{"id":2718,"date":"2013-04-24T07:45:03","date_gmt":"2013-04-24T05:45:03","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2718"},"modified":"2013-04-24T07:45:03","modified_gmt":"2013-04-24T05:45:03","slug":"jest-powinien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/04\/24\/jest-powinien\/","title":{"rendered":"Jest = powinien"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\nO dualizmie z jednej strony bytu lub faktu, a z drugiej strony warto\u015bci a tak\u017ce powinno\u015bci wspomina\u0142em na blogu kilkakrotnie. Dla tych, kt\u00f3rzy nie pami\u0119taj\u0105, przypomn\u0119 tylko, \u017ce dualizm ten uniemo\u017cliwia przechodzenie od tego jak jest, do tego jak by\u0107 powinno. Zdania opisowe nie mog\u0105 stanowi\u0107 podstawy dla zda\u0144 warto\u015bciuj\u0105cych czy powinno\u015bciowych. Z tego jak jest nie spos\u00f3b poprawnie wydedukowa\u0107 jak by\u0107 powinno. Za tez\u0105 tak\u0105 stoi kilka argument\u00f3w, o kt\u00f3rych pisa\u0142em innym razem<\/a>.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Od pewnego czasu zastanawiam si\u0119, czy daleko id\u0105ca separacja fakt\u00f3w i warto\u015bci ma rzeczywi\u015bcie sens. Dlaczego nie ma sensu? \u015awiadczy o tym na przyk\u0142ad j\u0119zyk potoczny, w kt\u00f3rym takiej separacji nie ma. Na przyk\u0142ad dzi\u015b jest bardzo ciep\u0142o i \u015bwieci s\u0142o\u0144ce, z czego wyci\u0105gam wniosek, \u017ce jad\u0105c do pracy nie powinienem (nie musz\u0119, nie ma sensu) zabiera\u0107 ciep\u0142ego p\u0142aszcza jak jeszcze to czyni\u0142em dwa tygodnie temu. Podobnie inaczej – palenie papieros\u00f3w powoduje raka, a wi\u0119c nie powinienem pali\u0107.<\/p>\n

Jak wida\u0107 w j\u0119zyku potocznym nie ma rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy faktami a warto\u015bciami. Oczywi\u015bcie podnosz\u0105c te przyk\u0142ady do standard\u00f3w j\u0119zyka naukowego takie rozr\u00f3\u017cnienie przeprowadzi\u0107 ju\u017c bym musia\u0142, a przynajmniej musia\u0142bym o nim pami\u0119ta\u0107 w obu wypadkach. Czy jednak j\u0119zyk naukowy jest wolny od takiego pomieszania? Ot\u00f3\u017c zauwa\u017cy\u0142em co\u015b takiego. Zastrzegam oczywista, \u017ce moja wiedza matematyczna jest na poziomie szko\u0142y podstawowej.<\/p>\n

Z matematyki, pami\u0119tam, \u017ce:<\/p>\n

a:b=c<\/p>\n

Operacja dzielenia mo\u017ce by\u0107 odwr\u00f3cona<\/p>\n

c*b=a<\/p>\n

Ale pami\u0119tam te\u017c, \u017ce za „b” z przyk\u0142adu nie mog\u0119 wzi\u0105\u0107 „0”, bo to prowadzi do sprzeczno\u015bci.<\/p>\n

a:0=c<\/p>\n

Cokolwiek nie wstawi\u0119 w miejsce „c” nie da si\u0119 zrobi\u0107 tak, \u017ceby po dokonaniu operacji mno\u017cenia<\/p>\n

c*0=a<\/p>\n

wysz\u0142o mi moje wyj\u015bciowe „a”.<\/p>\n

Wniosek ten mo\u017cna wyrazi\u0107 sentencj\u0105, kt\u00f3r\u0105 te\u017c pami\u0119tam ze szko\u0142y: pami\u0119taj cholero nie dziel przez zero. Co jest niczym innym jak sformu\u0142owaniem pewnego nakazu: nie nale\u017cy dzieli\u0107 przez zero. Jednak taki wniosek jest wyprowadzeniem jakiej\u015b powinno\u015bci (w tym wypadku zakazu) z tego, jak jest.<\/p>\n

Dalej mo\u017cemy te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie nale\u017cy dzieli\u0107 przez zero, bo to prowadzi do sprzeczno\u015bci. Innymi s\u0142owy wskazana jest jaka\u015b centralna warto\u015b\u0107 w matematyce, jak\u0105 jest wolno\u015b\u0107 od sprzeczno\u015bci, a jej pojawienie si\u0119 jest czym\u015b wysoce niepo\u017c\u0105danym (jest antywarto\u015bci\u0105).<\/p>\n

Zdziwi\u0142o mnie to nieco, poniewa\u017c wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce j\u0119zyk matematyki jest wolny od warto\u015bci, warto\u015bciowania i r\u00f3\u017cnego rodzaju nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w. Okazuje si\u0119, \u017ce jest inaczej – to znaczy, \u017ce j\u0119zyk tej dyscypliny wyra\u017ca te\u017c pewne warto\u015bci. Oczywi\u015bcie to samo mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 wypowiedzie\u0107 w j\u0119zyku wolnym do warto\u015bciowa\u0144 i nakaz\u00f3w. Mog\u0119 powiedzie\u0107: „dzielenie przez zero prowadzi do sprzeczno\u015bci” jak i „nie nale\u017cy dzieli\u0107 przez zero”. Poniewa\u017c oba komunikaty \u00a0w zasadzie wyra\u017caj\u0105 to samo, to wygl\u0105da na to, \u017ce „jest” i „powinien” w tym wypadku s\u0105 tym samym.<\/p>\n

Poprawcie mnie, je\u015bli\u00a0si\u0119\u00a0myl\u0119.<\/p>\n

\n

Grzegorz Pacewicz<\/p>\n

Foto: chrisinplymouth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O dualizmie z jednej strony bytu lub faktu, a z drugiej strony warto\u015bci a tak\u017ce powinno\u015bci wspomina\u0142em na blogu kilkakrotnie. Dla tych, kt\u00f3rzy nie pami\u0119taj\u0105, przypomn\u0119 tylko, \u017ce dualizm ten uniemo\u017cliwia przechodzenie od tego jak jest, do tego jak by\u0107 powinno. Zdania opisowe nie mog\u0105 stanowi\u0107 podstawy dla zda\u0144 warto\u015bciuj\u0105cych czy powinno\u015bciowych. Z tego jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,6,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2718"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2718"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2727,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2718\/revisions\/2727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}