{"id":2555,"date":"2013-02-26T09:42:41","date_gmt":"2013-02-26T08:42:41","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2555"},"modified":"2013-03-05T06:24:02","modified_gmt":"2013-03-05T05:24:02","slug":"horror-filozoficzny-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/02\/26\/horror-filozoficzny-2\/","title":{"rendered":"Horror filozoficzny (2)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Wed\u0142ug mitu Syzyf by\u0142 spryciarzem, kt\u00f3ry chcia\u0142 oszuka\u0107 \u015bmier\u0107. Szczeg\u00f3\u0142y s\u0105 tutaj r\u00f3\u017cnie podawane, w ka\u017cdym razie Syzyf nam\u00f3wi\u0142 \u017con\u0119 do tego, by ta nie dope\u0142ni\u0142a obowi\u0105zk\u00f3w pogrzebowych. Z powodu tych zaniedba\u0144 Syzyf nie m\u00f3g\u0142 przekroczy\u0107 bramy Hadesu. Nam\u00f3wi\u0142 wi\u0119c w\u0142adc\u0119 \u015bwiat podziemnego, by ten wys\u0142a\u0142 go z powrotem, by Syzyf przypilnowa\u0142 spraw pogrzebowych i m\u00f3g\u0142 spokojnie przekroczy\u0107 bramy \u015bwiata podziemnego. Jednak gdy tylko wr\u00f3ci\u0142 z za\u015bwiat\u00f3w, uwi\u0119zi\u0142 swojego opiekuna, a sam \u017cy\u0142 dalej na ziemi, bawi\u0105c si\u0119 i ciesz\u0105c \u017cyciem. Oczywi\u015bcie bogowie zorientowali si\u0119 w ca\u0142ej sytuacji. Kar\u0105 za ch\u0119\u0107 \u017cycia wiecznego ma by\u0107 to, co wiemy o Syzyfie z kultury wsp\u00f3\u0142czesnej – wysi\u0142ek wpychania g\u0142azu na szczyt, kt\u00f3ry nigdy nie mo\u017ce by\u0107 zako\u0144czony.<\/p>\n

<\/p>\n

Mit Syzyfa, a w zasadzie mit o jego karze, jest dobr\u0105 parabol\u0105 horroru metafizycznego opisanego przez Leszka Ko\u0142akowskiego. Horror ten, podobnie jak to jest z Syzyfem, polega na poszukiwaniu, kt\u00f3re nigdy nie mo\u017ce by\u0107 spe\u0142nione. Poszukiwaniu metafizycznym, bo chodzi o metafizyczn\u0105 podstaw\u0119 wszystkiego. Chodzi tutaj o metafizyk\u0119 w sensie klasycznym, o czym ju\u017c pisa\u0142em<\/a>.<\/p>\n

Poszukiwanie to nie mo\u017ce by\u0107 spe\u0142nione, bo metafizycznej podstawy wszystkiego (cokolwiek to znaczy), kt\u00f3ra ostoi si\u0119 wszelkim filozoficznym w\u0105tpliwo\u015bciom nie ma. W tradycji filozoficznej podstawy tutaj upatrywano albo w Absolucie (czyli Bogu), albo w ego (czyli „ja”). W obu przypadkach filozofowie ponie\u015bli fiasko. Absolut, jako podstawa wszystkiego, nie wytrzymuje krytyki nie tylko ze wzgl\u0119du na zawodno\u015b\u0107 tak zwanych dowod\u00f3w na istnienie Boga, ale tak\u017ce na to, \u017ce w j\u0119zyku filozoficznym, Absolut nie daje si\u0119 wypowiedzie\u0107. Pozostaje nam j\u0119zyk mitu, lecz nie jest to j\u0119zyk filozoficzny. Ego za\u015b nie wytrzymuje takiej krytyki g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j zasadniczo nieempiryczny charakter. Po szczeg\u00f3\u0142y analiz Ko\u0142akowskiego w obu przypadkach odsy\u0142am do jego ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Na czym wi\u0119c polega horror filozoficzny, je\u015bli wolno tak to uj\u0105\u0107? Polega on na zasadniczej niemo\u017cliwo\u015bci spe\u0142nienia przez filozofi\u0119 w og\u00f3le potrzeby, z kt\u00f3rej ona wyp\u0142ywa. Pragnienie to, to stworzenie wszechobejmuj\u0105cego systemu, kt\u00f3ry by\u0142by podstaw\u0105 zrozumienia sensu rzeczywisto\u015bci, czyli takiego, kt\u00f3ry odpowiada\u0142by na wszelkie mo\u017cliwe pytania. Jest ono niemo\u017cliwe do spe\u0142nienia.<\/p>\n

