{"id":243,"date":"2008-12-17T09:56:16","date_gmt":"2008-12-17T08:56:16","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=243"},"modified":"2013-02-23T23:33:54","modified_gmt":"2013-02-23T22:33:54","slug":"noblisci-bez-nobla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2008\/12\/17\/noblisci-bez-nobla\/","title":{"rendered":"Nobli\u015bci bez Nobla"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Na zdj\u0119ciu – taki jest los tych, kt\u00f3rych omin\u0105\u0142 Nobel.<\/em><\/p>\n

Ka\u017cda prawie nagroda Nobla ma swoje sieroty. <\/strong><\/p>\n

W zesz\u0142ym tygodniu wr\u0119czono w Sztokholmie tegoroczne nagrody Nobla. Jak co roku w\u015br\u00f3d laureat\u00f3w zabrak\u0142o kilku os\u00f3b. Chodzi o tych, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 w bardzo istotny spos\u00f3b do dokonania nagrodzonych odkry\u0107, a Nobla jednak nie dosta\u0142y.<\/p>\n

<\/p>\n

Nagrod\u0119 z dziedziny chemii otrzymali Osamu Shimomura, Martin Chalfie i Roger Tsien. Pierwszy zidentyfikowa\u0142 bia\u0142ko GFP. Drugi wymy\u015bli\u0142, jak bia\u0142ko to mo\u017cna u\u017cy\u0107 do znakowania innych bia\u0142ek i wykona\u0142 po raz pierwszy taki eksperyment. Trzeci tw\u00f3rczo rozwin\u0105\u0142 pomys\u0142 Chalfiego i uzyska\u0142 ca\u0142\u0105 palet\u0119 fluoryzuj\u0105cych bia\u0142ek, co pozwala dzi\u015b na \u015bledzenie r\u00f3wnocze\u015bnie wielu bia\u0142ek w pojedynczej kom\u00f3rce. W\u015br\u00f3d laureat\u00f3w zabrak\u0142o, bagatela, odkrywcy genu GFP.<\/p>\n

Jest nim Douglas Prasher, kt\u00f3ry sklonowa\u0142 gen koduj\u0105cy GFP w roku 1985. Przes\u0142a\u0142 DNA koduj\u0105ce ten gen Chalfiemu na jego pro\u015bb\u0119. Bez odkrycia Prashera Chalfie nie m\u00f3g\u0142by \u0142\u0105czy\u0107 GFP z innymi genami i produkowa\u0107 \u015bwiec\u0105cych na zielono bia\u0142ek. A \u017ce Chalfie nie by\u0142 specjalist\u0105 od klonowania gen\u00f3w meduzy, to z wielk\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce nie on by\u0142by wykonawc\u0105 rewolucyjnego pomys\u0142u.<\/p>\n

W latach 90. Prasher nie dosta\u0142 nowych kredyt\u00f3w na prowadzenie bada\u0144 i rozsta\u0142 si\u0119 z zawodem naukowca. Dzi\u015b mieszka w Arkansas i pracuje jako szofer<\/a>. Ma teraz nadziej\u0119, \u017ce po nagrodzie Nobla za badania nad GFP jakie\u015b laboratorium postanowi zatrudni\u0107 faceta, kt\u00f3ry odkry\u0142 najwa\u017cniejszy element sk\u0142adowy technologicznej rewolucji w chemii i biologii prze\u0142omu XX I XXI wieku.<\/p>\n

Drugim niedocenionym przez Komitet Noblowski naukowcem jest de facto r\u00f3wnoprawny wsp\u00f3\u0142odkrywca wirusa HIV (nie ma co do tego w\u0105tpliwo\u015bci, co przyznaj\u0105 oboje nagrodzeni za odkrycie tego wirusa) – Jean-Claude Chermann. Co wi\u0119cej, Chermann jest nie tylko wsp\u00f3\u0142autorem publikacji w „Science” opisuj\u0105cej po raz pierwszy wirusa HIV, ale by\u0142 wr\u0119cz szefem laboratorium, w kt\u00f3rym dokonano odkrycia. Pomini\u0119cie go przez Komitet Noblowski jest tym bardziej dziwne, \u017ce Chermann nadal jest aktywnym naukowcem i ci\u0105gle prowadzi badania nad wirusem HIV. Nieoficjalnie powiedziano mu, \u017ce nagroda jeszcze przed nim – gdy wyprodukuje skuteczn\u0105 szczepionk\u0119 przeciwko AIDS, nad czym obecnie rzeczywi\u015bcie pracuje.<\/p>\n

