{"id":3521,"date":"2014-02-20T22:18:24","date_gmt":"2014-02-20T21:18:24","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3521"},"modified":"2019-04-08T13:27:49","modified_gmt":"2019-04-08T11:27:49","slug":"tamy-i-zbiorniki-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/02\/20\/tamy-i-zbiorniki-2\/","title":{"rendered":"Tamy i zbiorniki 2"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Jaki\u015b czas temu pisa\u0142em<\/a> o tamach i zbiornikach – dos\u0142ownie i metaforycznie. Przypomnia\u0142o mi si\u0119 to, gdy par\u0119 dni temu by\u0142em na konferencji po\u015bwi\u0119conej g\u0142\u00f3wnie Zbiornikowi Gocza\u0142kowickiemu.<\/p>\n

Konferencja ta by\u0142a podsumowaniem etapu pewnego do\u015b\u0107 du\u017cego i interdyscyplinarnego projektu naukowo-wdro\u017ceniowego. Z tej przyczyny tak w\u015br\u00f3d referent\u00f3w, jak i s\u0142uchaczy byli przedstawiciele r\u00f3\u017cnych dziedzin nauki i techniki. Je\u017celi nawi\u0105za\u0107 do metafory zapory na zbiorniku wiedzy, to mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce mi\u0119dzy naukowcami z r\u00f3\u017cnych dziedzin – od biologii molekularnej, ekotoksykologii, przez klasyczn\u0105 hydrobiologi\u0119, przez hydrologi\u0119, hydrogeologi\u0119 po informatyk\u0119 informacja ca\u0142kiem nie\u017ale przesi\u0105k\u0142a.<\/p>\n

Zbiorniki zaporowe to jednak nie tylko akweny o znaczeniu przyrodniczym (czy to biologicznym, czy hydrologicznym). To tak\u017ce obiekty hydrotechniczne o znaczeniu gospodarczym. W zwi\u0105zku z tym na sali pojawili si\u0119 przedstawiciele w\u0142adz samorz\u0105dowych, a nawet pose\u0142. Ostatecznie wi\u0119c dyskusje po referatach bardzo szybko przekszta\u0142ca\u0142y si\u0119 w spektakl skarg i wniosk\u00f3w. G\u0142\u00f3wnie wniosk\u00f3w, aby zbiornik\u00f3w budowa\u0107 wi\u0119cej, a te, kt\u00f3re s\u0105, przekszta\u0142ca\u0107 tak, aby pe\u0142ni\u0142y wszystkie mo\u017cliwe i wydumane funkcje. Pose\u0142 ponadto zacz\u0105\u0142 grzmie\u0107 i deklarowa\u0107 interwencje. W swoim grzmieniu wyrazi\u0142 najpierw uznanie dla realizowanego projektu, a potem wyrazi\u0142 oburzenie, \u017ce na taki projekt trzeba by\u0142o czeka\u0107 lata, a informacji o innych zbiornikach brak.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 sali zaj\u0119ta przez naukowc\u00f3w z trudem powstrzymywa\u0142a si\u0119 od wybuchni\u0119cia \u015bmiechem, bo pose\u0142 w swoich s\u0142owach obna\u017cy\u0142 swoj\u0105 kompletn\u0105 ignorancj\u0119. Organizatorzy wykazali si\u0119 wi\u0119kszym taktem i wyt\u0142umaczyli, co w zarzutach pos\u0142a jest bezzasadne, w spos\u00f3b spokojny i rzeczowy. W jeszcze bardziej rzeczowy spos\u00f3b wyt\u0142umaczyli pozosta\u0142ym, \u017ce funkcje zbiornik\u00f3w zaporowych najcz\u0119\u015bciej s\u0105 wzajemnie sprzeczne i polskie dwudziestowieczne tradycje \u0142\u0105czenia tych\u017ce by\u0142y pr\u00f3b\u0105 nadgonienia zachodu, ale od tego czasu podej\u015bcie znacznie si\u0119 zracjonalizowa\u0142o. Pose\u0142 nast\u0119pne wyst\u0105pienie przesiedzia\u0142 wpatrzony w tablet i wyszed\u0142, zapewne z przekonaniem, \u017ce on tu wszystkim pokaza\u0142 i bez podejrzenia, \u017ce si\u0119 o\u015bmieszy\u0142. Zapora przed wp\u0142ywem wiedzy do jego umys\u0142u jest chyba zbyt szczelna.<\/p>\n

Niestety, wyszed\u0142 tu\u017c przed referatem, kt\u00f3ry mia\u0142by najwi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 zrozumie\u0107. No, przynajmniej tezy tego referatu. Tezy te da si\u0119 stre\u015bci\u0107 w relacji – im wi\u0119cej si\u0119 pozwoli funkcjonowa\u0107 ro\u015blinno\u015bci szuwarowej, tym czystsza woda b\u0119dzie w zbiorniku. O tym te\u017c kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a> i wydaje mi si\u0119 to truizmem. To nie jest zarzut do konferencji – ona dotyczy\u0142a wynik\u00f3w konkretnego projektu i nie mia\u0142a na celu przedstawiania prze\u0142omowych odkry\u0107. Ale to, co jest truizmem dla hydrobiolog\u00f3w, zw\u0142aszcza specjalist\u00f3w od hydrobotaniki i ekologii w\u00f3d, mo\u017ce by\u0107 odgrodzone nieprzepuszczaln\u0105 tam\u0105 od reszty. Kiedy\u015b znajomi ornitolodzy poprosili mnie o opini\u0119 pewnego projektu modernizacji miejskiego zbiornika. Dla nich projekt by\u0142 bardzo dobry, bo opr\u00f3cz odmulenia starej czaszy zak\u0142ada\u0142 utworzenie mniejszego zbiornika powy\u017cej obecnego, gdzie mia\u0142y si\u0119 zbiera\u0107 i opada\u0107 zanieczyszczenia biogenne, a poza tym mia\u0142y tam by\u0107 szuwary i sztuczne wyspy dla rybitw. Ze zdziwieniem przyj\u0119li moj\u0105 opini\u0119, \u017ce w g\u0142\u00f3wnym zbiorniku te\u017c nale\u017cy zostawi\u0107 szuwary, inaczej sko\u0144czy si\u0119 to regularnymi zakwitami glonowymi.<\/p>\n

