{"id":3278,"date":"2013-12-08T13:46:56","date_gmt":"2013-12-08T12:46:56","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3278"},"modified":"2026-03-19T21:04:59","modified_gmt":"2026-03-19T20:04:59","slug":"pszczolozaury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2013\/12\/08\/pszczolozaury\/","title":{"rendered":"Pszczo\u0142ozaury"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Pszczo\u0142y (w rozumieniu rodziny pszczo\u0142owatych) to bardzo istotna grupa zapylaczy. Nie zaskakuje wi\u0119c wi\u0105zanie ich ewolucji z ewolucj\u0105 ro\u015blin kwiatowych. Jest to do\u015b\u0107 logiczne i niekontrowersyjne. Nie jest jednak zbyt \u0142atwo o pszczele skamienia\u0142o\u015bci, kt\u00f3re by t\u0119 koewoucj\u0119 ilustrowa\u0142y.<\/p>\n

Z tego wzgl\u0119du badacze ewolucji pszcz\u00f3\u0142 uciekaj\u0105 si\u0119 do metod molekularnych. Te natomiast dostarczaj\u0105 dowod\u00f3w na nieraz nie ca\u0142kiem oczekiwane \u015bcie\u017cki. Niedawno w PLoS ONE<\/em> ukaza\u0142a si\u0119 praca na temat odtwarzanej molekularnie filogenezy zadrzechni. Zadrzechnie (Xylocopinae) to podrodzina pszcz\u00f3\u0142 samotnic (w wi\u0119kszo\u015bci), kt\u00f3ra w Polsce ma niewielu przedstawicieli, ale wyst\u0119puje w\u0142a\u015bciwie na ca\u0142ym \u015bwiecie. Autorzy omawianego artyku\u0142u uznali, \u017ce ich filogeneza mo\u017ce modelowa\u0107 filogenez\u0119 pszcz\u00f3\u0142 w og\u00f3le. Pszczo\u0142a miodna nale\u017cy do innej podrodziny i w badaniach s\u0142u\u017cy\u0142a jako jeden z gatunk\u00f3w grupy odniesienia.<\/p>\n

Zgodnie z oczekiwaniami, uzyskany obraz wskazuje, \u017ce pierwotna radiacja zadrzechni mia\u0142a miejsce wraz z rozwojem ro\u015blin okrytonasiennych. Pojawi\u0142o si\u0119 wi\u0119cej rodzaj\u00f3w kwiat\u00f3w, wi\u0119c pojawi\u0142o si\u0119 wi\u0119cej rodzaj\u00f3w zapylaczy. Pojawi\u0142o si\u0119 wi\u0119cej rodzaj\u00f3w zapylaczy, wi\u0119c pojawi\u0142o si\u0119 wi\u0119cej rodzaj\u00f3w kwiat\u00f3w itd. Potem jednak nast\u0105pi\u0142 pewien zast\u00f3j w ewolucji zadrzechni, mimo intensywnej ewolucji ro\u015blin kwiatowych, na kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w lat. Zast\u00f3j ten trwa\u0142 mniej wi\u0119cej do granicy kreda\/trzeciorz\u0119d, po kt\u00f3rej w ci\u0105gu kilku milion\u00f3w lat nast\u0105pi\u0142a gwa\u0142towna radiacja, skutkuj\u0105ca podzia\u0142em na \u017cyj\u0105ce do dzi\u015b plemiona tej podrodziny. Taki zast\u00f3j jest jednak ma\u0142o prawdopodobny. Bardziej przekonuje za\u0142o\u017cenie, \u017ce podrodzina ewoluowa\u0142a normalnie, ale wiele jej linii do\u015b\u0107 nagle wymar\u0142o, a radiacja nast\u0105pi\u0142a dzi\u0119ki kilku przetrwa\u0142ym liniom. Wielkie wymieranie i nast\u0119pna gwa\u0142towna ewolucja pszcz\u00f3\u0142 w sytuacji, gdy nast\u0105pi\u0142o wielkie wymieranie i gwa\u0142towna ewolucja ro\u015blin kwiatowych to te\u017c co\u015b niezaskakuj\u0105cego – niezale\u017cnie od tego, co by\u0142o bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 wymierania samych pszcz\u00f3\u0142 – czy ten sam czynnik, kt\u00f3ry wybi\u0142 wiele ro\u015blin, czy dopiero wymieranie tych\u017ce. Dla porz\u0105dku przypomn\u0119 o oczywistym fakcie, \u017ce wygin\u0119\u0142y w\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c dinozaury (pomijaj\u0105c ptaki) czy belemnity.<\/p>\n

