{"id":229,"date":"2008-11-20T10:51:56","date_gmt":"2008-11-20T09:51:56","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=229"},"modified":"2013-02-23T23:33:54","modified_gmt":"2013-02-23T22:33:54","slug":"efekt-wolszczana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2008\/11\/20\/efekt-wolszczana\/","title":{"rendered":"Efekt Wolszczana"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Nikt za dawne winy dzi\u015b do wi\u0119zienia nie trafia. Dlaczego wi\u0119c nie m\u00f3wi\u0107 szczerze o przesz\u0142o\u015bci?
\n<\/strong>
\nNigdy nie by\u0142em cz\u0142onkiem Solidarno\u015bci, cho\u0107 od roku 1980 sercem by\u0142em zawsze z „S”. W czasie karnawa\u0142u (rok 1981) by\u0142em studentem, nie mog\u0142em wi\u0119c do niej nale\u017ce\u0107. W roku 1989, gdy zn\u00f3w mo\u017cna by\u0142o si\u0119 do „S” zapisa\u0107 by\u0142em ju\u017c na postdoku we Francji. \u015aledzi\u0142em znad Sekwany z zapartym tchem to, co dzia\u0142o si\u0119 w Polsce.<\/p>\n

Moja sympatia dla „S” przejawia\u0142a si\u0119 m. in. wsp\u00f3\u0142prac\u0105. Przyk\u0142adowo u\u017cycza\u0142em klucza do mojego mieszkania, z kt\u00f3rego nadawano radiowe audycje Solidarno\u015bci. Odbywa\u0142o si\u0119 to w ten spos\u00f3b, \u017ce tworzono sie\u0107 niezbyt oddalonych od siebie mieszka\u0144 (w moim przypadku w centrum Pruszkowa ko\u0142o Warszawy) i z ka\u017cdego nadawano kolejno oko\u0142o 1-2 minutowy fragment. Jeden po drugim, tak, \u017ce w promieniu kilku kilometr\u00f3w mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 audycji z kilku zmieniaj\u0105cych si\u0119 nadajnik\u00f3w. Chodzi\u0142o o to \u017ceby milicja nie mog\u0142a namierzy\u0107 miejsca, z kt\u00f3rego wychodzi\u0142 sygna\u0142 radiowy.<\/p>\n

Kt\u00f3rego\u015b dnia wpad\u0142o do mnie kilku koleg\u00f3w z „S”, \u017ceby sprawdzi\u0107, czy da\u0142oby si\u0119 ode mnie nada\u0107 audycj\u0119 telewizyjn\u0105 albo zak\u0142\u00f3ci\u0107 nadawanie Dziennika TV. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mieszkanie jest zbyt ma\u0142e i jaka\u015b antena, czy inny potrzebny do nadawania pa\u0142\u0105k musia\u0142by wystawa\u0107 przez okno. Oznacza\u0142o to zbyt du\u017ce ryzyko i z nadania audycji TV ode mnie zrezygnowano.<\/p>\n

Dzi\u015b, po latach, dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce system „Telewizji Solidarno\u015b\u0107” wymy\u015blili i wprowadzili w \u017cycie toru\u0144scy naukowcy<\/a>. W\u015br\u00f3d nich, g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 astronom Jan Hanasz. Razem z nim dzia\u0142ali inni astronomowie, astrofizycy, matematycy, m. in. Zygmunt Tur\u0142o, Eugeniusz Pazderski, Grzegorz Drozdowski. Nadawali oczywi\u015bcie w Toruniu. I wpadli. Dostali p\u00f3\u0142toraroczne wyroki w zawieszeniu.<\/p>\n

Teoretyczne ryzyko by\u0142o jednak o wiele wi\u0119ksze, gdy\u017c nie mo\u017cna by\u0142o przewidzie\u0107, jakie kary wymierzy milicja i s\u0105dy PRL. To zale\u017ca\u0142o od widzi mi si\u0119 PRL-owskich urz\u0119dnik\u00f3w. Ja np. liczy\u0142em si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odebrania mi mojego mieszkania (tzw. przepadek mienia). Aby temu jako\u015b zapobiec, nie by\u0142o mnie na miejscu w czasie akcji. Chodzi\u0142o o to, bym w razie wpadki m\u00f3g\u0142 zeznawa\u0107, \u017ce o niczym nie wiedzia\u0142em, a po\u017cyczy\u0142em klucz koledze na balang\u0119. Inn\u0105 konsekwencj\u0105 mog\u0142a by\u0107 utrata pracy (pracowa\u0142em w\u00f3wczas na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego jako asystent) i oczywi\u015bcie zakaz wyjazdu za granic\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dlaczego zebra\u0142o mi si\u0119 w\u0142a\u015bnie teraz na wspominki? A no dlatego, \u017ce znalaz\u0142em w internecie petycj\u0119 <\/a>pracownik\u00f3w Centrum Astronomii Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu (a tak\u017ce student\u00f3w astronomii<\/a> i doktorant\u00f3w, jak i m\u0142odych pracownik\u00f3w nauki<\/a> w zwi\u0105zku z ujawnienia przez prof. Andrzeja Kusa (UMK) informacji o swojej wsp\u00f3\u0142pracy z cywilnym kontrwywiadem PRL<\/a>.<\/p>\n

