![\"kubiak.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/kubiak.jpg\" "\\"kubiak.jpg\\"")
Sezon naukowych nagr\u00f3d dobiega ko\u0144ca. Ju\u017c dawno po Noblach, a ostatnio wr\u0119czono r\u00f3wnie\u017c i „Polskie Noble” tj. nagrody Fundacji Nauki Polskiej – przy okazji gratulacje dla polskich noblist\u00f3w! Impreza na Zamku Kr\u00f3lewskim pono\u0107 by\u0142a huczna.<\/p>\n
Polskimi Noblami interesuj\u0119 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z przyczyn praktycznych. Lansuj\u0119 bowiem w tym blogu propozycje reformy nauki polskiej opracowane przez polskiego noblist\u0119 z roku 2004 – prof. Wojciecha Steca (patrz komentarze do wpisu Forum Sfrustrowanych Naukowc\u00f3w<\/a>). S\u0105dz\u0119, \u017ce nagrody te s\u0105 niezwykle wa\u017cne dla tworzenia ima\u017cu i presti\u017cu nauki polskiej w naszym zdezorientowanym naukowo spo\u0142ecze\u0144stwie (Czar Smoka Wawelskiego<\/a>). Dlatego dobrze by by\u0142o, aby w\u0142a\u015bnie najwi\u0119ksi polscy uczeni nadali ton reformie. Oni bowiem najpewniej mog\u0105 poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 innych. I st\u0105d m\u00f3j lobbing.<\/p>\n <\/p>\n Nagrody rozdaje r\u00f3wnie\u017c naukowy tygodnik „Science”. W pi\u0105tkowym wydaniu mo\u017cna znale\u017a\u0107 esej zwyci\u0119\u017cczyni nagrody „GE Prize” dla m\u0142odych naukowc\u00f3w. Laureatka nagrody, Irene Chen, streszcza swoje wyniki<\/a> dotycz\u0105ce hipotezy powstawania struktur kom\u00f3rkowych na pocz\u0105tku \u017cycia na Ziemi. Oczywi\u015bcie nie przenios\u0142a si\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107, a odtworzy\u0142a pewne hipotetyczne elementy procesu „stoworzenia” w laboratorium Jacka Szostaka w Harvard University. Eseje opisuj\u0105ce prace reszty nagrodzonych mo\u017cna znale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c w witrynie „Science”<\/a>. Jeszcze dwa s\u0142owa o nagrodzonym labie, bo nagroda dla doktoranta to r\u00f3wnocze\u015bnie wyr\u00f3\u017cnienie dla promotora. Jack Szostak<\/a> jest jednym z najbardziej znanych na \u015bwiecie badaczy pocz\u0105tk\u00f3w \u017cycia na Ziemi. Jego pradziadkowie przyjechali do USA z Polski. Gdy pytam go o polskie koneksje, odpowiada, \u017ce tego lata mia\u0142 na sta\u017cu w swoim labie \u015bwietn\u0105 polsk\u0105 chemiczk\u0119 Katarzyn\u0119 Adamal\u0119 z UW. Nie wiem, co robi\u0142a w labie Jacka pani Katarzyna (mo\u017ce nam opowie w komentarzach?), ale przyk\u0142adowo Irene Chen analizowa\u0142a w czasie swego doktoratu zachowanie p\u0119cherzyk\u00f3w zamkni\u0119tych b\u0142on\u0105 lipidow\u0105, w kt\u00f3rych umieszcza\u0142a, lub nie, cz\u0105steczki RNA. Badania te koncentruj\u0105 si\u0119 na odtwarzaniu warunk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y panowa\u0107 w prekambryjskim rosole, gdy powstawa\u0142o \u017cycie, a ich wyniki s\u0105 wa\u017cnym przyczynkiem do zrozumienia sposobu powstawania pierwszych protokom\u00f3rek.<\/p>\n Nie chcia\u0142bym streszcza\u0107 doktoratu Chen, a jedynie przekona\u0107 Czytelnik\u00f3w, \u017ce mo\u017cna bada\u0107 eksperymentalnie biogenez\u0119. Oczywi\u015bcie, nikt nie wie, czy rzeczy dzia\u0142y si\u0119 tak w\u0142a\u015bnie przed milionami lat. Ale mog\u0142y si\u0119 tak dzia\u0107, bo hipotezy Szostaka nie s\u0105 wyssane z palca, lecz oparte na solidnych podstawach biochemicznych i biofizycznych. Wystarczy wi\u0119c wykona\u0107 solidne do\u015bwiadczenia w laboratorium, aby przekona\u0107 si\u0119 jak mog\u0142y, cho\u0107 nie musia\u0142y, zachowywa\u0107 si\u0119 koacerwaty zanim przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w prakom\u00f3rki. To oczywi\u015bcie kamyczek do ogr\u00f3dka prof. Macieja Giertycha (Kogo noblesse nie obliza\u0142o<\/a>, Objawienia z K\u00f3rnika<\/a>).