{"id":2686,"date":"2013-04-10T08:41:28","date_gmt":"2013-04-10T06:41:28","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2686"},"modified":"2013-04-10T11:45:33","modified_gmt":"2013-04-10T09:45:33","slug":"analogia-kopernikanska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/04\/10\/analogia-kopernikanska\/","title":{"rendered":"Analogia Kopernika\u0144ska"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/span><\/p>\n

Kiedy\u015b Immanuel Kant, chc\u0105c zobrazowa\u0107 istotn\u0105 zmian\u0119 w podej\u015bciu do proces\u00f3w poznawczych, jakie zainicjowa\u0142 swoim badaniem, u\u017cy\u0142 por\u00f3wnania do przewrotu kopernika\u0144skiego. W „Krytyce czystego rozumu” pisa\u0142 tak: „Rzecz si\u0119 z tym ma tak samo, jak z pierwsz\u0105 my\u015bl\u0105 Kopernika, kt\u00f3ry, gdy wyja\u015bnienie ruch\u00f3w niebieskich nie chcia\u0142o si\u0119 uda\u0107 przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce ca\u0142a armia gwiazd obraca si\u0119 dooko\u0142a widza, spr\u00f3bowa\u0142, czy nie uda si\u0119 lepiej, je\u017celi ka\u017ce si\u0119 obraca\u0107 widzowi, natomiast gwiazdy pozostawi w spokoju.”<\/p>\n

<\/p>\n

Zostawmy Kanta i jego pomys\u0142y, a zatrzymajmy si\u0119 na Miko\u0142aju Koperniku. Co by\u0142o sednem jego przewrotu? Kant (zreszt\u0105 nie tylko Kant) podkre\u015bla, \u017ce by\u0142a nim zmiana sposobu my\u015blenia o otaczaj\u0105cym nas \u015bwiecie i przyj\u0119cie zasady, \u017ce to, co cz\u0142owiek widzi, nie jest tym samym, co si\u0119 dzieje naprawd\u0119.<\/p>\n

Moja wiedza astronomiczna jest mizerna, tym niemniej chyba wystarczy do zilustrowania, o co chodzi. Nasze potoczne do\u015bwiadczenie m\u00f3wi nam, \u017ce to S\u0142o\u0144ce, a noc\u0105 gwiazdy wraz z planetami, kr\u0119c\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ziemi. Jednak podniesienie takiego pogl\u0105du do rangi dobrej i sprawdzonej teorii astronomicznej rodzi\u0142o nieoczekiwane trudno\u015bci. Dzi\u0119ki uwa\u017cniejszym obserwacjom astronomicznym odkryto na przyk\u0142ad, \u017ce planety niejako ta\u0144cz\u0105 na niebie, a ich ruchu nie da si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 tylko tym, \u017ce kr\u0105\u017c\u0105 one wok\u00f3\u0142 Ziemi. Teori\u0119 nale\u017ca\u0142o skomplikowa\u0107 i wzbogaci\u0107 o dodatkowe wyja\u015bnienia, a i tak nie dawa\u0142o to zadowalaj\u0105cych rezultat\u00f3w.<\/p>\n

Kopernik trafi\u0142 niejako w sw\u00f3j czas. Przypomnia\u0142 dawny pomys\u0142, \u017ce by\u0107 mo\u017ce jest inaczej, ni\u017c wydaje si\u0119, \u017ce jest. To znaczy, \u017ce do\u015bwiadczenie potoczne nas zawodzi i trzeba ten potoczny pogl\u0105d odwr\u00f3ci\u0107 – to nie S\u0142o\u0144ce kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 Ziemi, lecz Ziemia wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca. Wprawdzie jego oryginalna koncepcja nie by\u0142a pozbawiona wad, ale rozw\u00f3j idei, kt\u00f3r\u0105 przypomnia\u0142, doprowadzi\u0142 p\u00f3\u017aniejszych badaczy do teorii, kt\u00f3ra jest bli\u017csza prawdy ni\u017c teoria wcze\u015bniejsza.<\/p>\n

My\u015bl\u0119 sobie o tym wszystkim, obserwuj\u0105c aktualn\u0105 zim\u0119. Jaka jest, ka\u017cdy widzi. Coraz cz\u0119\u015bciej w publicystce s\u0142ysz\u0119 pogl\u0105d, \u017ce to nie ocieplenie tylko och\u0142odzenie. Nie znam si\u0119 na klimacie i nie wiem, jak jest naprawd\u0119. Ale dla zwolennik\u00f3w pogl\u0105du, \u017ce obecne och\u0142odzenie w Polsce \u015bwiadczy o ociepleniu globalnym przypominam metafor\u0119 Kopernika\u0144sk\u0105. By\u0107 mo\u017ce z pogod\u0105 jest taka samo, jak to jest z ruchem S\u0142o\u0144ca po niebie. Widzimy co innego, a w rzeczywisto\u015bci zachodzi co innego. W obu wypadkach haczyk tkwi w rozpoznaniu mechanizmu badanych zjawisk, a nie w tym, co wida\u0107 go\u0142ym okiem.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/p>\n

Foto: gp<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy\u015b Immanuel Kant, chc\u0105c zobrazowa\u0107 istotn\u0105 zmian\u0119 w podej\u015bciu do proces\u00f3w poznawczych, jakie zainicjowa\u0142 swoim badaniem, u\u017cy\u0142 por\u00f3wnania do przewrotu kopernika\u0144skiego. W „Krytyce czystego rozumu” pisa\u0142 tak: „Rzecz si\u0119 z tym ma tak samo, jak z pierwsz\u0105 my\u015bl\u0105 Kopernika, kt\u00f3ry, gdy wyja\u015bnienie ruch\u00f3w niebieskich nie chcia\u0142o si\u0119 uda\u0107 przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce ca\u0142a armia gwiazd obraca […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2686"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2686"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2692,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2686\/revisions\/2692"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}