Przypadek Prashera i Chermanna nie jest wcale odosobniony. Ka\u017cda prawie nagroda Nobla ma swoje sieroty. Przyczyn\u0105 jest limit trzech laureat\u00f3w. Dzi\u015b badania naukowe s\u0105 domen\u0105 wieloosobowych zespo\u0142\u00f3w i wym\u00f3g nieprzekraczania magicznej liczby 3 nagrodzonych w danej dziedzinie powoduje, i\u017c systematycznie pomijane s\u0105 osoby, kt\u00f3rych rola by\u0142a wr\u0119cz decyduj\u0105ca w dokonaniu nagrodzonego odkrycia. Presti\u017c nagrody Nobla jest tak wielki, \u017ce ci, kt\u00f3rzy jedynie o ni\u0105 si\u0119 otarli, jak Prasher i Chermann, mog\u0105 m\u00f3wi\u0107 o prawdziwej niesprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n

Inny rodzaj noblowskich problem\u00f3w to nagrody dla os\u00f3b, kt\u00f3rym to wyr\u00f3\u017cnienie wcale si\u0119 nie nale\u017ca\u0142o. W roku 1926 Nobla dosta\u0142 Du\u0144czyk Johannes Andreas Fibiger za odkrycie bakterii Spiroptera carcinoma rzekomo wywo\u0142uj\u0105cej nowotwory. W rok p\u00f3\u017aniej kolejna wpadka: nagroda dla Austriaka Juliusa Wagner-Jauregga za metod\u0119 leczenia ki\u0142y przy pomocy… zara\u017cania pacjent\u00f3w malari\u0105 – gor\u0105czka wywo\u0142ana malari\u0105 mia\u0142a \u0142agodzi\u0107 objawy p\u00f3\u017anej ki\u0142y. Ostatni\u0105 tak\u0105 wpadk\u0105 by\u0142a nagroda, r\u00f3wnie\u017c medyczna, dla Portugalczyka Antonio Caetano de Abreu Freire Egas Moniza, kt\u00f3ry twierdzi\u0142, \u017ce lobotomia mo\u017ce by\u0107 przydatna w leczeniu pewnych psychoz.<\/p>\n

Od czasu do czasu pojawiaj\u0105 si\u0119 doniesienia jakoby r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3re „wsp\u00f3\u0142czesne” nagrody by\u0142y przyznane zbyt pochopnie. Systematycznie pr\u00f3buje si\u0119 podwa\u017ca\u0107 prionow\u0105 teori\u0119 choroby Creutzfeldta-Jakoba, za kt\u00f3ra w roku 1997 medyczn\u0105 nagrod\u0119 Nobla dosta\u0142 Stanley Prusiner. Ale jak do tej pory nie znaleziono lepszego wyt\u0142umaczenia tej choroby. Na dzie\u0144 dzisiejszy nagroda ta w pe\u0142ni Prusinerowi si\u0119 nale\u017cy.<\/p>\n

Na li\u015bcie uhonorowanych najwa\u017cniejsz\u0105 nagrod\u0105 naukow\u0105 na \u015bwiecie znajduj\u0105 si\u0119 wi\u0119c zar\u00f3wno nobli\u015bci bez Nobla, jak i anty-nobli\u015bci z Noblem. Liczba i jednych i drugich zapewne jeszcze si\u0119 wyd\u0142u\u017cy.<\/p>\n

Jacek Kubiak<\/strong><\/p>\n

Fot. Mosseby, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na zdj\u0119ciu – taki jest los tych, kt\u00f3rych omin\u0105\u0142 Nobel. Ka\u017cda prawie nagroda Nobla ma swoje sieroty. W zesz\u0142ym tygodniu wr\u0119czono w Sztokholmie tegoroczne nagrody Nobla. Jak co roku w\u015br\u00f3d laureat\u00f3w zabrak\u0142o kilku os\u00f3b. Chodzi o tych, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 w bardzo istotny spos\u00f3b do dokonania nagrodzonych odkry\u0107, a Nobla jednak nie dosta\u0142y.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,6,1],"tags":[32,31,33],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/243"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=243"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/243\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2482,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/243\/revisions\/2482"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}