{"id":292,"date":"2009-03-12T10:42:50","date_gmt":"2009-03-12T09:42:50","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=292"},"modified":"2013-02-14T09:21:56","modified_gmt":"2013-02-14T08:21:56","slug":"paradoksy-paradoksy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2009\/03\/12\/paradoksy-paradoksy\/","title":{"rendered":"Paradoksy, paradoksy"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n
\nCzy\u017cby kryzys nie istnia\u0142?<\/strong><\/p>\n

Paradoksem s\u0105 wypowiedzi pozornie prawdziwe. Mimo, i\u017c wydaj\u0105 si\u0119 one poprawnie zbudowane lub zawieraj\u0105 rozumowania, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 na poprawne, ich konkluzja jest jawnie fa\u0142szywa i nie spos\u00f3b si\u0119 na ni\u0105 zgodzi\u0107. Gdzie\u015b po drodze pope\u0142niono b\u0142\u0105d, poniewa\u017c istot\u0105 paradoksu jest jedynie poz\u00f3r prawdy.<\/p>\n


\nParadoksy s\u0105 tak stare, jak ludzka my\u015bl. Je\u015bli bra\u0107 pod uwag\u0119 jedynie europejsk\u0105 filozofi\u0119, to ju\u017c na pocz\u0105tku jej dziej\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 tw\u00f3rcy paradoks\u00f3w: Zenon z Elei czy Eubulides. Ostatnio jednak spodoba\u0142a mi si\u0119 historia jaka przydarzy\u0142a si\u0119 innemu kawalarzowi, Protagorasowi. Protagoras by\u0142 nauczycielem i za swoj\u0105 prac\u0119 pobiera\u0142 wynagrodzenie. Um\u00f3wi\u0142 si\u0119 on z Euathlosem, \u017ce ten zap\u0142aci za nauk\u0119 nie z g\u00f3ry, lecz jedynie wtedy, gdy wygra swoj\u0105 pierwsz\u0105 rozpraw\u0119. B\u0119dzie to dowodzi\u0107 w spos\u00f3b widoczny skuteczno\u015bci nauki Protagorasa. Nauka si\u0119 jednak sko\u0144czy\u0142a, a Euathlos zaj\u0105\u0142 si\u0119 jak\u0105\u015b inn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105, ani my\u015bl\u0105c wykorzysta\u0107 w s\u0105dzie umiej\u0119tno\u015bci zdobyte od Protagorasa.<\/p>\n

Trwa\u0142o to do czasu, a\u017c sko\u0144czy\u0142a si\u0119 cierpliwo\u015b\u0107 Protagorasa. Protagoras poda\u0142 Euathlosa do s\u0105du z wnioskiem o to, by ten zap\u0142aci\u0142 za nauk\u0119. Argumentowa\u0142 mniej wi\u0119cej w ten spos\u00f3b. Dla Euathlosa jest to pierwsza rozprawa. Albo j\u0105 wygra, albo przegra. Je\u015bli j\u0105 wygra, to s\u0119dziowie orzekn\u0105, \u017ce Euathlos nie musi p\u0142aci\u0107 Protagorasowi za nauk\u0119. Na mocy jednak wcze\u015bniejszej umowy za nauk\u0119 b\u0119dzie musia\u0142 zap\u0142aci\u0107. Je\u015bli za\u015b s\u0119dziowie orzekn\u0105, \u017ce racj\u0119 ma Protagorasa, to wprawdzie swoj\u0105 pierwsz\u0105 rozpraw\u0119 Euathlos przegra, ale na mocy wyroku za nauk\u0119 b\u0119dzie musia\u0142 jednak zap\u0142aci\u0107. Wniosek Protagorasa by\u0142 taki, \u017ce tak czy inaczej ucze\u0144 musi mu zap\u0142aci\u0107: albo na skutek umowy, albo na skutek wyroku.<\/p>\n

Nauka Protagorasa nie posz\u0142a jednak na marne. Ucze\u0144 z kolei przed s\u0119dziami argumentowa\u0142 w ten spos\u00f3b, \u017ce owszem albo wygra, albo przegra jak chce Protagoras. Gdy wygra, to jednak nie b\u0119dzie musia\u0142 p\u0142aci\u0107 Protagorasowi, poniewa\u017c od tego obowi\u0105zku uwolni go wyrok s\u0105dowy. Je\u015bli za\u015b przegra, to mimo, \u017ce wyrok s\u0119dzi\u00f3w nakazuje zap\u0142aci\u0107 mu Protagorasowi za pobrane nauki, to jednak umowa stwierdza co\u015b innego. Mianowicie to, \u017ce warunkiem pobrania op\u0142aty za nauk\u0119 jest zwyci\u0119stwo w pierwszej rozprawie. Ten za\u015b warunek nie zostanie spe\u0142niony. Euathlos wi\u0119c nie zap\u0142aci Protagorasowi: albo na skutek wyroku, albo na skutek umowy.<\/p>\n

