{"id":215,"date":"2008-10-30T10:34:12","date_gmt":"2008-10-30T09:34:12","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=215"},"modified":"2013-02-14T09:26:06","modified_gmt":"2013-02-14T08:26:06","slug":"lod","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2008\/10\/30\/lod\/","title":{"rendered":"L\u00f3d"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Czy rzeczywisto\u015b\u0107 da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w warto\u015bciach logicznych?
\n<\/strong>
\nW\u0142a\u015bnie przeczyta\u0142em ostatni\u0105 powie\u015b\u0107 Jacka Dukaja<\/a> „L\u00f3d”. Jest to powie\u015b\u0107 historyczna, a jej przedmiotem jest sam mechanizm historii. Jest to te\u017c powie\u015b\u0107 logiczna, a jej przedmiotem jest prawda i fa\u0142sz. Czy rzeczywisto\u015b\u0107 da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w tych warto\u015bciach logicznych, czy te\u017c jest to niemo\u017cliwe? Je\u015bli si\u0119 da, to pod jakimi warunkami? Nie chc\u0119 zdradza\u0107 tutaj tre\u015bci ksi\u0105\u017cki, \u017ceby nie zabiera\u0107 nikomu przyjemno\u015bci z jej czytania. Ale par\u0119 s\u0142\u00f3w chcia\u0142bym o niej napisa\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce czytelnik i tak w nich si\u0119 mo\u017ce zorientowa\u0107 po kilku stronach lektury.<\/p>\n


\nPierwsza rzecz, jaka uderza, to obj\u0119to\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki – 1045 stron bitego druku, bez ilustracji. Jednak czytaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119, tego wcale si\u0119 nie odczuwa, poza mo\u017ce ma\u0142o wygodnym sposobem trzymania ksi\u0105\u017cki w r\u0119ku. Obj\u0119to\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki wynika z fascynacji autora XIX-wiecznymi powie\u015bciami, kiedy w\u0142a\u015bnie takie obszerne ksi\u0105\u017cki si\u0119 pisa\u0142o. W tamtym czasie ksi\u0105\u017ck\u0119 trzeba by\u0142o poczu\u0107. Nie by\u0142o telewizji, radia, by\u0142o za to du\u017co czasu jesieni\u0105 czy zim\u0105. Taka obj\u0119to\u015b\u0107 wynika te\u017c z ogromnej pomys\u0142owo\u015bci autora, przez co wydarzenia w ksi\u0105\u017cce s\u0105 pokazane w bardzo obszernym kontek\u015bcie spo\u0142ecznym i historycznym.<\/p>\n

Mog\u0119 te\u017c zdradzi\u0107 czym jest L\u00f3d. L\u00f3d to po prostu l\u00f3d, czyli zimno. Zimno produkowane prawdopodobnie przez lute – istoty, kt\u00f3rych \u017cywio\u0142em jest czyste zimno. Istniej\u0105, bo trudno powiedzie\u0107, by lute \u017cy\u0142y, w temperaturze bliskiej zeru absolutnemu, je\u015bli nie ni\u017cszej, a \u017ce jest ich wiele powoduj\u0105 co\u015b na kszta\u0142t epoki lodowcowej w niekt\u00f3rych miastach europejskich, a przede wszystkim na Syberii.<\/p>\n

Ale l\u00f3d ma te\u017c charakter symboliczny. W niskich temperaturach zamro\u017cona jest dos\u0142ownie historia. Akcja powie\u015bci dzieje si\u0119 w roku 1924 w alternatywnym \u015bwiecie, bo przez l\u00f3d historia od roku 1908 przebiega\u0142a inaczej ni\u017c wiemy – nie by\u0142o I wojny \u015bwiatowej, zab\u00f3jstwa Sto\u0142ypina, obu rewolucji w Rosji i tak dalej. Nie ma te\u017c wolnej Polski. St\u0105d pomys\u0142y, \u017ce histori\u0119 trzeba odmrozi\u0107 przynajmniej cz\u0119\u015bciowo, by ruszy\u0142a z miejsca. Ten w\u0105tek otwiera te\u017c pole do spekulacji, co jest motorem historii i zmian, jakie niesie. Dyskusje stare, modne w XIX wieku i na pocz\u0105tku XX, ale u Dukaja nabieraj\u0105 nowego kontekstu i sensu.<\/p>\n

L\u00f3d zamra\u017ca. Nie tylko dos\u0142ownie, ale te\u017c logicznie – w \u015bwiecie lodu k\u0142amstwo jest niemo\u017cliwe. Ale to te\u017c uniemo\u017cliwia zmian\u0119 – nikt kto z ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0105 wjecha\u0142 w \u015bwiat lodu, zdrowy z niej nie wyjedzie, chocia\u017c choroba te\u017c nie si\u0119 posunie. Niemo\u017cliwa jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107 czy nowe pomys\u0142y, bo l\u00f3d uniewa\u017cnia wszelk\u0105 chwiejno\u015b\u0107, pomys\u0142owo\u015b\u0107, p\u0142ynno\u015b\u0107, kt\u00f3re towarzysz\u0105 tworzeniu. L\u00f3d nie znosi zawieszenia mi\u0119dzy prawd\u0105 a fa\u0142szem, st\u0105d te\u017c nie ma zmian spo\u0142ecznych, czy politycznych. Na to by takie zmiany zasz\u0142y, \u015bwiat trzeba rozmrozi\u0107.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce mocno obecne s\u0105 kwestie logiczne i filozoficzne. Podobno ksi\u0105\u017cka wyra\u017ca idee Bierdiajewa. Pisz\u0119 „podobno”, bo nie znam tej filozofii. Nadto jeden z kluczowych w\u0105tk\u00f3w ksi\u0105\u017cki, jak si\u0119 domy\u015blam, bazuje na pomys\u0142ach Tadeusza Kotarbi\u0144skiego z jego artyku\u0142u „Zagadnienie istnienia przysz\u0142o\u015bci”, bo jest ten artyku\u0142 i nazwisko Kotarbi\u0144skiego cz\u0119sto przywo\u0142ywane w powie\u015bci.<\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 czyta si\u0119 bardzo dobrze. Ja akurat powie\u015b\u0107 t\u0119 przeczyta\u0142em w miesi\u0105c, ale przyczyn\u0105 tego jest tylko obj\u0119to\u015b\u0107. O tym, \u017ce jest to bardzo dobra ksi\u0105\u017cka, \u015bwiadcz\u0105 nagrody, jakie zdoby\u0142a ona w ostatnich miesi\u0105cach. Nagroda im. Janusza A. Zajdla<\/a>, Nagroda Ko\u015bcielskich<\/a>, czy Nagroda im. Jerzego \u017bu\u0142awskiego<\/a>. Jestem pewien, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 przyniesie kolejne. Fragmenty powie\u015bci mo\u017cna zdoby\u0107 ze strony wydawnictwa<\/a>.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy rzeczywisto\u015b\u0107 da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w warto\u015bciach logicznych? W\u0142a\u015bnie przeczyta\u0142em ostatni\u0105 powie\u015b\u0107 Jacka Dukaja „L\u00f3d”. Jest to powie\u015b\u0107 historyczna, a jej przedmiotem jest sam mechanizm historii. Jest to te\u017c powie\u015b\u0107 logiczna, a jej przedmiotem jest prawda i fa\u0142sz. Czy rzeczywisto\u015b\u0107 da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w tych warto\u015bciach logicznych, czy te\u017c jest to niemo\u017cliwe? Je\u015bli si\u0119 da, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,6,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2314,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215\/revisions\/2314"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}