{"id":351,"date":"2009-07-08T12:46:50","date_gmt":"2009-07-08T10:46:50","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=351"},"modified":"2013-02-14T09:20:03","modified_gmt":"2013-02-14T08:20:03","slug":"calosc-i-czesc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2009\/07\/08\/calosc-i-czesc\/","title":{"rendered":"Ca\u0142o\u015b\u0107 i cz\u0119\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n
\nCzy chmury w og\u00f3le istniej\u0105? <\/strong><\/p>\n

Pada w te wakacje do\u015b\u0107 cz\u0119sto. Wraz z rodzin\u0105 mieli\u015bmy jednak sporo szcz\u0119\u015bcia i w trakcie naszego wyjazdu na domek wczasowy mieli\u015bmy udan\u0105 pogod\u0119. Sp\u0119dzili\u015bmy du\u017co czasu na pla\u017cy. Jednego dnia widzia\u0142em jak na horyzoncie najpierw chmura ro\u015bnie, potem staje si\u0119 burzowa, wreszcie opada na ziemi\u0119 i si\u0119 rozprasza. Tak to mniej wi\u0119cej wygl\u0105da\u0142o. A \u017ce „siedz\u0119” w ontologii, to dla zabawy zacz\u0105\u0142em si\u0119 zastanawia\u0107, czy ta chmura w og\u00f3le istnieje.<\/p>\n


\nChodzi mi tutaj o mniej wi\u0119cej taki problem. Chmura sk\u0142ada\u0142a si\u0119 w gruncie rzeczy z cz\u0105steczek wody. Nadto, \u017ceby powsta\u0142a, potrzebny by\u0142 ruch powietrza. On j\u0105 utrzymywa\u0142, a gdy by\u0142 za ma\u0142y skondensowane cz\u0105steczki spad\u0142y na ziemi\u0119. Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce ?tak naprawd\u0119? istnia\u0142y tylko te cz\u0105steczki, a reszt\u0119 dopowiedzia\u0142y moje zmys\u0142y i umys\u0142. Dzi\u0119ki czemu wi\u0119c mog\u0142em nazwa\u0107 widziany obiekt „chmur\u0105”?<\/p>\n

Pytanie to dotyczy \u017ar\u00f3d\u0142a to\u017csamo\u015bci tego obiektu. Wszystko da si\u0119 roz\u0142o\u017cy\u0107 na cz\u0119\u015bci, a te cz\u0119\u015bci na jeszcze mniejsze cz\u0119\u015bci i tak w zasadzie w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Chmura jest rojowiskiem atom\u00f3w. Skoro tak, to w gruncie rzeczy mo\u017cna si\u0119 pyta\u0107, czy ta chmura istnieje czy te\u017c tylko atomy, kt\u00f3re j\u0105 tworz\u0105? Atomy te\u017c mo\u017cna „rozk\u0142ada\u0107” na cz\u0119\u015bci. W ten spos\u00f3b mo\u017cna by si\u0119 pyta\u0107 czy atom istnieje? I tak dalej.<\/p>\n

Problem wi\u0119c dotyczy mniej wi\u0119cej takiej sytuacji: gdzie znajduje si\u0119 czynnik, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce mog\u0119 nazywa\u0107 konkretn\u0105 rzecz jako chmur\u0119, skoro jest ona rozk\u0142adalna na cz\u0119\u015bci? Gdzie jest ta cz\u0119\u015b\u0107 najwa\u017cniejsza, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce chmura jest chmur\u0105 a nie tylko jakim\u015b rojowiskiem atom\u00f3w? A mo\u017ce w\u0142a\u015bnie tak jest, \u017ce to „tylko” atomy i nic wi\u0119cej?<\/p>\n

O takim rozk\u0142adzie w d\u00f3\u0142 rzeczy na cz\u0119\u015bci pisa\u0142 mi\u0119dzy innymi Blaise Pascal. W czasie gdy \u017cy\u0142, wynalazki teleskopu i mikroskopu by\u0142y \u015bwie\u017ce. Pascal by\u0142 pierwszym chyba, kt\u00f3ry wykorzysta\u0142 obserwacje dzi\u0119ki nim czynione do stawiania pyta\u0144 filozoficznych takiego typu. Jego zdaniem cz\u0142owiek jest po\u015brodku dw\u00f3ch niesko\u0144czono\u015bci. Z jednej strony niesko\u0144czono\u015b\u0107 podzia\u0142u na coraz mniejsze cz\u0119\u015bci. Z drugiej niesko\u0144czono\u015b\u0107 tego, co jest wi\u0119ksze od cz\u0142owieka – od planet przez gwiazdy i galaktyki a\u017c do Wszech\u015bwiata. Z jednej strony niesko\u0144czenie ma\u0142e rozmiary, kt\u00f3re przekraczaj\u0105 granice percepcji cz\u0142owieka, z drugiej ogromne odleg\u0142o\u015bci r\u00f3wnie\u017c wymykaj\u0105ce si\u0119 naszemu pojmowaniu. A po \u015brodku cz\u0142owiek, znikomy w obliczu tych dw\u00f3ch niesko\u0144czono\u015bci.<\/p>\n

U Pascala perspektywa ta wykorzystywana jest przede wszystkim w jego filozofii cz\u0142owieka, ale mo\u017cna j\u0105 r\u00f3wnie\u017c wykorzysta\u0107 w ontologii. Z tego punktu widzenia ontologia naszego \u015bwiata wygl\u0105da mniej wi\u0119cej w ten spos\u00f3b. Ka\u017cda rzecz jest pewn\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie. Jednocze\u015bnie ka\u017cda rzecz sk\u0142ada si\u0119 z cz\u0119\u015bci, co podwa\u017ca poniek\u0105d twierdzenie, \u017ce rzeczy s\u0105 pewnymi ca\u0142o\u015bciami. Na dodatek trzeba przyzna\u0107, \u017ce nie ma sposobu by uchwyci\u0107 ten element, w szczeg\u00f3lno\u015bci w odniesieniu do istot \u017cywych, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce mimo, \u017ce rzecz sk\u0142ada si\u0119 z cz\u0119\u015bci, zachowuje swoj\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 i to\u017csamo\u015b\u0107. I ostatni element uk\u0142adanki – wszystkie obiekty s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jakiej\u015b wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wszystko to jest do\u015b\u0107 dziwne. Ka\u017cdy obiekt istnieje: atomy, cz\u0105steczki, chmura i tak dalej. S\u0105 one ca\u0142o\u015bciami, chocia\u017c sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z cz\u0119\u015bci i cz\u0119\u015bciami czego\u015b wi\u0119kszego, jakiej\u015b wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. <\/em>Reini68<\/a>, Flickr (CC SA)<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy chmury w og\u00f3le istniej\u0105? Pada w te wakacje do\u015b\u0107 cz\u0119sto. Wraz z rodzin\u0105 mieli\u015bmy jednak sporo szcz\u0119\u015bcia i w trakcie naszego wyjazdu na domek wczasowy mieli\u015bmy udan\u0105 pogod\u0119. Sp\u0119dzili\u015bmy du\u017co czasu na pla\u017cy. Jednego dnia widzia\u0142em jak na horyzoncie najpierw chmura ro\u015bnie, potem staje si\u0119 burzowa, wreszcie opada na ziemi\u0119 i si\u0119 rozprasza. Tak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/351"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=351"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2288,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/351\/revisions\/2288"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}