{"id":2905,"date":"2013-06-27T00:07:44","date_gmt":"2013-06-26T22:07:44","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2905"},"modified":"2014-02-17T15:16:58","modified_gmt":"2014-02-17T14:16:58","slug":"karmnikowy-dylemat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/06\/27\/karmnikowy-dylemat\/","title":{"rendered":"Karmnikowy dylemat"},"content":{"rendered":"

\"\"Co zim\u0119 przez fora mi\u0142o\u015bnik\u00f3w przyrody przewijaj\u0105 si\u0119 dyskusje o dokarmianiu ptak\u00f3w. Wbrew temu, czego mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107 nie s\u0105 to tylko przepisy na najlepsze mieszanki dopasowane do odpowiednich gatunk\u00f3w. Nawet nie tylko s\u0105 tam utyskiwania na dokarmianie chlebem, kt\u00f3re dla wi\u0119kszo\u015bci ptak\u00f3w jest szkodliwe. Dyskusja cz\u0119sto dotyczy du\u017co bardziej podstawowej sprawy – czy w og\u00f3le nale\u017cy dokarmia\u0107 ptaki.<\/p>\n

<\/p>\n

Osoby czuj\u0105ce sympati\u0119 do przyrody w tradycyjnym rozumieniu nieraz mog\u0105 by\u0107 skonfundowane ideami prezentowanymi przez ekolog\u00f3w (badaczy). Niedawno pisa\u0142em o tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 naukowc\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 ekologi\u0105 lasu wcale nie rozpacza widz\u0105c gradacj\u0119 kornik\u00f3w. Ekolodzy widz\u0105c wyrwane przez pow\u00f3d\u017a czy powalone przez wichury drzewa wcale nie lamentuj\u0105 nad biednym losem pi\u0119knych drzew, lecz m\u00f3wi\u0105 co\u015b o hipotezie umiarkowanych zaburze\u0144, kt\u00f3ra ma wyja\u015bnia\u0107 bogactwo r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. Ba, w wielu krajach ekolodzy zalecaj\u0105 wywo\u0142ywanie (a przynajmniej niepowstrzymywanie) po\u017car\u00f3w las\u00f3w czy wylew\u00f3w w\u00f3d z koryt rzek, mimo \u017ce oznacza to \u015bmier\u0107 wielu zwierz\u0105t i ro\u015blin.<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie fakt, \u017ce niekt\u00f3rzy biolodzy wcale nie zalecaj\u0105 dokarmiania ptak\u00f3w (czy \u017cubr\u00f3w) nie jest ju\u017c tak zaskakuj\u0105cy. Sprawa nie jest do ko\u0144ca oczywista, wi\u0119c dyskusje trwaj\u0105. Przeciwnicy dokarmiania argumentuj\u0105, \u017ce jest to nieuprawnione ingerowanie w naturalne procesy doboru naturalnego. Zwolennicy, \u017ce niby tak, ale z drugiej strony, cz\u0142owiek ju\u017c tak przekszta\u0142ci\u0142 \u015brodowisko, \u017ce dob\u00f3r m\u00f3g\u0142by okaza\u0107 si\u0119 zbyt drastyczny. Przez lata (nieraz tysi\u0105clecia) ptaki po\u017cywia\u0142y si\u0119 w stodo\u0142ach, ale te\u017c resztkami z p\u00f3l czy chocia\u017cby niekoszonych trawnik\u00f3w. Wobec post\u0119puj\u0105cej industrializacji rolnictwa czy ekspansji betonu i asfaltu, ptakom trudniej znale\u017a\u0107 zim\u0105 po\u017cywienie obecnie ni\u017c nawet kilkadziesi\u0105t lat temu. (Nie do ko\u0144ca jest to prawd\u0105, bo od jakich\u015b co najmniej stu lat poziom \u017cycia podnosi si\u0119 tak, \u017ce \u015bmietniki s\u0105 coraz bardziej pe\u0142ne po\u017cywienia, co ma niebagatelny wp\u0142yw na „oswojenie” wielu niegdy\u015b wybitnie unikaj\u0105cych cz\u0142owieka gatunk\u00f3w.) Ostatecznie g\u0142osy przeciwko nienaturalnemu wieszaniu budek l\u0119gowych s\u0105 raczej prowokacj\u0105, w sytuacji, gdy cz\u0142owiek niemal do imentu usuwa drzewa dziuplaste. Podobnie zwolennicy pozostawiania drzew w lasach naturalnym katastrofom, nieraz protestuj\u0105 przeciwko wycinkom, wskazuj\u0105c na r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy podobnymi zjawiskami w naturze i w cywilizacji.<\/p>\n

Pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy, \u017ce mimo intensywno\u015bci dokarmiania ptak\u00f3w (w Polsce i tak nie tak du\u017cej jak w Wielkiej Brytanii czy Holandii), w praktyce jest to w\u0142a\u015bnie tylko uzupe\u0142niaj\u0105ce dokarmianie, a nie karmienie i tak naprawd\u0119 nie ma znaczenia dla populacji. Ostatnia fala tej dyskusji przetoczy\u0142a si\u0119, gdy kwiecie\u0144 przepl\u00f3t\u0142 wi\u0119cej zimy i „zaskoczy\u0142” bociany. Opr\u00f3cz dramatycznych apeli o ratowanie bo\u0107k\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 g\u0142osy, \u017ce nie ma powodu do paniki, bo z tak\u0105 sytuacj\u0105 bociany i setki innych gatunk\u00f3w ptak\u00f3w migruj\u0105cych stykaj\u0105 si\u0119 przez ca\u0142\u0105 swoj\u0105 histori\u0119. Jedni biegali z podrobami za bocianami, kt\u00f3re niekoniecznie dobrze wyczuwa\u0142y intencje, p\u0142osz\u0105c je i przynosz\u0105c nieraz wi\u0119cej szkody ni\u017c sam \u015bnieg. Inni apelowali o spok\u00f3j, nawet gdy niekt\u00f3re wyg\u0142odzone osobniki naprawd\u0119 by\u0142y bliskie zgonu. Oczywi\u015bcie nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 internetowego folkloru z gatunku Czemu policja i stra\u017c miejska nic nie robi\u0105?!<\/em><\/p>\n

Wbrew pozorom jednak, mimo dra\u017cliwo\u015bci i medialno\u015bci tematu, du\u017co pozostaje w sferze spekulacji (kt\u00f3re teoretycy nazywaj\u0105 eksperymentami my\u015blowymi). Naukowych bada\u0144 jest nie za du\u017co. Kilka lat temu pojawi\u0142a si\u0119 publikacja wskazuj\u0105ca, \u017ce sikorki dokarmiane orzeszkami ziemnymi istotnie wcze\u015bniej przyst\u0119puj\u0105 do l\u0119gu. Punkt dla zwolennik\u00f3w dokarmiania? Niekoniecznie – tydzie\u0144 temu ukaza\u0142a si\u0119 publikacja (doi:10.1038\/srep02002) Kate E. Plummer i in. wykazuj\u0105ca, \u017ce karmienie sikorek (konkretnie – modraszek) t\u0142uszczem (zgodnie z karmnikowymi zaleceniami), nawet wzbogaconym witamin\u0105 E, nie ma wp\u0142ywu na procent zajmowanych budek l\u0119gowych (co sugeruje, \u017ce populacje niedokarmiane wcale nie s\u0105 zdziesi\u0105tkowane) ani na czas przyst\u0119powania do l\u0119g\u00f3w czy liczb\u0119 sk\u0142adanych jaj (w istocie, metabolizm sikorek w tym okresie jest tak szybki, \u017ce nie magazynuj\u0105 one zapas\u00f3w na przedn\u00f3wek, ale dokarmianie mog\u0142oby poprawia\u0107 og\u00f3ln\u0105 kondycj\u0119, np. tolerancj\u0119 na paso\u017cyty). Co wi\u0119cej jednak, piskl\u0119ta niedokarmianych sikorek wykluwa\u0142y si\u0119 wi\u0119ksze i ci\u0119\u017csze od piskl\u0105t sikorek dokarmianych. Przez to te ostatnie w ko\u0144cu wyprowadzi\u0142y l\u0119gi o 8% mniejsze ni\u017c niedokarmiane. Autorzy pracy s\u0105 ostro\u017cni we wnioskowaniu. Podaj\u0105 trzy potencjalne wyt\u0142umaczenia: Po pierwsze, karmienie t\u0142uszczem, mimo \u017ce zgodne z „dobr\u0105 praktyk\u0105”, jest niewystarczaj\u0105ce. Sikorki pozostawione na pastw\u0119 losu znajdowa\u0142y bardziej zr\u00f3\u017cnicowane po\u017cywienie i ostatecznie im si\u0119 to op\u0142aci\u0142o. Po drugie, dokarmianie zaburzy\u0142o dob\u00f3r naturalny – zim\u0119 prze\u017cy\u0142y osobniki o „s\u0142abych genach”, kt\u00f3re w naturalnych warunkach by jej nie przetrwa\u0142y lub przetrwa\u0142y w stanie wykluczaj\u0105cym starania o rozr\u00f3d t\u0105 wiosn\u0105. Takie osobniki z natury maj\u0105 mniejszy sukces l\u0119gowy. Po trzecie za\u015b, dokarmianie zim\u0105 mog\u0142o zaburzy\u0107 gospodark\u0119 ptak\u00f3w, kt\u00f3re przyzwyczajone do pewnego \u017ar\u00f3d\u0142a pokarmu za du\u017co zainwestowa\u0142y w rozr\u00f3d na obszarach, na kt\u00f3rych wiosn\u0105 nie starczy\u0142o pokarmu dla piskl\u0105t (doros\u0142a sikorka od biedy zje chleb, dobrze si\u0119 ma na s\u0142oninie, ale piskl\u0119 potrzebuje owad\u00f3w). By\u0107 mo\u017ce wszystkie trzy powody s\u0105 prawdziwe, by\u0107 mo\u017ce tylko niekt\u00f3re i tylko cz\u0119\u015bciowo. Artyku\u0142 ko\u0144czy sakramentalna uwaga o konieczno\u015bci dalszych bada\u0144.<\/p>\n