Autorzy petycji wybielaj\u0105 dzia\u0142ania naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy za czas\u00f3w PRL donosili SB lub kontrwywiadowi. Pisz\u0105 m. in. tak:<\/p>\n

„Z perspektywy docieraj\u0105cych do nas w ostatnich latach informacji o niejednoznacznej przesz\u0142o\u015bci wielu powszechnie powa\u017canych os\u00f3b publicznych, wy\u0142ania si\u0119 obraz PRL-u, w kt\u00f3rym wszystkie osoby, kt\u00f3rych \u017cycie w jaki\u015b spos\u00f3b odbiega\u0142o od ustalonej normy by\u0142y inwigilowane przez s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa. Jednostki te zmuszane by\u0142y do podejmowania moralnie przyt\u0142aczaj\u0105cych wybor\u00f3w, od kt\u00f3rych – patrz\u0105c na obecny dorobek naukowy tych\u017ce os\u00f3b i ich o\u015brodk\u00f3w badawczych – uzale\u017cniony by\u0142 rozw\u00f3j naukowy nie tylko ich samych, ale cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c ca\u0142ych jednostek i kolejnych pokole\u0144 m\u0142odych pracownik\u00f3w nauki. Przykre jest, \u017ce oskar\u017cenia wysuwane s\u0105 najcz\u0119\u015bciej przez ludzi relatywnie m\u0142odych, kt\u00f3rzy sami nie musieli nigdy dokona\u0107 tak wa\u017ckiego wyboru. \u0141atwo jest ocenia\u0107 starszych koleg\u00f3w, b\u0119d\u0105c pewnym, \u017ce z powodu wieku ma si\u0119 czyst\u0105 histori\u0119.”
\n<\/em>
\nZ petycji wynika, \u017ce donosili praktycznie WSZYSCY, naciski by\u0142y tak wielkie, \u017ce NIKT nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 nim oprze\u0107, wyb\u00f3r donoszenia by\u0142 wi\u0119c OCZYWISTY i dzi\u0119ki temu mamy dzi\u015b taki \u015aWIETNY o\u015brodek naukowy jak UMK.<\/p>\n

W ten sam spos\u00f3b broni\u0142 si\u0119 we wrze\u015bniu b.r. prof. Aleksander Wolszczan (tutaj<\/a>, i tutaj<\/a>). Ju\u017c w\u00f3wczas pisa\u0142em w blogu, \u017ce w\u0142a\u015bnie to t\u0142umaczenie pogr\u0105\u017ca profesora, dlatego, \u017ce jest po prostu fa\u0142szywe. Teraz, t\u0119 sam\u0105 lini\u0119 obrony postanowili zastosowa\u0107 studenci i pracownicy UMK w stosunku do kolejnych by\u0142ych TW. A z tego, co s\u0142ysz\u0119 z Torunia na prof. Kusie lista si\u0119 nie sko\u0144czy.<\/p>\n

Nie chodzi mi ani o karanie, ani o pi\u0119tnowanie by\u0142ych TW. To nie m\u00f3j problem. Je\u015bli uczelnie chc\u0105 ich mie\u0107 w swoich murach, to niech trzymaj\u0105. Chodzi mi wy\u0142\u0105cznie o to, aby nie robi\u0142y tego k\u0142ami\u0105c na nowo. W dodatku tego typu kr\u0119tactwo ma do\u015b\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 wymow\u0119 w\u0142a\u015bnie w przypadku Torunia i Wydzia\u0142u Astronomii, sk\u0105d pochodzili tak bezkompromisowi dzia\u0142acze „S” jak Hanasz i jego koledzy.<\/p>\n

