{"id":2742,"date":"2013-05-02T09:40:39","date_gmt":"2013-05-02T07:40:39","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2742"},"modified":"2013-05-05T19:10:16","modified_gmt":"2013-05-05T17:10:16","slug":"myslenie-wartosciami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/05\/02\/myslenie-wartosciami\/","title":{"rendered":"My\u015blenie warto\u015bciami"},"content":{"rendered":"

<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ks. J\u00f3zef Tischner wyg\u0142osi\u0142 kiedy\u015b odczyt pod tytu\u0142em „My\u015blenie wed\u0142ug warto\u015bci”. Tekst tego odczytu warto przypomnie\u0107, a w szczeg\u00f3lno\u015bci jego g\u0142\u00f3wn\u0105 ide\u0119 zawart\u0105 w tytule – cz\u0142owiek my\u015bli wed\u0142ug warto\u015bci.<\/p>\n

<\/p>\n

Tischner oczywi\u015bcie by\u0142 \u015bwiadom tego, \u017ce wszelkie dyskusje o warto\u015bciach nara\u017cone s\u0105 na zarzut wykazuj\u0105cy ich brak podstawy w rzeczywisto\u015bci. Je\u015bli we\u017amiemy na przyk\u0142ad pod uwag\u0119 warto\u015bci smakowe, to to czy wino, kt\u00f3re pij\u0119 jest dobre czy z\u0142e, nie jest do ko\u0144ca tylko cech\u0105 wina, lecz r\u00f3wnie\u017c moich preferencji smakowych. To, co mi smakuje mo\u017ce kogo\u015b innego brzydzi\u0107 i odwrotnie. W konsekwencji to, co ja ceni\u0119, mo\u017ce nie by\u0107 cenne dla kogo\u015b innego. A taka r\u00f3\u017cnica pogl\u0105d\u00f3w z kolei ujawnia wzgl\u0119dno\u015b\u0107 warto\u015bci, co rodzi podejrzenie, \u017ce nie maj\u0105 one podstawy w rzeczywisto\u015bci nas otaczaj\u0105cej, tylko w nas. W takiej sytuacji powstaje problem ich ugruntowania.<\/p>\n

W swoim rozwi\u0105zaniu tego problemu Tischner wskazuje, \u017ce nasze my\u015blenie jest oparte na warto\u015bciach. Poniewa\u017c nie mog\u0119 zakwestionowa\u0107 swojego my\u015blenia, nie mog\u0119 te\u017c zakwestionowa\u0107 warto\u015bci jako takich. Problemem jest taki lub inny porz\u0105dek warto\u015bci, ale nie warto\u015bci w og\u00f3le. Czy faktycznie my\u015blimy wed\u0142ug warto\u015bci i czy mo\u017cemy pozby\u0107 si\u0119 warto\u015bci?<\/p>\n

Oczywi\u015bcie mo\u017cemy pozby\u0107 si\u0119 warto\u015bci z naszego my\u015blenia i my\u015ble\u0107 o \u015bwiecie poza warto\u015bciami. Lecz za tak\u0105 redukcj\u0119 p\u0142aci si\u0119 cen\u0119 redukcji rzeczywisto\u015bci do zbioru nic nie znacz\u0105cych figur, jak przekonuje Tischner. Je\u017celi poj\u0119cie warto\u015bci staje si\u0119 zb\u0119dne, to ca\u0142a reszta jest pozbawiona znaczenia. Bowiem nadaj\u0105c jej znaczenie z powrotem my\u015bl\u0119 wed\u0142ug warto\u015bci.<\/p>\n

Gdy tylko zaczynam preferowa\u0107 co\u015b przed czym\u015b, wracam do my\u015blenia wed\u0142ug warto\u015bci. \u00a0Nasze \u017cycie bezustannie zwi\u0105zane jest z ustawianiem takiej hierarchii preferencji i wyborami. Regu\u0142y tej gry mog\u0105 by\u0107 nieznane, czy te\u017c niejasne, ale nie podwa\u017ca to tego, \u017ce cz\u0142owiek \u017cyje i my\u015bli wed\u0142ug warto\u015bci.<\/p>\n

Czy cz\u0142owiek musi my\u015ble\u0107 wed\u0142ug warto\u015bci? Samo to pytanie, nieco paradoksalnie,\u00a0ujawnia\u0142, \u017ce jednak nie mo\u017ce. To znaczy – oczywi\u015bcie, cz\u0142owiek nie musi my\u015ble\u0107 wed\u0142ug warto\u015bci, lecz w ten spos\u00f3b potwierdza swoj\u0105 wolno\u015b\u0107. W ten spos\u00f3b ustanowiona zostaje wolno\u015b\u0107 jako warto\u015b\u0107 i podstawa warto\u015bci. Ko\u0142o si\u0119 zamyka.<\/p>\n

\n

Staj\u0105c w\u015br\u00f3d warto\u015bci, naprawd\u0119 niczego nie musisz. Ale w\u0142a\u015bnie samo to, \u017ce „w\u015br\u00f3d warto\u015bci niczego nie musisz”, samo jest warto\u015bci\u0105 – warto\u015bci\u0105 wolno\u015bci. Podmiotem do\u015bwiadczenia warto\u015bci jest podmiot wolny. Ca\u0142y urok \u015bwiata warto\u015bci bierze si\u0119 zapewne st\u0105d, \u017ce nic z tego \u015bwiata. (J. Tischner, My\u015blenie wed\u0142ug warto\u015bci.)<\/p>\n<\/blockquote>\n

Kiedy\u015b, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad rol\u0105 negacji w naszym my\u015bleniu, przeprowadzi\u0142em \u0107wiczenie polegaj\u0105ce na eliminacji wszelkich stwierdze\u0144 negatywnych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce si\u0119 nie da.\u00a0\u0106wiczenie\u00a0to mo\u017cna powt\u00f3rzy\u0107 i spr\u00f3bowa\u0107 m\u00f3wi\u0107 unikaj\u0105c wszelkich stwierdze\u0144 warto\u015bciuj\u0105cych. Czy da si\u0119 to zrobi\u0107 konsekwentnie? A je\u015bli si\u0119 nie da, to \u00a0jak d\u0142ugo si\u0119 da my\u015ble\u0107 bez warto\u015bci?<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/span><\/p>\n

Foto: GP<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ks. J\u00f3zef Tischner wyg\u0142osi\u0142 kiedy\u015b odczyt pod tytu\u0142em „My\u015blenie wed\u0142ug warto\u015bci”. Tekst tego odczytu warto przypomnie\u0107, a w szczeg\u00f3lno\u015bci jego g\u0142\u00f3wn\u0105 ide\u0119 zawart\u0105 w tytule – cz\u0142owiek my\u015bli wed\u0142ug warto\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2742"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2742"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2742\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2750,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2742\/revisions\/2750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2742"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2742"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2742"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}