Tak wi\u0119c argumenty zwolennik\u00f3w dokarmiania o dobroczynnym wp\u0142ywie pomagania zwierz\u0119tom w trudnej sytuacji nieco zosta\u0142y podwa\u017cone. Nawet gdyby jednak dalsze badania to wzmocni\u0142y, to i tak sprawa ta nie jest do rozstrzygni\u0119cia przez ekolog\u00f3w populacji. Co jaki\u015b czas jeste\u015bmy \u015bwiadkami dramatycznych relacji ratowania przez s\u0142u\u017cby takie czy inne sarenki uwi\u0119zionej na krze, czy zaj\u0105czka uwi\u0119zionego w wykopie. Ptasie azyle s\u0105 przepe\u0142niane pacjentami ze z\u0142amanymi skrzyd\u0142ami, kt\u00f3re w naturze by\u0142yby skazane na \u015bmier\u0107. Nie dotyczy to tylko gatunk\u00f3w, kt\u00f3rych mamy w Polsce po kilka, g\u00f3ra kilkaset osobnik\u00f3w, gdzie strata ka\u017cdego potencjalnego reproduktora grozi za\u0142amaniem populacji lub bezpowrotnym zubo\u017ceniem puli genowej. Ludzie po prostu maj\u0105 potrzeb\u0119 pomocy. Czasem ta pomoc jest \u017ale ukierunkowana (s\u0105 cz\u0119ste sytuacje, gdy ludzie „ratuj\u0105 porzucone” m\u0142ode, gdy tak naprawd\u0119 zabieraj\u0105 bezpieczne m\u0142ode od ukrytych rodzic\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 kilka krok\u00f3w dalej), czasem nieco szkodliwa (gdy dokarmiaj\u0105 zwierz\u0119ta niew\u0142a\u015bciwym dla nich pokarmem, np. ptaki chlebem czy je\u017ce mlekiem). Niemniej, nawet gdy oka\u017ce si\u0119, \u017ce populacja sikorek r\u00f3wnie dobrze, jak nie lepiej, poradzi sobie bez takiej pomocy (nie poradzi sobie bez sztucznych dziupli, gdy si\u0119 wytnie wszystkie „zagra\u017caj\u0105ce bezpiecze\u0144stwu” stare drzewa), to ka\u017cda dokarmiona sikorka czy ka\u017cda wyci\u0105gni\u0119ta ze studni sarna b\u0119dzie dora\u017anie uszcz\u0119\u015bliwiona (to, \u017ce mo\u017ce zgin\u0105\u0107 za kilka dni, to inna historia) i poczucie, \u017ce pomog\u0142o si\u0119 s\u0142abszemu (ewentualnie, \u017ce jedzenie si\u0119 nie zmarnowa\u0142o) u niejednej osoby przewa\u017cy. No a niekt\u00f3rzy po prostu chc\u0105 sobie poogl\u0105da\u0107 ptaszki, wi\u0119c nape\u0142niaj\u0105 karmniki nawet latem, no i nie oszukujmy si\u0119, nie po to tysi\u0105ce ludzi rzuca w\u00a0 \u015brodku lata chleb kaczkom czy go\u0142\u0119biom, by wspom\u00f3c ich zanikaj\u0105c\u0105 populacj\u0119.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot. Luc Viatour, \u017ar\u00f3d\u0142o Wikimedia Commons, licencja GFDL, CC-BY-SA-3.0-2.5,2.0,1.0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co zim\u0119 przez fora mi\u0142o\u015bnik\u00f3w przyrody przewijaj\u0105 si\u0119 dyskusje o dokarmianiu ptak\u00f3w. Wbrew temu, czego mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107 nie s\u0105 to tylko przepisy na najlepsze mieszanki dopasowane do odpowiednich gatunk\u00f3w. Nawet nie tylko s\u0105 tam utyskiwania na dokarmianie chlebem, kt\u00f3re dla wi\u0119kszo\u015bci ptak\u00f3w jest szkodliwe. Dyskusja cz\u0119sto dotyczy du\u017co bardziej podstawowej sprawy – czy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,1],"tags":[76],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2905"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2905\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3489,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2905\/revisions\/3489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}