Sprawa wielkiego wymierania na granicy kreda\/trzeciorz\u0119d jest bardziej skomplikowana, ni\u017c przedstawiaj\u0105 to popularne memy z bolidem. Nie wdaj\u0105c si\u0119 jednak w szczeg\u00f3\u0142y, wiadomo, \u017ce trwa\u0142o jaki\u015b czas, mia\u0142o zwi\u0105zek ze zmianami \u015bredniej temperatury, wzmo\u017conym wulkanizmem itd. (to wszystko oczywi\u015bcie powi\u0105zane i prawdopodobnie wywo\u0142ane, przynajmniej po\u015brednio, uderzeniem bolidu). Czynnik\u00f3w uderzaj\u0105cych w konkretne populacje na pewno by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c jeden. St\u0105d \u0142atwo o ch\u0119\u0107 szukania analogii do wsp\u00f3\u0142czesnych wymiera\u0144, w szczeg\u00f3lno\u015bci do wymierania pszcz\u00f3\u0142, kt\u00f3re obserwujemy w ostatnich latach, a kt\u00f3re te\u017c najpewniej nie da si\u0119 sprowadzi\u0107 do jednego czynnika. Autorzy pracy nieco mimochodem wspominaj\u0105 o tym na jej ko\u0144cu. Analogie te s\u0105 na przyk\u0142ad wykorzystywane przez adwersarzy hipotez o antropogenicznym wymieraniu pszcz\u00f3\u0142, jako sarkastyczne oskar\u017canie Monsanto o „wytrucie” r\u00f3wnie\u017c dinozaur\u00f3w.<\/p>\n

Mnie natomiast w tej analogii podoba si\u0119 co innego. Ot\u00f3\u017c geolodzy lubi\u0105, zgodnie z prawd\u0105, podkre\u015bla\u0107, jak to Ziemia do\u015bwiadcza\u0142a r\u00f3\u017cnych katastrof bez udzia\u0142u cz\u0142owieka, co niekt\u00f3rzy interpretuj\u0105 jednak ju\u017c nielogicznie, \u017ce obecne katastrofy w zwi\u0105zku z tym r\u00f3wnie\u017c s\u0105 zupe\u0142nie od cz\u0142owieka niezale\u017cne. Tymczasem s\u0105 teraz dwa podobne fakty. Pierwszy – pszczo\u0142y kiedy\u015b niemal wymar\u0142y na skutek serii takich zdarze\u0144, jak spadek \u015bredniej temperatury o kilka stopni, naturalne wymarcie licznych innych gatunk\u00f3w, wzmo\u017cony wulkanizm, a zapewne wcze\u015bniejsze uderzenie asteroidy\/komety. Drugi – teraz znowu s\u0105 bliskie wymarcia, mimo \u017ce wulkanizm nieszczeg\u00f3lnie si\u0119 intensyfikuje, temperatura wzrasta, a nie spada, no i Ziemia nie do\u015bwiadczy\u0142a wielkiego impaktu z globalnymi po\u017carami i zim\u0105 uderzeniow\u0105. Oba te za\u0142amania liczebno\u015bci musz\u0105 mie\u0107 przynajmniej cz\u0119\u015bciowo odmienne przyczyny. Zatem analogicznie stwierdzenie, \u017ce kiedy\u015b klimat Ziemi zmienia\u0142 si\u0119 bez wp\u0142ywu cz\u0142owieka, wi\u0119c teraz te\u017c tak jest, jest r\u00f3wnie bezzasadne.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Ilustracja: Maciej Zar\u0119ba<\/a>. <\/em>Licencja CC BY-SA 3.0 PL<\/a><\/em><\/p>\n

\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span><\/p>\n