{"id":3178,"date":"2013-11-10T22:20:35","date_gmt":"2013-11-10T21:20:35","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3178"},"modified":"2020-11-15T20:18:45","modified_gmt":"2020-11-15T19:18:45","slug":"murszenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/11\/10\/murszenie\/","title":{"rendered":"Murszenie"},"content":{"rendered":"

\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Szczyt klimatyczny to wydarzenie bardziej zwi\u0105zane z polityk\u0105 ni\u017c nauk\u0105, wi\u0119c trudno mi o nim wiele m\u00f3wi\u0107. Nie mam \u017cadnych kwalifikacji, by decydowa\u0107, czy emisja grama CO2<\/sub> powinna kosztowa\u0107 centa czy dolara. Nie chc\u0119 te\u017c roztrz\u0105sa\u0107 tego, jak jeden emitent mo\u017ce odst\u0119powa\u0107 swoje limity innemu.<\/p>\n

O emisji dwutlenku (czy, jak chc\u0105 niekt\u00f3rzy, ditlenku) w\u0119gla ze spalania paliw i z przetw\u00f3rstwa wapna (w cementowniach itp.) wiem ju\u017c nieco wi\u0119cej ni\u017c o powy\u017cszych, ale to wiedza do\u015b\u0107 popularna. Du\u017co mniej natomiast m\u00f3wi si\u0119 o emisji, kt\u00f3r\u0105 cz\u0142owiek wywo\u0142uje przez przekszta\u0142canie ekosystem\u00f3w. Antropogeniczne przekszta\u0142cenie ekosystemu wi\u0119kszo\u015bci kojarzy si\u0119 z wylesianiem. To mo\u017ce by\u0107 zamiana jednej biocenozy o swoim metabolizmie na inn\u0105. Ekosystem, jakim jest las ma jak\u0105\u015b wypadkow\u0105 emisji dwutlenku w\u0119gla i tlenu. W typowych warunkach zreszt\u0105 jest to utrwalony od tysi\u0119cy lat bilans. Ro\u015bliny zwykle za \u017cycia poch\u0142aniaj\u0105 wi\u0119cej dwutlenku w\u0119gla ni\u017c go emituj\u0105, a po \u015bmierci przeciwnie – ich rozk\u0142ad poch\u0142ania tlen i wytwarza dwutlenek w\u0119gla. Chyba \u017ce rozk\u0142ad prawie nie nast\u0119puje, a w\u0119giel zostaje uwi\u0119ziony w torfie, a potem w\u0119glu lub ropie na tysi\u0105ce czy miliony lat. Samo wylesienie i zast\u0105pienie inn\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105 nie musi wi\u0119c, przynajmniej w teorii, wiele zmienia\u0107.<\/p>\n

Natomiast du\u017co zmienia uwolnienie proces\u00f3w rozk\u0142adu zmagazynowanego w postaci organicznej w\u0119gla. W kontek\u015bcie antropogenicznych emisji CO2<\/sub> powszechnie wiadomo o b\u0142yskawicznym rozk\u0142adzie przy spalaniu paliw. Mniej si\u0119 natomiast m\u00f3wi o powolniejszym rozk\u0142adzie na skutek murszenia. Torf odk\u0142ada si\u0119 w warunkach podmok\u0142ych, gdy szcz\u0105tki ro\u015blinne otoczone s\u0105 ubog\u0105 w tlen wod\u0105. Gdy torfowisko zostaje osuszone (co nieszcz\u0119\u015bliwie kiedy\u015b nazwano melioracj\u0105), do torfu dostaje si\u0119 wolny tlen, rozk\u0142adaj\u0105c go ostatecznie na CO2<\/sub> i wod\u0119 (i r\u00f3\u017cne pozosta\u0142o\u015bci mineralne).<\/p>\n

