza, na szcz\u0119\u015bcie fikcyjnego. W praktyce odby\u0142o si\u0119 nieco inaczej. Przep\u0142ywy, a p\u00f3\u017aniej czas trwania przetargu rzeczywi\u015bcie grozi\u0142y takim skutkiem, ale wykonawcy, mimo \u017ce nie byli pewni, czy ostatecznie dostan\u0105 za to wynagrodzenie, zbierali dane w odpowiednim czasie. Zatem mogli stan\u0105\u0107 do przetargu z cz\u0119\u015bciowo ju\u017c zebranymi danymi. Je\u015bli jednak system monitoringu ma si\u0119 opiera\u0107 na wolontariacie z jedynie wizj\u0105 przysz\u0142ego wynagrodzenia, to nie mo\u017cna uzna\u0107 go za w\u0142a\u015bciwie dzia\u0142aj\u0105cy.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Fot. Piotr Panek<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzie\u0144 Mokrade\u0142, w tym jezior, min\u0105\u0142. Zima ju\u017c raczej bli\u017cej ko\u0144ca ni\u017c pocz\u0105tku (cho\u0107 co si\u0119 jeszcze stanie w tym zakresie, trudno przewidywa\u0107). Z obiema tymi rzeczami zupe\u0142nie przypadkiem zbieg\u0142o si\u0119 mi ostatnio natkni\u0119cie na publikacj\u0119 Sziwy i Ja\u0144czaka Extreme values of ice cover thickness and ice phenomena duration on lakes in Poland w „Limnological […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,5,1],"tags":[73,72,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2022"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2022"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2022\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3496,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2022\/revisions\/3496"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}