{"id":3080,"date":"2013-09-13T20:13:22","date_gmt":"2013-09-13T18:13:22","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3080"},"modified":"2014-02-17T15:15:03","modified_gmt":"2014-02-17T14:15:03","slug":"kawa-z-cukrem-prosto-do-ula","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/09\/13\/kawa-z-cukrem-prosto-do-ula\/","title":{"rendered":"Kawa z cukrem, prosto do ula"},"content":{"rendered":"

\"\"Ro\u015bliny wytwarzaj\u0105 r\u00f3\u017cne substancje, kt\u00f3re w odr\u00f3\u017cnieniu od bia\u0142ek, t\u0142uszcz\u00f3w i cukr\u00f3w nie s\u0105 im bezpo\u015brednio potrzebne do \u017cycia. Kiedy\u015b uwa\u017cano, \u017ce s\u0105 one produktami ubocznymi metabolizmu i nazwano metabolitami wt\u00f3rnymi. Do\u015b\u0107 wcze\u015bnie jednak zauwa\u017cono, \u017ce tak naprawd\u0119 ich wytwarzanie ro\u015blinom si\u0119 op\u0142aca. Wiele metabolit\u00f3w wt\u00f3rnych to s\u0142absze lub silniejsze trucizny, a wi\u0119c ich posiadanie w tkankach czyni ro\u015bliny niejadalnymi. Przynajmniej dla tych ro\u015blino\u017cerc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie wykszta\u0142cili odporno\u015bci.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Metabolity wt\u00f3rne to przer\u00f3\u017cne alkaloidy, glikozydy, terpenoidy itd. Dla jednych gatunk\u00f3w s\u0105 truj\u0105ce, dla drugich niesmaczne, dla kolejnych z kolei praktycznie niezauwa\u017calne. Dla cz\u0142owieka te\u017c. Krowy np. unikaj\u0105 uprawianych przez cz\u0142owieka psiankowatych, takich jak pomidory czy papryka, za to kury s\u0105 w stanie przyj\u0105\u0107 wi\u0119cej strychniny ni\u017c ludzie czy szczury.<\/span><\/p>\n

Wiele gatunk\u00f3w w toku ewolucji nauczy\u0142o si\u0119 unikania metabolit\u00f3w wt\u00f3rnych oddzia\u0142uj\u0105cych na organizm zwierz\u0119cy. S\u0105 jednak metabolity wt\u00f3rne, kt\u00f3re niekoniecznie zabijaj\u0105, lecz oddzia\u0142uj\u0105 na uk\u0142ad nerwowy. Zwierz\u0119ta zwykle ich r\u00f3wnie\u017c unikaj\u0105. Nie wszystkie. Jak wiemy, cz\u0142owiek cz\u0119sto nie tylko nie unika takich substancji, lecz specjalnie ich poszukuje. <\/span><\/p>\n

Pomijaj\u0105c anegdoty o zwierz\u0119tach, od os po s\u0142onie, na rauszu po zjedzeniu fermentuj\u0105cych owoc\u00f3w, uwa\u017ca si\u0119, \u017ce sk\u0142onno\u015b\u0107 do u\u017cywek wyr\u00f3\u017cnia ludzi. Inne zwierz\u0119ta traktuj\u0105 je jak trucizny i ju\u017c. Jedn\u0105 z takich u\u017cywek jest kofeina. Wp\u0142ywa ona m.in. na przepuszczanie jon\u00f3w wapnia przez b\u0142ony kom\u00f3rkowe w skali mikro, a troch\u0119 zmienia dzia\u0142anie uk\u0142adu nerwowego w skali makro. Dlatego dodanie kofeiny do po\u017cywki, w kt\u00f3rej przebywa euglena, powoduje u niej spazmatyczne ruchy. Po internecie kr\u0105\u017c\u0105 zdj\u0119cia paj\u0119czyn prz\u0119dzonych przez paj\u0105ki uraczone kofein\u0105 – nieregularne i znacznie odbiegaj\u0105ce od normy. Zatem mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119, \u017ce kofeina te\u017c b\u0119dzie na li\u015bcie trucizn, kt\u00f3rych normalne zwierz\u0119ta (a nawet pierwotniaki) unikaj\u0105, ale na cz\u0142owieka dzia\u0142aj\u0105 s\u0142abo, tak \u017ce przyjemno\u015b\u0107 z ich dzia\u0142ania przewa\u017ca w jego ocenie nad negatywami.<\/span><\/p>\n