Ko\u0142akowski ujmuje to mniej wi\u0119cej w ten spos\u00f3b: czyni\u0105c kt\u00f3ry\u015b z mo\u017cliwych j\u0119zyk\u00f3w zdatnym do u\u017cytku i zrozumia\u0142ym nigdy nie zaczynamy od pocz\u0105tku. Usi\u0142uj\u0105c wyrazi\u0107 to, co ich gryzie, filozofowie chc\u0105 nie chc\u0105c tworz\u0105 lub te\u017c uruchamiaj\u0105 nowe j\u0119zyki. Lecz \u017caden j\u0119zyk nie jest uprzywilejowany przed innymi. Tkwimy wi\u0119c w sytuacji dwuznacznej. Trwamy przy okre\u015blonym j\u0119zyku, czy perspektywie poznawczej, a jednocze\u015bnie jeste\u015bmy \u015bwiadomi tego, \u017ce pok\u0142ady rzeczywisto\u015bci wymagaj\u0105 dla swego opisu wielu niezale\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w. J\u0119zyki te nie s\u0105 przek\u0142adalne na siebie, nie istnieje te\u017c j\u0119zyk wy\u017cszego rz\u0119du, kt\u00f3ry by\u0142by wszechobejmuj\u0105cy.<\/p>\n

Z sytuacji tej za\u015b wynika ponury wniosek, \u017ce ka\u017cdy punkt widzenia jest tak samo wa\u017cny. Czy w takiej sytuacji jest sens m\u00f3wi\u0107 o prawdzie i wiedzy? Ptolemejska kosmologia jest tak samo dobra jak kopernika\u0144ska; kreacjonizm podobnie jak darwinizm; liberalizm tak samo dobry jak konserwatyzm; sprawiedliwo\u015b\u0107 wed\u0142ug zasady wszystkim po r\u00f3wno tak samo dobra jak ka\u017cdemu proporcjonalnie do jego wysi\u0142ku. I tak dalej. Filozoficzny horror.<\/p>\n

Ale nie ma tego z\u0142ego, co by na dobre nie wysz\u0142o, zdaje sie m\u00f3wi\u0107 Ko\u0142akowski. Horror metafizyczny jest nap\u0119dem filozofii. Jak d\u0142ugo trwa, tak d\u0142ugo jest ona zasilana krwi\u0105 nowych pokole\u0144. Spe\u0142nienie filozoficzne w tym wzgl\u0119dzie, czyli budowa doskona\u0142ego systemu filozoficznego, oznacza jej \u015bmier\u0107. Je\u017celi znaliby\u015bmy wszystkie odpowiedzi na wszystkie pytania, nie by\u0142oby sensu ju\u017c pyta\u0107.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/p>\n

Fotografia: autor<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wed\u0142ug mitu Syzyf by\u0142 spryciarzem, kt\u00f3ry chcia\u0142 oszuka\u0107 \u015bmier\u0107. Szczeg\u00f3\u0142y s\u0105 tutaj r\u00f3\u017cnie podawane, w ka\u017cdym razie Syzyf nam\u00f3wi\u0142 \u017con\u0119 do tego, by ta nie dope\u0142ni\u0142a obowi\u0105zk\u00f3w pogrzebowych. Z powodu tych zaniedba\u0144 Syzyf nie m\u00f3g\u0142 przekroczy\u0107 bramy Hadesu. Nam\u00f3wi\u0142 wi\u0119c w\u0142adc\u0119 \u015bwiat podziemnego, by ten wys\u0142a\u0142 go z powrotem, by Syzyf przypilnowa\u0142 spraw pogrzebowych i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,52,9],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2555"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2555"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2555\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2570,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2555\/revisions\/2570"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}