<\/p>\n Spo\u015br\u00f3d czterech laureat\u00f3w nagrody a\u017c troje ma co\u015b wsp\u00f3lnego z Uniwersytetem Harvarda. Irene zrobi\u0142a tam sw\u00f3j doktorat. Dianne Schwarz, zdobywczyni nagrody regionalnej dla Ameryki Poln\u00f3cnej i Ron Milo z Izraela (nagroda dla innych kraj\u00f3w ni\u017c ameryka\u0144skie i europejskie) odbywaj\u0105 tam swoje postdoki. Harvard przyci\u0105ga najzdolniejszych jak magnes (liczy sobie 43 noblist\u00f3w). I dlatego m.in. jest centrum \u015bwiatowej nauki.<\/p>\n W nauce licz\u0105 si\u0119 po pierwsze odpowiednio pr\u0119\u017cne m\u00f3zgi. Licz\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c i pieni\u0105dze, kt\u00f3re zreszt\u0105 Harvard te\u017c posiada. To mog\u0142oby by\u0107 my\u015bl\u0105 przewodni\u0105 dla polskiej nauki. Albowiem cz\u0119sto zapomina si\u0119 u nas o konieczno\u015bci „hodowli” i odnowy w\u0142a\u015bnie m\u0142odych i pr\u0119\u017cnych m\u00f3zg\u00f3w. A to chyba g\u0142\u00f3wna przyczyna wyjazd\u00f3w najlepszych m\u0142odych naukowc\u00f3w za granic\u0119. Najlepsi z najlepszych chc\u0105 bowiem dosta\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bnie do centrum \u015bwiatowej nauki.<\/p>\n Oczywi\u015bcie Harvard to dla polskich uniwersytet\u00f3w niedo\u015bcigniony wz\u00f3r. Ale dlaczego w\u0142a\u015bciwie niedo\u015bcigniony? Ot\u00f3\u017c, po pierwsze, to uczelnia prywatna, po drugie – dysponuj\u0105ca bud\u017cetem r\u00f3wnym chyba bud\u017cetowi og\u00f3\u0142u naszych wy\u017cszych uczelni. Harvard to wi\u0119c po prostu wz\u00f3r z innej bajki.<\/p>\n Bezkrytyczne przenoszenie do\u015bwiadcze\u0144 i wzor\u00f3w ameryka\u0144skich na grunt polski jest wi\u0119c s\u0142ab\u0105 recept\u0105 pomocy nauce Rzeczypospolitej. Reform\u0119 t\u0119 musimy wypracowa\u0107 sami na w\u0142asny spos\u00f3b. Si\u0119ga\u0107 po dobre wzory oczywi\u015bcie nale\u017cy, ale rozs\u0105dnie i krytycznie wybieraj\u0105c z nich to, co mo\u017ce nam rzeczywi\u015bcie pom\u00f3c. Dlatego pomys\u0142 Polskich Nobli jest \u015bwietny, ale polska kopia Harvardu ju\u017c nie. To oczywi\u015bcie wezwanie do mierzenia „zamiar\u00f3w pod\u0142ug si\u0142”, bo w nauce (a dzi\u015b chyba w og\u00f3le) chyba lepiej ju\u017c przesta\u0107 by\u0107 romantykami.<\/p>\n
\nAle najpierw opisz\u0119, co to za nagroda. „Science” wraz z „GE Healthcare” – firm\u0105 produkuj\u0105c\u0105 sprz\u0119t medyczny (cz\u0119\u015b\u0107 koncernu „General Electric” z siedzib\u0105 w Wielkiej Brytanii) przyznaje od roku 1995 nagrody dla doktorant\u00f3w za najwi\u0119ksze osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie nauk biomedycznych. W tym roku nagrodzono doktoraty z roku 2005; warunki przyst\u0105pienia do przysz\u0142orocznego konkursu (doktoraty z roku 2006) te\u017c s\u0105 na witrynie „Science”<\/a>.
\nWarto startowa\u0107, bo zdobywczyni g\u0142\u00f3wnej nagrody otrzyma\u0142a w tym roku 25 tysi\u0119cy dolar\u00f3w, a trzej laureaci „regionalni” (z Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, Europy i pozosta\u0142ych kraj\u00f3w) po 5 tysi\u0119cy. Chyba nie\u017ale? Problemem dla polskich doktorant\u00f3w b\u0119dzie jednak j\u0119zyk (mo\u017cna zg\u0142asza\u0107 doktoraty w angielskim, francuskim, niemieckim, hiszpa\u0144skim, japo\u0144skim i mandary\u0144skim). Nie my\u015bl\u0119, aby problemem by\u0142o samo napisanie doktoratu np. po angielsku. S\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce konserwatywne rady wydzia\u0142\u00f3w niezbyt ch\u0119tnie patrz\u0105 na obrony prac w obcym j\u0119zyku. Mo\u017ce si\u0119 myl\u0119, wi\u0119c ch\u0119tnie dowiedzia\u0142bym si\u0119 od Internaut\u00f3w, jak oni to widz\u0105.<\/p>\n