Kofeina jest obecna w li\u015bciach czy nasionach kawowca, co cz\u0119\u015bciowo chroni je przed zjadaniem. Nie do ko\u0144ca skutecznie, bo oczywi\u015bcie s\u0105 gatunki \u017ceruj\u0105ce na kawowcu. Tydzie\u0144 temu w newsach Nature<\/em> pojawi\u0142 si\u0119 artyku\u0142 streszczaj\u0105cy wcze\u015bniejsz\u0105 publikacj\u0119 w <\/span>Ecology Letters<\/em><\/span> o las\u00f3wce z\u0142otawej, ptaku kt\u00f3ry dziesi\u0105tkuje (a konkretnie zmniejsza o po\u0142ow\u0119) populacj\u0119 specjalizuj\u0105cego si\u0119 w \u017cerowaniu na kawowcach chrz\u0105szcza. Kofeina jednak pojawia si\u0119 te\u017c w nektarze kawowca czy niekt\u00f3rych cytrus\u00f3w. Nektar to z kolei ten wytw\u00f3r ro\u015blin, kt\u00f3rego przeznaczeniem jest bycie zjadanym. Po co go zatruwa\u0107?<\/span><\/p>\n

Od parunastu lat kilka zespo\u0142\u00f3w bada, jak kofeina zawarta w tym nektarze dzia\u0142a na zapylaj\u0105ce pszczo\u0142y. Mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 kolejne publikacje – w tym roku jedna ukaza\u0142a si\u0119 w Science<\/em>. Badacze wykazali, \u017ce pszczo\u0142y ch\u0119tniej odwiedzaj\u0105 roztw\u00f3r fruktozy z dodatkiem kofeiny ni\u017c bez niej. Lepiej kojarz\u0105 zapach takiego roztworu i trzykrotnie cz\u0119\u015bciej do niego wracaj\u0105. Ro\u015blinie nie op\u0142aca si\u0119 wytwarza\u0107 za du\u017co kofeiny, bo zbyt du\u017ce jej st\u0119\u017cenie w nektarze odstrasza pszczo\u0142y, ale pewien poziom sprawia, \u017ce jest lepiej zapylana, ni\u017c gdyby wytwarza\u0142a nektar o mniej charakterystycznym zapachu i nieoddzia\u0142uj\u0105cy na pszczele fragmenty m\u00f3zgu odpowiedzialne za pami\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

Czy\u017cby nasza sk\u0142onno\u015b\u0107 do kofeiny (w r\u00f3\u017cnych postaciach – od herbaty po kol\u0119) by\u0142a wtr\u0105ceniem si\u0119 w koewolucj\u0119 pszcz\u00f3\u0142 i pary kawowiec\/cytrus. Chyba zrobi\u0119 sobie kaw\u0119, \u017ceby o tym pomy\u015ble\u0107.<\/span><\/p>\n

Piotr Panek<\/span><\/strong><\/p>\n

Fot. <\/span>Jonathon Coombes, grafika w domenie publicznej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ro\u015bliny wytwarzaj\u0105 r\u00f3\u017cne substancje, kt\u00f3re w odr\u00f3\u017cnieniu od bia\u0142ek, t\u0142uszcz\u00f3w i cukr\u00f3w nie s\u0105 im bezpo\u015brednio potrzebne do \u017cycia. Kiedy\u015b uwa\u017cano, \u017ce s\u0105 one produktami ubocznymi metabolizmu i nazwano metabolitami wt\u00f3rnymi. Do\u015b\u0107 wcze\u015bnie jednak zauwa\u017cono, \u017ce tak naprawd\u0119 ich wytwarzanie ro\u015blinom si\u0119 op\u0142aca. Wiele metabolit\u00f3w wt\u00f3rnych to s\u0142absze lub silniejsze trucizny, a wi\u0119c ich posiadanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,6],"tags":[80],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3080"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3080"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3080\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3484,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3080\/revisions\/3484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}