{"id":286,"date":"2009-03-02T17:26:42","date_gmt":"2009-03-02T16:26:42","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=286"},"modified":"2013-02-14T09:22:06","modified_gmt":"2013-02-14T08:22:06","slug":"dwie-wolnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2009\/03\/02\/dwie-wolnosci\/","title":{"rendered":"Dwie wolno\u015bci"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n
\nCzasem Wolno\u015bci i wolno\u015bci nie spos\u00f3b ze sob\u0105 pogodzi\u0107.<\/strong><\/p>\n

Ostatni wpis Jacka Kubiaka<\/a> i dyskusja pod nim pokazuje, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym pa\u0144stwie demokratycznym istnieje problem granic wolno\u015bci. Ujawnia si\u0119 on wyra\u017anie w przypadku bardzo no\u015bnych problem\u00f3w moralnych jak in vitro, eutanazja, czy aborcja. Przy okazji wypowiedzi na te tematy pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne typy argument\u00f3w, z kt\u00f3rych chc\u0119 si\u0119 zatrzyma\u0107 nad dwoma. Nie zamierzam nikogo broni\u0107, ale przyjrze\u0107 si\u0119 tym argumentom.<\/p>\n

<\/p>\n

Pierwszy typ argumentacji bazuje na rozumowaniu z r\u00f3wni pochy\u0142ej. Wyra\u017any i krytyczny s\u0105d w no\u015bnej moralnie kwestii wskazuje na jaki\u015b niepo\u017c\u0105dany kierunek i ma zainicjowa\u0107 ci\u0105g zdarze\u0144, kt\u00f3rego efekt jest niemo\u017cliwy do zaakceptowania, gdy\u017c narusza regu\u0142y, na jakich zbudowane jest \u017cycie publiczne we wsp\u00f3\u0142czesnym pa\u0144stwie demokratycznym. Nie mo\u017cna wypowiada\u0107 si\u0119 krytycznie na \u017cadn\u0105 kwesti\u0119, bo w efekcie obudzimy demony totalitaryzmu.<\/p>\n

Argument ten jest bardzo przewrotny. Krytykuje si\u0119 w nim kogo\u015b nie za to, co m\u00f3wi, ale za to, co ten kto\u015b lub inni ewentualnie zrobi\u0105. W konsekwencji ten typ argumentacji pozwala krytykowa\u0107 wszystko i wszystkich, poniewa\u017c opiera si\u0119 nie na rzetelnej analizie argument\u00f3w strony sporu, lecz na jej domniemanych dzia\u0142aniach. Taki argument nie do\u015b\u0107, \u017ce jest nierzetelny, to na dodatek ma parali\u017cuj\u0105ce skutki. W \u017cyciu publicznym mog\u0105 si\u0119 dzia\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy, lecz ten komu si\u0119 to nie podoba, nie mo\u017ce si\u0119 wypowiada\u0107, poniewa\u017c w ten spos\u00f3b rozpocznie jak\u0105\u015b krucjat\u0119 moraln\u0105. Musi wi\u0119c milcze\u0107 i znosi\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 bez s\u0142owa skargi czy krytyki, chyba \u017ce chce by\u0107 rzecznikiem totalitaryzmu.<\/p>\n

Drugi typ argumentacji opiera si\u0119 na twierdzeniu, \u017ce wyra\u017any s\u0105d i sprzeciw w tych sprawach to nawracanie na si\u0142\u0119, czy narzucanie swoich pogl\u0105d\u00f3w innym. Konsekwencj\u0105 krytyki ma by\u0107 ca\u0142kowity zakaz czy to na przyk\u0142ad aborcji, czy stosowania metody in vitro, czy eutanazji. A poniewa\u017c zakaz ten mo\u017cna egzekwowa\u0107 tylko przy pomocy kar, jedna ze stron sporu (Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki) narzuca swoje pogl\u0105dy innym uczestnikom \u017cycia publicznego.<\/p>\n

Argument ten b\u0119dzie bardziej czytelny, je\u015bli wprowadzi rozr\u00f3\u017cnienie dw\u00f3ch typ\u00f3w wolno\u015bci. W pierwszym przypadku korzystanie z wolno\u015bci polega na g\u0142oszeniu swoich przekona\u0144, d\u0105\u017ceniu do realizacji subiektywnie pojmowanego dobra, wyboru w\u0142asnego sposobu \u017cycia, wierze\u0144, warto\u015bci i tak dalej. W drugim wypadku wolno\u015b\u0107 traktowana jest jako og\u00f3lny warunek dochodzenia do wszelkich d\u00f3br, pogl\u0105d\u00f3w, warto\u015bci czy idei. To wolno\u015b\u0107 abstrakcyjna, bo odnosz\u0105ca si\u0119 do \u017cycia publicznego i w przypadku pa\u0144stwa demokratycznego le\u017c\u0105ca u jego podstaw.<\/p>\n

