{"id":2883,"date":"2013-06-18T22:06:37","date_gmt":"2013-06-18T20:06:37","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2883"},"modified":"2013-06-18T22:06:37","modified_gmt":"2013-06-18T20:06:37","slug":"wartosci-a-rozum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/06\/18\/wartosci-a-rozum\/","title":{"rendered":"Warto\u015bci a rozum"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\" dir=\"ltr\"><a href=\"\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/wir.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2885\" title=\"wir\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/wir.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"375\" srcset=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/wir.jpg 500w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/wir-300x225.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" dir=\"ltr\">Od jakiego\u015b czasu zastanawiam si\u0119, czy warto\u015bci s\u0105 racjonalne? Odpowied\u017a jest kr\u00f3tka &#8211; w zasadzie tak. Ale czy wszystkie warto\u015bci? Tu ju\u017c sprawa jest bardziej z\u0142o\u017cona &#8211; raczej nie wszystkie, ale tylko takie, kt\u00f3re uznane s\u0105 za racjonalne. W ten spos\u00f3b jednak wpadam w b\u0142\u0119dne ko\u0142o: warto\u015bci s\u0105 racjonalne, bo s\u0105 uznane za racjonalne. Wszystko zale\u017cy od przyj\u0119tej koncepcji racjonalno\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" dir=\"ltr\"><!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" dir=\"ltr\">Uzasadnienienie odpowiedzi na pierwsze pytanie mo\u017ce by\u0107 mi\u0119dzy innymi takie: racjonalno\u015b\u0107 ma swoje przeciwie\u0144stwo w postaci irracjonalno\u015bci. O pewnych pogl\u0105dach, przekonaniach, \u00a0koncepcjach i tak dalej, m\u00f3wimy, \u017ce s\u0105 racjonalne, a o innych, \u017ce wr\u0119cz przeciwnie &#8211; nie s\u0105 racjonalne. W ten spos\u00f3b dokonujemy oceny pogl\u0105d\u00f3w czy koncepcji, a kryteriami tej oceny s\u0105 ustalone wcze\u015bniej kryteria racjonalno\u015bci. Albo inaczej m\u00f3wi\u0105c, kryteria racjonalno\u015bci staj\u0105 si\u0119 kryteriami oceny.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" dir=\"ltr\">Moim zdaniem, nie by\u0142oby to mo\u017cliwe, gdyby sama koncepcja racjonalno\u015bci nie mia\u0142a charakteru warto\u015bciuj\u0105cego i normatywnego. Kryteria racjonalno\u015bci pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 regulatywn\u0105, okre\u015blaj\u0105c, co si\u0119 mie\u015bci w granicach rozumu, a co nie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" dir=\"ltr\">Wszystko to opisuj\u0119 w spos\u00f3b bardzo og\u00f3lny, bo jestem w k\u0142opocie, je\u015bli bym mia\u0142 okre\u015bli\u0107 dok\u0142adniej dwie rzeczy. Po pierwsze, co to jest rozum czy racjonalno\u015b\u0107? Po drugie, jakie warto\u015bci zawiera rozum czy racjonalno\u015b\u0107, opr\u00f3cz tego, \u017ce rozum do samego siebie si\u0119 odwo\u0142uje jako najwy\u017cszej warto\u015bci? Oba pytania s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane &#8211; odpowiadaj\u0105c na pierwsze, odpowiada si\u0119 na drugie i odwrotnie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" dir=\"ltr\">Poniewa\u017c odpowiedzi na oba pytania s\u0105 powi\u0105zane, rozum nie jest oboj\u0119tny wobec warto\u015bci. Aksjolodzy charakteryzuj\u0105 szeroki wachlarz warto\u015bci. Z pewno\u015bci\u0105 jest tak, \u017ce jedne s\u0105 bli\u017csze rozumowi ni\u017c inne. Jakie to s\u0105 warto\u015bci, kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 za racjonalne? Prawie na pewno s\u0105 to warto\u015bci poznawcze: prawda i wszystko to, co z prawd\u0105 jest powi\u0105zane. Co jeszcze? Kto\u015b ma jakie\u015b pomys\u0142y?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Grzegorz Pacewicz<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Foto: <a href=\"http:\/\/www.flickr.com\/photos\/pbekesi\/\" target=\"_blank\">Peter Bekesi<\/a>, <em>Flickr \u00a0\u00a0(CC BY-SA 2.0)<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n<p style=\"text-align: justify;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Od jakiego\u015b czasu zastanawiam si\u0119, czy warto\u015bci s\u0105 racjonalne? Odpowied\u017a jest kr\u00f3tka &#8211; w zasadzie tak. Ale czy wszystkie warto\u015bci? Tu ju\u017c sprawa jest bardziej z\u0142o\u017cona &#8211; raczej nie wszystkie, ale tylko takie, kt\u00f3re uznane s\u0105 za racjonalne. W ten spos\u00f3b jednak wpadam w b\u0142\u0119dne ko\u0142o: warto\u015bci s\u0105 racjonalne, bo s\u0105 uznane za racjonalne. Wszystko [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,43],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2883"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2883"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2883\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2889,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2883\/revisions\/2889"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}