Nie sko\u0144cz\u0119 jednak pesymistycznie. Dlaczego uwa\u017cam, \u017ce komunikat o szuwarach by\u0142 naj\u0142atwiejszy do przyswojenia dla niespecjalist\u00f3w? Bo zrozumia\u0142 go kierownik Zbiornika Gocza\u0142kowickiego (tak, zbiornik, mimo \u017ce oficjalnie dla G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Geodezji i Kartografii jest Jeziorem Gocza\u0142kowickim, jest te\u017c budowl\u0105 hydrotechniczn\u0105 i ma swojego kierownika, b\u0119d\u0105cego pracownikiem G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego Przedsi\u0119biorstwa Wodoci\u0105g\u00f3w SA). W swoim referacie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c do wielofunkcyjno\u015bci zbiornika, kt\u00f3ra dla niego jako zarz\u0105dcy jest przekle\u0144stwem, a nie zalet\u0105. Zbiornik Gocza\u0142kowicki ma dwie podstawowe funkcje – rezerwuar wody pitnej i rezerwa powodziowa. Pojemno\u015b\u0107 retencyjna zbiornika (czy to jeziora, czy basenu) to r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy poziomem maksymalnym a aktualnym. Najwi\u0119ksza jest w polderach czyli tzw. zbiornikach suchych, wi\u0119c sztaby kryzysowe naciskaj\u0105 na zarz\u0105dc\u00f3w zbiornik\u00f3w przeciwpowodziowych, \u017ceby poziom pi\u0119trzenia by\u0142 jak najni\u017cszy. Im mniej jest wody w zbiorniku, tym mniej wody do rozcie\u0144czania jej zanieczyszcze\u0144, wi\u0119c z punktu widzenia dostawcy wody pitnej poziom wody w takim zbiorniku powinien by\u0107 jak najwy\u017cszy. Zarz\u0105dca musi analizowa\u0107 zagro\u017cenia i potrzeby, balansuj\u0105c mi\u0119dzy tymi sprzecznymi potrzebami. Cz\u0119\u015b\u0107 powodzi bierze si\u0119 w\u0142a\u015bnie z tego, \u017ce zarz\u0105dcy utrzymuj\u0105 wysoki poziom. Dodatkowe \u017c\u0105dania \u017ceglugi (raczej wysokie pi\u0119trzenie), energetyki wodnej (jak najwy\u017csze pi\u0119trzenie), ornitolog\u00f3w (raczej niskie pi\u0119trzenie), rybak\u00f3w (raczej wysokie) itd. czyni\u0105 zarz\u0105dzanie zbiornikiem coraz bardziej nieogarnialnym. Gdzie zapowiadany optymizm? Ot\u00f3\u017c kierownik o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce dzi\u0119ki temu projektowi zaprzesta\u0142 wykaszania szuwar\u00f3w, a ponadto prowadzi gospodark\u0119 sprzyjaj\u0105c\u0105 rybom robo\u017cernym, dzi\u0119ki czemu czysto\u015b\u0107 w\u00f3d zbiornika w ci\u0105gu kilku lat si\u0119 podnios\u0142a. Co do ryb, to nie wspomnia\u0142 o kaskadzie troficznej, ale ka\u017cdy hydrobiolog wie, o co chodzi (r\u00f3\u017cnego typu eksperymenty biomanipulacyjne na polskich jeziorach wykonywane w oparciu o zasady kaskady troficznej s\u0105 prowadzone od lat 90., notabene z umiarkowanymi skutkami). Zatem dwie podstawowe informacje znane ekologom w\u00f3d przedar\u0142y si\u0119 przez zapor\u0119 i dotar\u0142y do przynajmniej jednego kierownika zbiornika zaporowego. To wci\u0105\u017c raczej wyj\u0105tek w\u015br\u00f3d zarz\u0105dzaj\u0105cych wodami, ale pokazuje, \u017ce kropla dr\u0105\u017cy ska\u0142\u0119 (jak mawiaj\u0105 niekt\u00f3rzy – nawet beton).<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

fot. Janericloebe<\/a>, grafika w domenie publicznej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jaki\u015b czas temu pisa\u0142em o tamach i zbiornikach – dos\u0142ownie i metaforycznie. Przypomnia\u0142o mi si\u0119 to, gdy par\u0119 dni temu by\u0142em na konferencji po\u015bwi\u0119conej g\u0142\u00f3wnie Zbiornikowi Gocza\u0142kowickiemu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,5,30],"tags":[447,86,72,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3521"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3521"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3525,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3521\/revisions\/3525"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}