{"id":2915,"date":"2013-07-01T17:37:42","date_gmt":"2013-07-01T15:37:42","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=2915"},"modified":"2013-07-01T17:37:42","modified_gmt":"2013-07-01T15:37:42","slug":"krokodyle-lzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/07\/01\/krokodyle-lzy\/","title":{"rendered":"Krokodyle \u0142zy"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Ostatnio na pewnej konferencji pewien uczestnik przypomnia\u0142 jeden z paradoks\u00f3w Eubulidesa. Pobie\u017cnie sprawdzone przeze mnie \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 jednak tylko tyle, \u017ce jest to jedna z bajek, kt\u00f3r\u0105 opowiadali sobie Grecy, nie musi by\u0107 wi\u0119c wymy\u015blona przez Eubulidesa. Czy jest tak, czy te\u017c inaczej, to w tym miejscu nie ma znaczenia. Zapewne jest tak, co w przysz\u0142o\u015bci sprawdz\u0119, \u017ce opowiastka ta wyst\u0119puje w kilku wersjach, w zale\u017cno\u015bci od tego, na co po\u0142o\u017cymy w niej nacisk.<\/p>\n

W wersji us\u0142yszanej przeze mnie kilkana\u015bcie dni temu opowiastka ta wygl\u0105da tak. Krokodyl porwa\u0142 matce dziecko. Ta go odszuka\u0142a i zacz\u0119\u0142a go b\u0142aga\u0107 o to, \u017ceby jej dziecko odda\u0142. Krokodyl z kolei w ko\u0144cu uleg\u0142 jej b\u0142aganiom, ale powiedzia\u0142 jej tak:<\/p>\n

– Dobrze, oddam Tobie Twoje dziecko, ale pod warunkiem, \u017ce mi powiesz, czy ja Tobie dziecko oddam. Je\u015bli to b\u0119dzie prawda, to ja Tobie dziecko oddam; je\u015bli to b\u0119dzie fa\u0142sz, to go nie oddam.<\/p>\n

W wersji us\u0142yszanej przeze mnie na tym sprawa si\u0119 zamyka, poniewa\u017c ju\u017c w tym momencie wida\u0107 podstawowy problem, kt\u00f3ry mia\u0142a ilustrowa\u0107. Jest nim konflikt prawdy, jako podstawowej warto\u015bci poznawczej, z wol\u0105 cz\u0142owieka (w tym wypadku krokodyla), jako domniemanego \u017ar\u00f3d\u0142a innych warto\u015bci. Cokolwiek kobieta nie odpowie, prawda czy fa\u0142sz s\u0105 uzale\u017cnione od samowoli krokodyla.<\/p>\n

O opowiastce tej my\u015bla\u0142em, czytaj\u0105c wpis Piotra Panka o dylemacie z karmikami<\/a>. Zaciekwi\u0142y mnie dwie rzeczy. Po pierwsze, \u017ce wiedza naukowa z podstawow\u0105 kategori\u0105 prawdy i fa\u0142szu w tym wypadku domaga si\u0119 uzupe\u0142nienia o jaki\u015b system warto\u015bci, kt\u00f3ry pozwoli nam odpowiedzie\u0107 na proste pytanie: czy nale\u017cy ptaki dokarmia\u0107, czy te\u017c nie wolno tego czyni\u0107. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce generalnie rzecz bior\u0105c wiedza ta nie jest tworzona z my\u015bl\u0105 o rozwi\u0105zywaniu takich dylemat\u00f3w, poniewa\u017c zas\u0142uguje ona na nazw\u0119 wiedzy w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce jest uwolniona od warto\u015bciowania.<\/p>\n

Warto\u015bci i warto\u015bciowanie sprawia wiele problem\u00f3w. Wspomn\u0119 tylko o jednym: spory zwi\u0105zane z warto\u015bciowaniem uzale\u017cnione s\u0105 od rozwi\u0105za\u0144 \u015bwiatopogl\u0105dowych uczestnik\u00f3w. Rozwi\u0105zania w tym wzgl\u0119dzie natrafiaj\u0105 jednak na problem w postaci braku przej\u015bcia od „jest” do „powinien”. Z tego jak jest, nie wynika, jak by\u0107 powinno. To za\u015b ka\u017cdorazowo podwa\u017ca sp\u00f3jno\u015b\u0107 argumentacji w tym wzgl\u0119dzie. Pisa\u0142em o tym tutaj wiele razy. Tak przynajmniej mi si\u0119 wydaje.<\/p>\n

Po drugie, system teoretyczny, do kt\u00f3rego odwo\u0142ujemy si\u0119, rozstrzygaj\u0105c ten dylemat moralny, sam nie jest systemem etycznym. Dlaczego wi\u0119c odwo\u0142ujemy si\u0119 do niego? Odpowied\u017a jest moim zdaniem do\u015b\u0107 prosta – bo potrzebujemy orientacji w \u015bwiecie. A takiej orientacji s\u0142u\u017c\u0105 mi\u0119dzy innymi regu\u0142y m\u00f3wi\u0105ce o tym, co nale\u017cy czyni\u0107, a czego czyni\u0107 nie nale\u017cy. To za\u015b z powrotem wik\u0142a nas w warto\u015bci i warto\u015bciowanie. Do czynno\u015bci tych b\u0119dziemy za\u015b wykorzystywa\u0107 to, co uwa\u017camy za najlepsze w danej chwili. W tym wypadku b\u0119dzie to wiedza naukowa, kt\u00f3ra wszak od pretensji moralnych chcia\u0142a si\u0119 uwolni\u0107.<\/p>\n

Wskazuje to za\u015b na jeszcze jedn\u0105 rzecz, do kt\u00f3rej ostatnio cz\u0119sto wracam. Nauka nie jest wolna od zagadnie\u0144 etycznych i nawet nie ma mo\u017cliwo\u015bci, \u017ceby od takich zagadnie\u0144 si\u0119 uwolni\u0142a.<\/p>\n

Je\u015bli kto\u015b chce przeczyta\u0107, co si\u0119 dzia\u0142o dalej oraz analiz\u0119 tej bajki, odsy\u0142am do tekstu Kazimierza Ajdukiewicza „Paradoksy staro\u017cytnych”<\/a>.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/p>\n

Foto: Still Burning, Flickr \u00a0\u00a0(CC BY-SA 2.0)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnio na pewnej konferencji pewien uczestnik przypomnia\u0142 jeden z paradoks\u00f3w Eubulidesa. Pobie\u017cnie sprawdzone przeze mnie \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 jednak tylko tyle, \u017ce jest to jedna z bajek, kt\u00f3r\u0105 opowiadali sobie Grecy, nie musi by\u0107 wi\u0119c wymy\u015blona przez Eubulidesa. Czy jest tak, czy te\u017c inaczej, to w tym miejscu nie ma znaczenia. Zapewne jest tak, co w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,8,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2915"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2920,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2915\/revisions\/2920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}