{"id":3229,"date":"2013-11-23T15:41:49","date_gmt":"2013-11-23T14:41:49","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3229"},"modified":"2014-12-21T19:13:20","modified_gmt":"2014-12-21T18:13:20","slug":"szybkie-zycie-duzo-seksu-obfitosc-fosforu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/11\/23\/szybkie-zycie-duzo-seksu-obfitosc-fosforu\/","title":{"rendered":"Szybkie \u017cycie? Du\u017co seksu? Obfito\u015b\u0107 fosforu!"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Kilka dni temu Nature<\/em> opublikowa\u0142o on-line<\/em> prac\u0119 kilkunastoosobowego zespo\u0142u pod koordynacj\u0105 Martina Wassena z Uniwersytetu Utrechckiego, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142o a\u017c czworo autor\u00f3w z Polski. Artyku\u0142 opisuje zwi\u0105zki mi\u0119dzy dost\u0119pno\u015bci\u0105 biogen\u00f3w a strategiami \u017cyciowymi ro\u015blin siedlisk niele\u015bnych z 599 stanowisk po\u0142o\u017conych od Islandii po Syberi\u0119 (z Polski m.in. z doliny Rospudy).<\/p>\n

Od praktycznie zarania ekologii ro\u015blin wiadomo, \u017ce ma\u0142o wa\u017cny jest \u00a0ten zas\u00f3b, kt\u00f3rego w \u015brodowisku jest du\u017co, a liczy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ten, kt\u00f3rego jest najmniej (w stosunku do potrzeb). Siedlisko mo\u017ce by\u0107 niezwykle \u017cyzne, ale nic na nim nie uro\u015bnie, gdy jest za ma\u0142o wody. We wn\u0119trzu jaskini mo\u017ce by\u0107 do\u015b\u0107 wody i biogen\u00f3w, ale nie urosn\u0105 w niej ro\u015bliny \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dne. W lesie gospodarczym mo\u017ce by\u0107 mn\u00f3stwo pokarmu, ale wiele ptak\u00f3w w nim si\u0119 nie osiedli, gdy nie b\u0119dzie do\u015b\u0107 dziupli. I tak dalej.<\/p>\n

Siedliska dla ro\u015blin najcz\u0119\u015bciej mo\u017cna podzieli\u0107 na limitowane dost\u0119pno\u015bci\u0105 azotu i fosforu (na trzecim miejscu s\u0105 siedliska limitowane potasem, w wodach mo\u017ce to by\u0107 np. \u017celazo itd.) To s\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne biogeny, dwa g\u0142\u00f3wne sk\u0142adniki nawoz\u00f3w, dwa g\u0142\u00f3wne zanieczyszczenia prowadz\u0105ce do eutrofizacji. To, kt\u00f3ry pierwiastek w danym miejscu jest czynnikiem limituj\u0105cym bada si\u0119 obliczaj\u0105c stosunek N:P. Im jest wy\u017cszy, tym wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce to ilo\u015b\u0107 fosforu mo\u017ce by\u0107 kluczowa.<\/p>\n

Z bada\u0144 Wassena i in. wynika, \u017ce w miejscach limitowanych fosforem ro\u015bliny zachowuj\u0105 si\u0119 statystycznie nieco inaczej ni\u017c w miejscach limitowanych azotem. Ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142o wiadomo, \u017ce w siedliskach og\u00f3lnie \u017cyznych tempo wzrostu jest szybsze. W miejscach, kt\u00f3re s\u0105 \u017cyzne w r\u00f3\u017cnych stopniu, ale to azotu zaczyna brakowa\u0107 szybciej, ro\u015bliny cz\u0119\u015bciej wchodz\u0105 w symbioz\u0119 z bakteriami wi\u0105\u017c\u0105cymi azot atmosferyczny, wytwarzaj\u0105 d\u0142u\u017csze systemy korzeniowe. Gdy ro\u015blina nie martwi si\u0119 o dost\u0119pno\u015b\u0107 fosforu, wi\u0119cej inwestuje w RNA, kt\u00f3rego obfito\u015b\u0107 w tkankach jest pewn\u0105 miar\u0105 intensywno\u015bci \u017cycia. Natomiast gdy zaczyna brakowa\u0107 fosforu, a azot nie jest problemem, ro\u015bliny cz\u0119\u015bciej wchodz\u0105 w symbioz\u0119 z grzybami, maj\u0105 bardziej skupione systemy korzeniowe i rosn\u0105 wolniej. Natomiast wnioski z tej pracy id\u0105 dalej. Na prawie 600 stanowisk niele\u015bnych (m.in. torfowisk), zaledwie 10% by\u0142o limitowane dost\u0119pno\u015bci\u0105 potasu i je opuszczono w dalszych analizach. Pozosta\u0142e przebadane ro\u015blinne zbiorowiska by\u0142y limitowane albo azotem, albo fosforem. Przeanalizowano na nich 446 gatunk\u00f3w ro\u015blin zielnych pod k\u0105tem 15 cech strategii \u017cyciowych. W siedliskach, w kt\u00f3rych bardziej brakuje fosforu ni\u017c azotu, przewa\u017caj\u0105 gatunki, kt\u00f3rych osobniki \u017cyj\u0105 wiele lat, kwitn\u0105 p\u00f3\u017ano i kr\u00f3tko, ma\u0142o inwestuj\u0105 w nasiona, rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 wegetatywnie i niespecjalnie wsp\u00f3\u0142\u017cyj\u0105 z symbiontami wi\u0105\u017c\u0105cymi azot. Maj\u0105 te\u017c mniejsze i zawieraj\u0105ce wi\u0119cej suchej masy li\u015bcie. (Sama masa li\u015bci koreluje z og\u00f3ln\u0105 produktywno\u015bci\u0105, ale nie ze stosunkiem N:P). W siedliskach, w kt\u00f3rych fosforu nie brakuje, a mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 azotu, jest odwrotnie. Ro\u015bliny \u017cyj\u0105 kr\u00f3tko, ale intensywnie, d\u0142ugo kwitn\u0105c i wydaj\u0105c du\u017co bogatych w substancje zapasowe nasion. Jednym jednak z najciekawszych wniosk\u00f3w jest to, \u017ce w siedliskach limitowanych fosforem, przynajmniej cz\u0119\u015bciowo z przyczyn podanych wy\u017cej, \u017cyje stosunkowo wi\u0119cej ro\u015blin zagro\u017conych wygini\u0119ciem, spisanych na czerwonych listach. Je\u017celi siedliska te stan\u0105 si\u0119 \u017cy\u017aniejsze, a konkretnie bogatsze w fosfor, pojawi\u0105 si\u0119 na nich gatunki, kt\u00f3re \u017cyj\u0105 szybciej i intensywniej, a przez to efektywniej konkuruj\u0105 o \u015bwiat\u0142o i inne zasoby oraz szybciej si\u0119 rozmna\u017caj\u0105 i skuteczniej rozprzestrzeniaj\u0105.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot. Piotr Panek. Licencja CC BY-SA 3.0 PL<\/a><\/em>
\n\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span><\/p>\n