{"id":245,"date":"2008-12-22T10:27:28","date_gmt":"2008-12-22T09:27:28","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=245"},"modified":"2013-02-14T09:23:12","modified_gmt":"2013-02-14T08:23:12","slug":"dwa-argumenty-a-wlasciwie-jeden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2008\/12\/22\/dwa-argumenty-a-wlasciwie-jeden\/","title":{"rendered":"Dwa argumenty, a w\u0142a\u015bciwie jeden"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Czy rzeczywisto\u015b\u0107 jest poznawalna (i dlaczego tak)?<\/p>\n

<\/strong>W moich rozmowach ze studentami filozofii pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto dwa lu\u017ano ze sob\u0105 zwi\u0105zane argumenty, z kt\u00f3rych ma wynika\u0107 niemo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania rzeczywisto\u015bci. Ci m\u0142odzi ludzi otrzymuj\u0105c du\u017c\u0105 porcj\u0119 wiedzy, nie dostaj\u0105 od nikogo schemat\u00f3w, jak t\u0119 wiedz\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 i co z tego wynika. Wiadomo – w filozofii nie ma rozstrzygni\u0119\u0107, ale brak jest nawet tzw. orientuj\u0105cych uog\u00f3lnie\u0144. Sam pami\u0119tam ze swoich studi\u00f3w, \u017ce ogromna porcja wiedzy, jak\u0105 otrzyma\u0142em, rodzi\u0142a frustracj\u0119, bo nie wiadomo by\u0142o, jak t\u0119 wiedz\u0119 sobie u\u0142o\u017cy\u0107.<\/p>\n

Wracaj\u0105c do argument\u00f3w. Pierwszy z nich, to wskazanie na subiektywno\u015b\u0107 poznania. Poniewa\u017c poznanie jest subiektywne to w zasadzie nieweryfikowalne. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c zawsze mo\u017cna w swojej subiektywno\u015b\u0107 nagi\u0105\u0107 kryteria poznania tak, by potwierdzi\u0107 (lub zaprzeczy\u0107) temu, co chcemy. Nadto, je\u015bli poznanie jest subiektywne, to jego wyniki s\u0105 uzale\u017cnione od wcze\u015bniej przyj\u0119tej perspektywy. A poniewa\u017c ta perspektywa jest tylko pewnym za\u0142o\u017ceniem warunkuj\u0105cym do\u015bwiadczenie, to znaczy, \u017ce poznanie jest przez nie ska\u017cone. Na dobr\u0105 spraw\u0119 nie wiadomo, czy jego efektem jest wiedza o rzeczywisto\u015bci, czy te\u017c wiedza o tym, co wydaje si\u0119 by\u0107, a co wynika z naszych za\u0142o\u017ce\u0144, ale z rzeczywisto\u015bci\u0105 ma niewiele wsp\u00f3lnego.<\/p>\n

Jako kontrargument mo\u017cna wskaza\u0107, \u017ce twierdzenie o subiektywno\u015bci poznania m\u00f3wi tylko tyle, \u017ce ka\u017cde poznanie jest perspektywiczne i nie ma poznania poza jak\u0105\u015b perspektyw\u0105. Nie ma czego\u015b takiego, jak poznanie obiektywne, poniewa\u017c wiedza, jako efekt poznania, zawsze jest zwi\u0105zana z jak\u0105\u015b perspektyw\u0105. Nie znaczy to jednak, \u017ce jest ona pozbawione warto\u015bci. Ma ona warto\u015b\u0107 i sens w ramach wcze\u015bniej przyj\u0119tej perspektywy i w jej ramach jest te\u017c weryfikowana. Poznanie rzeczywisto\u015bci zale\u017cy wprawdzie od wcze\u015bniej przyj\u0119tej perspektywy, ale r\u00f3wnie\u017c od swoich zwi\u0105zk\u00f3w z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n

Te trudne zagadnienia bardzo \u0142adnie kwituje prosta definicja racjonalno\u015bci autorstwa Kazimierza Ajdukiewicza. Twierdzi\u0142 on, \u017ce racjonalno\u015b\u0107 to intersubiektywna sprawdzalno\u015b\u0107. Znaczy to, \u017ce poznanie jest wprawdzie subiektywne, ale by by\u0142o wa\u017cne, musi by\u0107 takiej natury, by ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 zastosowa\u0107 te same procedury i je zweryfikowa\u0107. To za\u015b nak\u0142ada obowi\u0105zek komunikacji poznania, by by\u0142o wa\u017cne i mo\u017cliwo\u015b\u0107 dyskutowania o tym, co poznajemy. W efekcie mimo, \u017ce wci\u0105\u017c nie jest ono obiektywne, nie jest te\u017c ju\u017c czysto subiektywne. To za\u015b pozwala zachowa\u0107 jego warto\u015b\u0107.<\/p>\n

O drugim argumencie napisz\u0119 mo\u017ce innym razem, bo \u015bwi\u0119ta s\u0105 blisko i jak widz\u0119, trudno jest mi pisa\u0107 prosto o tych kwestiach. Mo\u017ce to efekt napi\u0119cia przed\u015bwi\u0105tecznego.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong>
\n
\nFot. Kevin Lawver, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy rzeczywisto\u015b\u0107 jest poznawalna (i dlaczego tak)? W moich rozmowach ze studentami filozofii pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto dwa lu\u017ano ze sob\u0105 zwi\u0105zane argumenty, z kt\u00f3rych ma wynika\u0107 niemo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania rzeczywisto\u015bci. Ci m\u0142odzi ludzi otrzymuj\u0105c du\u017c\u0105 porcj\u0119 wiedzy, nie dostaj\u0105 od nikogo schemat\u00f3w, jak t\u0119 wiedz\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 i co z tego wynika. Wiadomo – w filozofii nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[35,34],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/245"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=245"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/245\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2307,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/245\/revisions\/2307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}