Paradoksu tego nie spos\u00f3b rozwi\u0105za\u0107. Pokazuje on jednak faktyczne \u017ar\u00f3d\u0142o paradoks\u00f3w. Jest nim j\u0119zyk. Powy\u017cszy paradoks ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w sprzeczno\u015bci warunk\u00f3w, jakie zosta\u0142y postawione. Sprzeczno\u015b\u0107 ta powsta\u0142a z chwil\u0105, gdy Protagoras poda\u0142 Euathlosa do s\u0105du. Od tej pory nie spos\u00f3b jej rozwi\u0105za\u0107. Podobnie jest w j\u0119zyku. Tkwi\u0105 w nim nieu\u015bwiadomione niesp\u00f3jno\u015bci, kt\u00f3re dopiero paradoksy wydobywaj\u0105 na \u015bwiat\u0142o dzienne. St\u0105d te\u017c ich warto\u015b\u0107.<\/p>\n

Paradoksy nadaj\u0105 si\u0119 \u015bwietnie na argumenty w dyskusjach, wtedy gdy chcemy o\u015bmieszy\u0107 przeciwnika. Oto na przyk\u0142ad cotygodniowy felieton<\/a> prof. Magdaleny \u015arody dla Wirtualnej Polski. Ka\u017cdy moralista \u0142atwo mo\u017ce polec od broni, kt\u00f3r\u0105 wojuje. Zdaniem \u015arody „wyrostki walcz\u0105cy z aborcj\u0105 w imi\u0119 obrony \u017cycia”, nie maj\u0105 prawa do g\u0142oszenia swoich hase\u0142, poniewa\u017c w imi\u0119 obrony \u017cycia nie walcz\u0105 r\u00f3wnie\u017c z przemys\u0142em zbrojeniowym, kt\u00f3ry nastawiony jest przecie\u017c na to, by to \u017cycie innym ludziom odbiera\u0107. Ale w sytuacji tej mo\u017cna si\u0119 zapyta\u0107, co zrobi\u0142a prof. \u015aroda, by z tym przemys\u0142em walczy\u0107. Czy w pi\u0105tek by\u0142a na ulicach Warszawy ze swoimi has\u0142ami, czy te\u017c, tak jak obro\u0144cy \u017cycia, zosta\u0142a w domu? Mo\u017cna to nazwa\u0107 paradoksem moralisty: je\u015bli kto\u015b zaczyna moralizowa\u0107 na jaki\u015b temat, zawsze mo\u017cna zakwestionowa\u0107 jego prawo w tym wzgl\u0119dzie, wskazuj\u0105c, \u017ce r\u00f3wnie\u017c post\u0119puje inaczej, ni\u017c g\u0142osi.<\/p>\n

Inny paradoks znalaz\u0142em na blogu Macieja Gnyszki<\/a>. W notce Gnyszka wspomina mi\u0119dzy innymi o reizmie Tadeusza Kotarbi\u0144skiego<\/a>. Zgodnie z tym pogl\u0105dem nale\u017cy w komunikacji pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 jedynie nazwami konkretnymi lub przek\u0142adalnymi na konkretne, poniewa\u017c istniej\u0105 tylko rzeczy fizyczne. Wszelkie abstrakcje opisuj\u0105ce cechy, w\u0142asno\u015bci czy zbiory maj\u0105 jedynie charakter j\u0119zykowy. \u0141atwo jednak wpa\u015b\u0107 w pu\u0142apk\u0119 hipostazowania, kt\u00f3ra polega na tym, \u017ce abstrakcje te zaczynamy traktowa\u0107 tak samo jak rzeczy konkretne. St\u0105d te\u017c postulat Kotarbi\u0144skiego.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad, s\u0142owem ostatnio bardzo cz\u0119sto u\u017cywanym jest „kryzys”. Jednak z punktu widzenia reisty, wypowiedzi na temat kryzysu s\u0105 pozbawione sensu. Rozprawiamy o kryzysie, ale przecie\u017c kryzysu w sensie bardzo \u015bcis\u0142ym nie ma, bo nie jest to obiekt fizyczny.<\/p>\n

Reizm Kotarbi\u0144skiego \u0142atwo jednak zakwestionowa\u0107, poniewa\u017c nie spos\u00f3b go konsekwentnie przeprowadzi\u0107. Zgodnie bowiem z tym przekonaniem pogl\u0105du Kotarbi\u0144skiego nie mamy prawa nazywa\u0107 reizmem, poniewa\u017c pogl\u0105d ten nie istnieje. Istnieje (w zasadzie istnia\u0142) tylko Tadeusz Kotarbi\u0144ski, jako obiekt fizyczny, ale nie jego pogl\u0105d.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/p>\n

<\/strong>Fot. dougtone<\/strong><\/a>, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy\u017cby kryzys nie istnia\u0142? Paradoksem s\u0105 wypowiedzi pozornie prawdziwe. Mimo, i\u017c wydaj\u0105 si\u0119 one poprawnie zbudowane lub zawieraj\u0105 rozumowania, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 na poprawne, ich konkluzja jest jawnie fa\u0142szywa i nie spos\u00f3b si\u0119 na ni\u0105 zgodzi\u0107. Gdzie\u015b po drodze pope\u0142niono b\u0142\u0105d, poniewa\u017c istot\u0105 paradoksu jest jedynie poz\u00f3r prawdy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/292"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=292"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/292\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2300,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/292\/revisions\/2300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}