{"id":238,"date":"2008-12-09T10:52:53","date_gmt":"2008-12-09T09:52:53","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=238"},"modified":"2013-02-23T23:33:54","modified_gmt":"2013-02-23T22:33:54","slug":"o-pieknie-prostoty-w-nauce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2008\/12\/09\/o-pieknie-prostoty-w-nauce\/","title":{"rendered":"O pi\u0119knie prostoty w nauce"},"content":{"rendered":"

<\/strong>\"\"<\/a>
\nW nauce jak w sztuce – syntezy dokona\u0107 potrafi\u0105 tylko najwybitniejsi. <\/strong><\/p>\n

Naukowy tygodnik „Science” co roku przyznaje nagrody „GE & Science Prize for Young Life Scientists ” dla m\u0142odych biolog\u00f3w molekularnych. Publikuje r\u00f3wnie\u017c eseje autorstwa nagrodzonych, opisuj\u0105ce w kr\u00f3tkiej formie ich badania. Pisa\u0142em w blogu o tej nagrodzie przed dwoma laty<\/a>, wi\u0119c teraz po ewentualne szczeg\u00f3\u0142y tam odsy\u0142am zainteresowanych.<\/p>\n


\nW tym roku g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119 (ok. 25 tysi\u0119cy dolar\u00f3w) otrzyma 11 grudnia w Sztokholmie Amerykanin Ethan Clark Garner<\/a>. Bada on mechanizm rozdzielania DNA w kom\u00f3rkach bakteryjnych. Garnera interesuj\u0105 funkcje bia\u0142ek – kluczowych aktor\u00f3w zaanga\u017cowanych w ten proces.<\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce wrzeciono podzia\u0142owe rozdzielaj\u0105ce plazmid R1 po jego powieleniu tworzy si\u0119 dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy tylko dw\u00f3ch bia\u0142ek: parM i parR. ParM tworzy spontanicznie, poprzez polimeryzacj\u0119, w\u0142\u00f3kienka, kt\u00f3re jednak nie na wiele zdaj\u0105 si\u0119 kom\u00f3rce, poniewa\u017c s\u0105 wysoce niestabilne. ParR ma za\u015b zdolno\u015b\u0107 \u0142\u0105czenia si\u0119 zar\u00f3wno z DNA plazmidu, jak i z ko\u0144cami polimeru parM. Stabilizacja w\u0142\u00f3kien parM nast\u0119puje w\u00f3wczas, gdy oba ko\u0144ce polimeru zostan\u0105 zakotwiczone przez parR (sam parR jest r\u00f3wnie\u017c podczepiony do obu kopii plazmidu). Stabilne w\u0142\u00f3kno parM nadal polimeryzuje, do\u0142\u0105czaj\u0105c nowe cz\u0105steczki bia\u0142ka. W ten spos\u00f3b polimer wyd\u0142u\u017ca si\u0119, produkuj\u0105c si\u0142\u0119 niezb\u0119dn\u0105 do rozdzielania DNA. W efekcie rozpycha on kopie plazmidu znajduj\u0105ce si\u0119 na jego ko\u0144cach, powoduj\u0105c ich rozdzielenie.<\/p>\n

Odkrycia Garnera s\u0105 frapuj\u0105ce z wielu przyczyn, ale szczeg\u00f3lnie zainteresowa\u0142y mnie dwie. Po pierwsze pokazuj\u0105 one, \u017ce tak wa\u017cny dla \u017cycia proces jak rozdzielanie DNA mo\u017ce zachodzi\u0107 dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu tylko dw\u00f3ch bia\u0142ek. Po drugie zastanawiaj\u0105ce jest, \u017ce bakteryjny parM zachowuje si\u0119 podobnie jak mikrotubule bior\u0105ce udzia\u0142 w rozdzielaniu DNA w kom\u00f3rkach eukaryotycznych. Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 w\u0142\u00f3kien parM i mikrotubul jest ich spontaniczna polimeryzacja i depolimeryzacja. Dzi\u0119ki tej dynamicznej niestabilno\u015bci „wyszukuj\u0105 ” w cytoplazmie elementy, do kt\u00f3rych mog\u0105 si\u0119 zakotwiczy\u0107 – parR u bakterii i kinetochory chromosom\u00f3w w kom\u00f3rkach Eukaryota.<\/p>\n

