{"id":34,"date":"2007-01-11T10:18:36","date_gmt":"2007-01-11T09:18:36","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=34"},"modified":"2013-02-14T10:54:58","modified_gmt":"2013-02-14T09:54:58","slug":"natura-czlowieka-wg-descartesa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/01\/11\/natura-czlowieka-wg-descartesa\/","title":{"rendered":"Natura cz\u0142owieka wg Descartesa"},"content":{"rendered":"

\"kartezjusz.jpg\"Nie ma chyba nikogo, kto nie s\u0142ysza\u0142by o formule Ren\u00e9 Descartesa* – „my\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem”. Jednak jej w\u0142a\u015bciwe rozumienie jest odwrotnie proporcjonalne do jej popularno\u015bci, to znaczy wszyscy j\u0105 znaj\u0105, ale na dobr\u0105 spraw\u0119 mylnie wiedz\u0105, o co w niej chodzi. Z regu\u0142y bowiem uwa\u017ca si\u0119, \u017ce mia\u0142aby ona znaczy\u0107, \u017ce jak d\u0142ugo my\u015bl\u0119, tak d\u0142ugo istniej\u0119. A jak przestan\u0119 my\u015ble\u0107, to i przestan\u0119 istnie\u0107. Tymczasem jest zupe\u0142nie inaczej.<\/p>\n

Aby w\u0142a\u015bciwie zrozumie\u0107 t\u0119 my\u015bl, trzeba zda\u0107 sobie spraw\u0119 z tego, w jaki spos\u00f3b Descartes dochodzi do tej formu\u0142y. Drog\u0119 t\u0119 przedstawia Descartes w pi\u0119knych literacko „Medytacjach o pierwszej filozofii”. Pragnieniem jego jest znalezienie zdania absolutnie prawdziwego, takiego od kt\u00f3rego mo\u017cna by wyj\u015b\u0107 by zbudowa\u0107 misterny gmach wiedzy. A \u017ce gmach ten wspiera\u0142by si\u0119 na zdaniu absolutnie prawdziwym i by\u0142by zbudowany wed\u0142ug prawide\u0142 logiki, to sam te\u017c musia\u0142by by\u0107 prawdziwy. Tak, jak jest w systemach aksjomatycznych. \u017beby takie zdanie znale\u017a\u0107 trzeba przesia\u0107 ca\u0142\u0105 nasz\u0105 wiedz\u0119 jak przez sito, by oddzieli\u0107 ziarno prawdy od plew fa\u0142szu. Descartes u\u017cywa trzech argument\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 mu to umo\u017cliwi\u0107.<\/p>\n

W pierwszym argumencie koncentruje swoj\u0105 uwag\u0119 na tym, \u017ce bywa, i\u017c zmys\u0142y nas niekiedy \u0142udz\u0105. I dlatego nie mo\u017cna opiera\u0107 si\u0119 na wiedzy opartej na \u015bwiadectwie zmys\u0142\u00f3w. Pogl\u0105d ten Descartes wzmacnia drugim argumentem – zdarza si\u0119, \u017ce cz\u0142owiek po zbudzeniu nie jest pewien, czy \u015bni jeszcze, czy ju\u017c nie. To za\u015b prowadzi nas do wniosku, i\u017c nie jeste\u015bmy wi\u0119c w stanie wykluczy\u0107, \u017ce i to, co si\u0119 dzieje teraz, nam si\u0119 nie \u015bni. Wszystko wi\u0119c mo\u017ce by\u0107 inne ni\u017c my\u015blimy, bo za prawd\u0119 mogli\u015bmy bra\u0107 to, co akurat nam si\u0119 przy\u015bni\u0142o. Trzeci argument jest najmocniejszy – a mo\u017ce jest tak, \u017ce to jaki\u015b z\u0142y demon nas \u0142udzi i nie tylko sprawia, \u017ce \u017ale my\u015blimy o \u015bwiecie, ale tak\u017ce prawdy matematyki, jak chocia\u017cby to, \u017ce dwa plus dwa r\u00f3wne jest czterem, my\u015bl\u0119 inaczej ni\u017c jest. Ja my\u015bl\u0119, \u017ce suma tych liczb wynosi cztery, a tymczasem jest to pi\u0119\u0107 lub sze\u015b\u0107. A \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie wykluczy\u0107, \u017ce taki demon istnieje i nas ca\u0142y czas ok\u0142amuje, to ca\u0142a wiedza jest ju\u017c w\u0105tpliwa: i ta o \u015bwiecie zewn\u0119trznym, i ta o wszystkim, co znajduj\u0119 w swoich my\u015blach, tak\u017ce prawdy matematyki. Chyba najlepsz\u0105 ilustracj\u0105 tego sposobu my\u015blenia mo\u017ce by\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 przedstawiona w „Matrixie” braci Wachowskich.<\/p>\n