Nie przychodzi mi do g\u0142owy jak mo\u017cna lepiej okre\u015bli\u0107 te dwa rodzaje wolno\u015bci. Chodzi mi o to, \u017ce pierwsza sytuacja obejmuje zachowania, kt\u00f3re og\u00f3lnie mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako korzystanie z wolno\u015bci przez obywateli pa\u0144stwa. Okre\u015bl\u0119 j\u0105 dla porz\u0105dku jako po prostu wolno\u015b\u0107 (pisan\u0105 ma\u0142\u0105 liter\u0105). W drugiej sytuacji wolno\u015b\u0107 jest traktowana jako pewna abstrakcyjna zasada, daj\u0105ca mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania z wolno\u015bci w pierwszym przypadku. Jest ona tutaj og\u00f3ln\u0105 regu\u0142\u0105 warunkuj\u0105c\u0105 \u017cycie publiczne w pa\u0144stwie demokratycznym. Okre\u015bl\u0119 j\u0105 dla odr\u00f3\u017cnienia jako Wolno\u015b\u0107.<\/p>\n

Pomieszanie i zr\u00f3wnanie obu rodzaj\u00f3w wolno\u015bci prowadzi do absurdu. Je\u015bli to uczynimy ka\u017cdy wyb\u00f3r czy afirmacja w pierwszym wypadku (ka\u017cdy kto g\u0142osi konkretne subiektywnie postrzegane dobro) jest postrzegany jako ten, kto pragnie narzuci\u0107 swoj\u0105 wol\u0119 innym. Korzystanie z wolno\u015bci jest tutaj postrzegane jako atak na sam\u0105 Wolno\u015b\u0107.<\/p>\n

Mam nieodparte wra\u017cenie, \u017ce zarzut, i\u017c w tych no\u015bnych i trudnych kwestiach jedna ze stron d\u0105\u017cy do narzucenia swojej woli tym, kt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105 inaczej, bierze si\u0119 w\u0142a\u015bnie z tego pomieszania. Jest to zarzut fundamentalizmu. Owszem ka\u017cdy mo\u017ce by\u0107 fundamentalist\u0105, jego prawo. W gruncie rzeczy ka\u017cdy z nas jest takim fundamentalist\u0105 na tym pierwszym poziomie, bo wybiera takie, a nie inne warto\u015bci, zasady itp. i wed\u0142ug nich \u017cyje. Ale jak d\u0142ugo nie jest zakwestionowana sama abstrakcyjna zasada wolno\u015bci jako warunku d\u0105\u017cenia do dobra, tak d\u0142ugo z punktu widzenia tej zasady, powy\u017cszy zrzut jest chybiony. Ten kto g\u0142osi swoje pogl\u0105dy i d\u0105\u017cy do zmiany prawa w pa\u0144stwie, korzystaj\u0105 z zasady Wolno\u015bci. Czyni tak w przeciwie\u0144stwie do ka\u017cdego, kto chcia\u0142by odebra\u0107 im prawo g\u0142osu.<\/p>\n

Mam te\u017c jednak pewne w\u0105tpliwo\u015bci. W normalnych warunkach nie ma co si\u0119 troszczy\u0107 o Wolno\u015b\u0107 i nale\u017cy korzysta\u0107 ze swojej wolno\u015bci. Ale wygl\u0105da te\u017c na to, \u017ce by\u0107 mo\u017ce s\u0105 takie kategorie spraw, gdy Wolno\u015bci i wolno\u015bci nie spos\u00f3b ze sob\u0105 pogodzi\u0107. Czy tak nie jest w przypadku takich problem\u00f3w, jak eutanazja, in vitro, czy aborcja. Wtedy ka\u017cdej ze stron mo\u017cna zarzuci\u0107, \u017ce gwa\u0142ci Wolno\u015b\u0107 tworz\u0105c swoje postulaty. By\u0107 mo\u017ce konflikt taki jest nierozwi\u0105zywalny z samej istoty rzeczy, bo w byt ludzki wpisany jest konflikt r\u00f3wnorz\u0119dnych warto\u015bci, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b pogodzi\u0107.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. olly247<\/strong><\/a>, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czasem Wolno\u015bci i wolno\u015bci nie spos\u00f3b ze sob\u0105 pogodzi\u0107. Ostatni wpis Jacka Kubiaka i dyskusja pod nim pokazuje, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym pa\u0144stwie demokratycznym istnieje problem granic wolno\u015bci. Ujawnia si\u0119 on wyra\u017anie w przypadku bardzo no\u015bnych problem\u00f3w moralnych jak in vitro, eutanazja, czy aborcja. Przy okazji wypowiedzi na te tematy pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne typy argument\u00f3w, z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,8,5,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=286"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2301,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/286\/revisions\/2301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}