{"id":2650,"date":"2013-04-04T16:03:14","date_gmt":"2013-04-04T14:03:14","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2650"},"modified":"2013-04-04T16:03:14","modified_gmt":"2013-04-04T14:03:14","slug":"o-wlosach-i-przylgach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/04\/04\/o-wlosach-i-przylgach\/","title":{"rendered":"O w\u0142osach i przylgach"},"content":{"rendered":"

\"rzektoka\"<\/a>W\u0142osy wyewoluowa\u0142y z rogowych \u0142usek gad\u00f3w. To do\u015b\u0107 podstawowa szkolna wiedza. Oczywi\u015bcie, powsta\u0142y do\u015b\u0107 dawno i ewoluowa\u0142y r\u00f3wnolegle do \u0142usek w siostrzanych liniach gad\u00f3w, z kt\u00f3rych powsta\u0142y dzisiejsze gady i ptaki, wi\u0119c nie mo\u017cna wyobra\u017ca\u0107 sobie tego po prostu jak przekszta\u0142acania tego, co pokrywa sk\u00f3r\u0119 gad\u00f3w i np. nogi ptak\u00f3w. R\u00f3\u017cne grupy gad\u00f3w maj\u0105 r\u00f3\u017cne typy \u0142usek. Wiele z nich nie jest tylko rogowymi wytworami nask\u00f3rka, tak jak w\u0142osy, lecz zawiera r\u00f3wnie\u017c element kostny. U jednych grup elementy kostne s\u0105 jedynie drobn\u0105 podpor\u0105, u innych rogowa pow\u0142oka jest jedynie cienk\u0105 warstw\u0105 na w\u0142a\u015bciwej kostnej konstrukcji. Tkanka kostna jest rodzajem tkanki \u0142\u0105cznej i mo\u017ce powstawa\u0107 w sk\u00f3rze w\u0142a\u015bciwej (cho\u0107 u \u017c\u00f3\u0142wi skorupa ma skomplikowane pochodzenie i opr\u00f3cz keratyny i ko\u015bci sk\u00f3rnych w jej budow\u0119 zaanga\u017cowane s\u0105 ko\u015bci \u017ceber). Warstwa rogowa jest wytworem tkanki nab\u0142onkowej nask\u00f3rka i zbudowana jest g\u0142\u00f3wnie z r\u00f3\u017cnych odmian keratyny.<\/p>\n

Keratyna to bia\u0142ko wyst\u0119puj\u0105ce u czworono\u017cnych kr\u0119gowc\u00f3w. Wyst\u0119puj\u0105c\u0105 w jedwabiu fibroin\u0119 czasem \u0142\u0105czy si\u0119 z keratynami, ale trudno na razie powiedzie\u0107, czy jej wytwarzanie jest przejawem homologii czy analogii. Ostatnio belgijscy naukowcy Wim Vandebergh, Margo Maex, Franky Bossuyt i Ines Van Bocxlaer przebadali odmiany keratyny u rzekotki (ameryka\u0144skiej). Okazuje si\u0119, \u017ce te same keratyny, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 we w\u0142osach ssak\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105 w jej przylgach na palcach. Nie wyst\u0119puj\u0105 natomiast w pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bciach palc\u00f3w. Znakiem czas\u00f3w jest to, \u017ce nie badali ultrastruktury sk\u00f3ry tego p\u0142aza, tylko ekspresj\u0119 gen\u00f3w w poszczeg\u00f3lnych kom\u00f3rkach. Oczywi\u015bcie, rzekotki to ca\u0142kiem m\u0142oda grupa (\u0142atwo o tym zapomnie\u0107, gdy ma si\u0119 przed oczami uproszczony do przek\u0142amania obraz ewolucji „od ryby, przez p\u0142azy, gady, gryzoniokszta\u0142tne ssaki po cz\u0142owieka”), powsta\u0142a mniej wi\u0119cej wtedy, co wsp\u00f3\u0142czesne rz\u0119dy ssak\u00f3w, wi\u0119c nie mo\u017cna o niej m\u00f3wi\u0107 nawet w daleko id\u0105cym uproszczeniu jako o naszych przodkach. Niemniej, mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce pewne cechy wsp\u00f3\u0142czesnych p\u0142az\u00f3w s\u0105 odzwierciedleniem cech p\u0142az\u00f3w kopalnych. St\u0105d mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce i dawne p\u0142azy – nasi przodkowie u\u017cywali keratyny do wzmacniania sk\u00f3ry w specyficznych miejscach. Keratyna u p\u0142az\u00f3w s\u0142u\u017cy do wzmacniania przylg, u gad\u00f3w do wzmacniania pancerza, u ssak\u00f3w do izolacji cieplnej, tworzenia ozd\u00f3b i broni (rogi, pazury) i jeszcze innych funkcji. W\u0142osy s\u0142u\u017c\u0105 nie tylko do ochrony przed wyzi\u0119bieniem i promieniowaniem s\u0142onecznym. By\u0107 mo\u017ce pierwotn\u0105 funkcj\u0105 w\u0142os\u00f3w by\u0142o to, co zosta\u0142o wibrysom, czyli odbieranie sygna\u0142\u00f3w ze \u015bwiata. Ssaki wyewoluowa\u0142y z kopalnych gad\u00f3w, pewnie okrytych \u0142uskami, ale to by\u0142a zupe\u0142nie inna linia ni\u017c ta, kt\u00f3ra wyda\u0142a dinozaury z ptakami czy ta, kt\u00f3ra wyda\u0142a jaszczurki i w\u0119\u017ce. Nasza linia zachowa\u0142a niekt\u00f3re cechy p\u0142az\u00f3w bardziej ni\u017c linie wsp\u00f3\u0142czesnych gad\u00f3w (np. wydzielanie g\u0142\u00f3wnie mocznika, podczas gdy wiele gad\u00f3w, a za nimi ptak\u00f3w, u\u017cywa du\u017co mniej wodoch\u0142onnego kwasu moczowego). Ewolucja u\u017cywa starych materia\u0142\u00f3w do zupe\u0142nie nowych funkcji, a ten by\u0107 mo\u017ce wcale na pocz\u0105tku nie mia\u0142 niczego os\u0142ania\u0107, tylko u\u0142atwia\u0107 chwytanie.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

fot. Jim Conrad, obraz w domenie publicznej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0142osy wyewoluowa\u0142y z rogowych \u0142usek gad\u00f3w. To do\u015b\u0107 podstawowa szkolna wiedza. Oczywi\u015bcie, powsta\u0142y do\u015b\u0107 dawno i ewoluowa\u0142y r\u00f3wnolegle do \u0142usek w siostrzanych liniach gad\u00f3w, z kt\u00f3rych powsta\u0142y dzisiejsze gady i ptaki, wi\u0119c nie mo\u017cna wyobra\u017ca\u0107 sobie tego po prostu jak przekszta\u0142acania tego, co pokrywa sk\u00f3r\u0119 gad\u00f3w i np. nogi ptak\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2650"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2650"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2650\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2659,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2650\/revisions\/2659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}