Skoro o wszystkim mo\u017cna w\u0105tpi\u0107, to czy jakakolwiek wiedza jest w og\u00f3le mo\u017cliwa? Czy jest jakie\u015b wyj\u015bcie z tej pu\u0142apki. I tu w\u0142a\u015bnie Descartes w genialny spos\u00f3b przywraca do \u017cycia zapomnian\u0105 my\u015bl \u015bw. Augustyna. By\u0107 mo\u017ce wszystko \u017ale my\u015bl\u0119 i o \u015bwiecie, i o sobie samym, i o prawdach matematyki, i w og\u00f3le wszystkim, co sobie tylko wyobra\u017c\u0119. Ale nawet gdy wszystko \u017ale my\u015bl\u0119, to nie jestem w stanie wykluczy\u0107 tego, \u017ce w og\u00f3le my\u015bl\u0119. A skoro u\u015bwiadamiam sobie, \u017ce my\u015bl\u0119, to musz\u0119 r\u00f3wnie\u017c przyzna\u0107, \u017ce istniej\u0119, bo nie m\u00f3g\u0142bym my\u015ble\u0107, gdybym wcze\u015bniej nie istnia\u0142. St\u0105d formu\u0142a: my\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem.<\/p>\n

Formu\u0142a ta ma wi\u0119c oznacza\u0107 tylko tyle, \u017ce zdaniem Descartesa jedyn\u0105 absolutnie pewn\u0105 prawd\u0105 jest ta, \u017ce my\u015bl\u0119 i istniej\u0119. Nie znaczy ona, \u017ce jak przestaj\u0119 my\u015ble\u0107, to przestaj\u0119 by\u0107. Raczej, \u017ce natur\u0105 cz\u0142owieka jest my\u015blenie, co jest mo\u017cliwe dlatego, \u017ce wcze\u015bniej ju\u017c po prostu jest. By\u0107 mo\u017ce jest to ma\u0142o, ale Descartesowi wystarczy\u0142o, by wychodz\u0105c od niej budowa\u0107 system, kt\u00f3ry mia\u0142by by\u0107 tak samo prawdziwy, jak formu\u0142a, kt\u00f3ra le\u017cy u jego podstaw. Przez nast\u0119pne stulecia filozofowie b\u0119d\u0105 do niej wraca\u0107, szukaj\u0105c b\u0105d\u017a w niej luk, nie\u015bcis\u0142o\u015bci, uproszcze\u0144 itp., b\u0105d\u017a pr\u00f3buj\u0105c j\u0105 rozwin\u0105\u0107. Czy\u017c w\u0142a\u015bnie to, podobnie jak jej og\u00f3lna popularno\u015b\u0107, a tak\u017ce wdzi\u0119k i prostota, nie \u015bwiadcz\u0105 o jej genialno\u015bci?<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/a><\/p>\n

* W tradycji filozoficznej w Polsce utrzymuje si\u0119 spolszczony zapis nazwiska Descartesa – Kartezjusz. Aby wiadomo by\u0142o, o kogo chodzi, b\u0119d\u0119 jednak pisa\u0142 nazwisko to w oryginale. Chocia\u017cby dlatego, \u017ce poza granicami naszego kraju pr\u00f3\u017cno by szuka\u0107 ksi\u0105\u017cek Kartezjusza, a Descartesa znale\u017a\u0107 ju\u017c mo\u017cna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie ma chyba nikogo, kto nie s\u0142ysza\u0142by o formule Ren\u00e9 Descartesa* – „my\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem”. Jednak jej w\u0142a\u015bciwe rozumienie jest odwrotnie proporcjonalne do jej popularno\u015bci, to znaczy wszyscy j\u0105 znaj\u0105, ale na dobr\u0105 spraw\u0119 mylnie wiedz\u0105, o co w niej chodzi. Z regu\u0142y bowiem uwa\u017ca si\u0119, \u017ce mia\u0142aby ona znaczy\u0107, \u017ce jak d\u0142ugo my\u015bl\u0119, tak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2388,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34\/revisions\/2388"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}