Obie wymienione wy\u017cej przyczyny zafrapowa\u0142y mnie, gdy\u017c ilustruj\u0105 niezwykle proste, wr\u0119cz minimalistyczne, dzia\u0142ania natury. Sugeruj\u0105 bowiem, \u017ce natura „u\u017cy\u0142a” tej samej strategii do rozdzielania DNA obu typ\u00f3w kom\u00f3rek przy pomocy polimer\u00f3w, kt\u00f3re z biochemicznego punktu widzenia s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne.<\/p>\n

R\u00f3wnie ciekawa jest te\u017c prostota opisu<\/a> tych w ko\u0144cu bardzo skomplikowanych do\u015bwiadcze\u0144. Podobne s\u0105 drukowane w „Science” eseje pozosta\u0142ych laureat\u00f3w.<\/p>\n

Nauka bardzo cz\u0119sto kojarzy si\u0119 z hermetycznym j\u0119zykiem i skomplikowanym opisem niezrozumia\u0142ym dla laika. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 prostego opisu zjawisk nie jest powszechna w\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w. Paradoksalnie specjali\u015bcie \u0142atwiej przedstawi\u0107 skomplikowany opis badanego przez niego procesu ni\u017c dokona\u0107 syntezy. Do syntetycznego przedstawienia skomplikowanych problem\u00f3w trzeba mie\u0107 specjalne predyspozycje. Mo\u017cna te\u017c ich si\u0119 nauczy\u0107, pod warunkiem, \u017ce u\u015bwiadamia si\u0119 ich potrzeb\u0119.<\/p>\n

To troch\u0119 jak w sztuce, gdzie talent ma znaczenie kapitalne, a udanej syntezy dokona\u0107 potrafi\u0105 tylko najwybitniejsi. Chyba ka\u017cdy pr\u00f3buj\u0105cy namalowa\u0107 obraz w stylu Picassa, Kandinsky?ego czy Rothko – ten ostatni na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119 szczeg\u00f3lnie \u0142atwy do na\u015bladowania, bo w ko\u0144cu na jego p\u0142\u00f3tnach s\u0105 „tylko” dwa lub trzy kolorowe pasy. Jednak tego rodzaju pr\u00f3by zwykle pokazuj\u0105, \u017ce zwyk\u0142emu \u015bmiertelnikowi nie udaje si\u0119 nawet zbli\u017cy\u0107 do geniusza. Wychodzi to tylko zawodowym malarzom lub imitatorom.<\/p>\n

Czytaj\u0105c proste, klarowne i kr\u00f3tkie eseje nagrodzonych przez „Science” m\u0142odych naukowc\u00f3w odnosi si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce maj\u0105 oni w\u0142a\u015bnie zdolno\u015b\u0107 syntezy i pewien b\u0142ysk geniuszu. A mo\u017ce to tylko profesjonalizm, kt\u00f3rego mo\u017ce nauczy\u0107 si\u0119 prawie ka\u017cdy?<\/p>\n

Jacek Kubiak<\/strong><\/p>\n

Fot. scalleja, Flickr (CC SA) <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W nauce jak w sztuce – syntezy dokona\u0107 potrafi\u0105 tylko najwybitniejsi. Naukowy tygodnik „Science” co roku przyznaje nagrody „GE & Science Prize for Young Life Scientists ” dla m\u0142odych biolog\u00f3w molekularnych. Publikuje r\u00f3wnie\u017c eseje autorstwa nagrodzonych, opisuj\u0105ce w kr\u00f3tkiej formie ich badania. Pisa\u0142em w blogu o tej nagrodzie przed dwoma laty, wi\u0119c teraz po ewentualne […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,6,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/238"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=238"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/238\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2483,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/238\/revisions\/2483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}