Dlatego powtarzam, \u017ce w schy\u0142kowej epoce PRL niepisan\u0105, ale powszechn\u0105 norm\u0105 w \u015brodowisku naukowym by\u0142o, \u017ce z SB si\u0119 nie rozmawia, a razie takich kontakt\u00f3w od razu informuje si\u0119 dzia\u0142aczy „S”. Donoszenie za pieni\u0105dze by\u0142o powszechnie rozumiane jako zdrada. By\u0142o pi\u0119tnowane i odrzucane. M\u00f3wienie, \u017ce donosili wszyscy, \u017ce z powodu nacisk\u00f3w i szanta\u017cu ulega\u0142 ka\u017cdy, jest k\u0142amstwem i naigrywaniem si\u0119 z tych, kt\u00f3rzy co\u015b takiego w\u00f3wczas odrzucili. Zreszt\u0105 prof. Wolszczan przyzna\u0142, \u017ce na niego nikt nacisku nie wywiera\u0142, a zdecydowa\u0142 si\u0119 donosi\u0107 z powodu przekonania, \u017ce inaczej za granic\u0119 nie wyjedzie.<\/p>\n

Prawda jest taka, \u017ce niekt\u00f3rym wystarczy\u0142 wi\u0119c sam domys\u0142, co mo\u017ce si\u0119 sta\u0107. Dlatego w\u0142a\u015bnie na wst\u0119pie opisa\u0142em jakich to sankcji spodziewa\u0142em si\u0119 w razie wpadki przy sabota\u017cowym nadawaniu z mojego mieszkania. Ja te\u017c bowiem wy\u0142\u0105cznie domy\u015bla\u0142em si\u0119 co mo\u017ce mnie spotka\u0107. Tyle tylko, \u017ce dokonuj\u0105c wyboru wybra\u0142em to, co wyda\u0142o mi si\u0119 dobre i s\u0142uszne. Niech mi wi\u0119c koledzy z Torunia nie wyje\u017cd\u017caj\u0105 dzi\u015b z dziecinnymi t\u0142umaczeniami reali\u00f3w \u017cycia w PRL.<\/p>\n

Dokonanie wyboru w takiej sytuacji jest rzeczywi\u015bcie trudne. Ale, jak wida\u0107 na podstawie petycji, by\u0142o ono r\u00f3wnie trudne w PRL, jak dzi\u015b w RP. W Toruniu zadzia\u0142a\u0142 swoisty „efekt Wolszczana”. To bardzo z\u0142y efekt. Bo oparty na k\u0142amstwie. Po co takie karko\u0142omne i paskudne t\u0142umaczenia? I tym razem wyj\u015bcie jest bardzo proste. Wystarczy szczypta odwagi i wypowiedzenie „przepraszam”. Nikt za dawne winy dzi\u015b do wi\u0119zienia nie trafia. Owszem, trzeba si\u0119 naje\u015b\u0107 wstydu, ale nie jest to jeszcze koniec \u015bwiata.<\/p>\n

Tak\u0105 odwag\u0105 wykaza\u0142 si\u0119 prof. Kus. Ja trud jego decyzji rozumiem. Kiedy\u015b stch\u00f3rzy\u0142, ale teraz potrafi\u0142 si\u0119 do tego przyzna\u0107 i chwa\u0142a mu przynajmniej za to. Dlaczego autorzy petycji chc\u0105 mu odebra\u0107 cho\u0107 t\u0119 drobn\u0105 satysfakcj\u0119? Rozumiem, \u017ce naukowcy i studenci chc\u0105 mie\u0107 z tymi sprawami \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j. Ale wybrali jedno najgorszych mo\u017cliwych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n

Jacek Kubiak
\n<\/strong><\/p>\n

Fot. jk<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nikt za dawne winy dzi\u015b do wi\u0119zienia nie trafia. Dlaczego wi\u0119c nie m\u00f3wi\u0107 szczerze o przesz\u0142o\u015bci? Nigdy nie by\u0142em cz\u0142onkiem Solidarno\u015bci, cho\u0107 od roku 1980 sercem by\u0142em zawsze z „S”. W czasie karnawa\u0142u (rok 1981) by\u0142em studentem, nie mog\u0142em wi\u0119c do niej nale\u017ce\u0107. W roku 1989, gdy zn\u00f3w mo\u017cna by\u0142o si\u0119 do „S” zapisa\u0107 by\u0142em […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/229"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=229"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/229\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2485,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/229\/revisions\/2485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=229"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=229"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=229"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}