Osuszenie torfowiska skutkuje obni\u017ceniem poziomu gruntu. Pierwsza przyczyna tego obni\u017cenia jest trywialna – gdy z nie do\u015b\u0107 sztywnej g\u0105bki usunie si\u0119 wod\u0119, skurczy si\u0119. Jednak to nie jest jedyny pow\u00f3d. Wolniejsza, ale nie mniej efektywna przyczyna to utlenianie, a wi\u0119c ostatecznie ulatnianie si\u0119 w postaci CO2<\/sub> organicznych zwi\u0105zk\u00f3w w\u0119gla tworz\u0105cych torf. Bada\u0144 nad obni\u017caniem si\u0119 poziomu by\u0142ych torfowisk jest troch\u0119. Pierwsze z brzegu to np. opisane przez Aljosj\u0119 Hooijera i in. , gdzie zbadano to zjawisko na by\u0142ych lasach r\u00f3wnikowych Indonezji, obecnie przeznaczonych pod upraw\u0119 akacji (produkcja celulozy, zw\u0142aszcza papieru) i palmy olejowej (produkcja g\u0142\u00f3wnie biopaliw). Dla niekt\u00f3rych le\u015bnik\u00f3w taka zamiana mo\u017ce nawet co do zasady nie by\u0107 niczym z\u0142ym – dziki las, gdzie martwe drewno gnije i ple\u015bnieje zast\u0105piony jest przez gospodarczy las, kt\u00f3rego produkty s\u0142u\u017c\u0105 gospodarce. Nawet jednak pomijaj\u0105c kwesti\u0119 drastycznego spadku r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, taki „las” traci co\u015b jeszcze. Traci pod\u0142o\u017ce. Taki las mo\u017cna nawozi\u0107, aby zrekompensowa\u0107 erodowane biogeny, ale aby \u0142atwiej si\u0119 pozyskiwa\u0142o drewno i owoce, melioruje si\u0119 go. W badanych przypadkach po roku takiej uprawy poziom gruntu obni\u017ca\u0142 si\u0119 \u015brednio o 75 cm, po pi\u0119ciu latach o prawie p\u00f3\u0142tora metra, a potem \u015brednio o 5 cm rocznie. Co to oznacza na przyk\u0142ad z punktu widzenia ryzyka powodziowego mo\u017cna si\u0119 domy\u015bli\u0107 cho\u0107by po przyk\u0142adzie Katriny w Nowym Orleanie, kt\u00f3ry w du\u017cej mierze le\u017cy na opadaj\u0105cych gruntach pobagiennych. Ale to osiadanie terenu ma te\u017c sw\u00f3j niewidzialny aspekt – 100 ton CO2eq<\/sub> na rok z hektara w ci\u0105gu \u0107wier\u0107wiecza. To puszcza r\u00f3wnikowa, a co u nas? Wed\u0142ug innej pracy (Jensa Letfielda i in.) badaj\u0105cej zmeliorowane 140 lat temu torfowiska w Szwajcarii, od tego czasu teren osiada w tempie 0,8-1,6 cm\/rok, za co utlenianie zwi\u0105zk\u00f3w w\u0119gla jest odpowiedzialne mniej wi\u0119cej w po\u0142owie (w r\u00f3\u017cnych lokalnych warunkach troch\u0119 mniej lub wi\u0119cej). Czyli dziewi\u0119tnastowieczni melioranci s\u0105 odpowiedzialni za kolejne tony dwutlenku w\u0119gla powoli uwalniane z roku na rok.<\/p>\n

Jak wspomnia\u0142em, ja si\u0119 niespecjalnie poczuwam do spraw offsetu, ale m\u00f3j kolega, Petter Hedberg, na podstawie tych szwajcarskich danych obliczy\u0142, \u017ce gdyby zastosowa\u0107 przeliczniki, jakie si\u0119 dzisiaj (a przynajmniej niedawno) stosuje wobec emitent\u00f3w CO2<\/sub> w postaci spalin, to winni (melioranci? rolnicy? deweloperzy?) tej emisji powinni p\u0142aci\u0107 – w zale\u017cno\u015bci od konkretnego torfowiska – od ok. 200 do ok. 400 euro rocznie od hektara. Ciekawe, czy obecni melioranci oraz ci, kt\u00f3rzy narzekaj\u0105 na nieoczyszczane rowy melioracyjne itp. ch\u0119tnie przyj\u0119liby odpowiedni rachunek?<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot. Piotr Panek, licencja CC BY-SA 3.0<\/em><\/p>\n

\n

A. Hooijer, S. Page, J. Jauhiainen, W. A. Lee, X. X. Lu, A. Idris, G. Anshari (2012). Subsidence and carbon loss in drained tropical peatlands Biogeosciences, 9<\/span>, 1053-1071 DOI: 10.5194\/bg-9-1053-2012<\/a><\/span><\/p>\n

J. Leifeld, M. M\u00fcller, J. Fuhrer (2011). Peatland subsidence and carbon loss from drained temperate fens Soil Use and Management, 27<\/span> (2), 170-176 DOI: 10.1111\/j.1475-2743.2011.00327.x<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szczyt klimatyczny to wydarzenie bardziej zwi\u0105zane z polityk\u0105 ni\u017c nauk\u0105, wi\u0119c trudno mi o nim wiele m\u00f3wi\u0107. Nie mam \u017cadnych kwalifikacji, by decydowa\u0107, czy emisja grama CO2 powinna kosztowa\u0107 centa czy dolara. Nie chc\u0119 te\u017c roztrz\u0105sa\u0107 tego, jak jeden emitent mo\u017ce odst\u0119powa\u0107 swoje limity innemu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43,65],"tags":[87,673,73,78],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3178"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3178"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3178\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3566,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3178\/revisions\/3566"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}