{"id":3578,"date":"2014-03-23T17:13:17","date_gmt":"2014-03-23T16:13:17","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3578"},"modified":"2014-03-24T02:23:20","modified_gmt":"2014-03-24T01:23:20","slug":"historie-ukryte-z-polek-biblioteki-medycznej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/03\/23\/historie-ukryte-z-polek-biblioteki-medycznej\/","title":{"rendered":"Historie ukryte – z p\u00f3\u0142ek biblioteki medycznej"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Zosta\u0142am niedawno obdarowana ksi\u0105\u017ck\u0105-albumem (Hidden Treasure<\/em>, ed. M.Sappol) na temat skarb\u00f3w ameryka\u0144skiej Narodowej Biblioteki Medycznej. Jest to ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a, gdy\u017c pokazuje schowane dotychczas przed publiczno\u015bci\u0105 zbiory literatury medycznej – niezwyk\u0142e diagramy ludzkiego cia\u0142a, medyczne ulotki z poprzednich wiek\u00f3w czy te\u017c skrz\u0119tnie skrywane przed nieprzyzwyczajonym okiem opisy anatomicznych anomalii.<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d wielu rycin i opisuj\u0105cych je esej\u00f3w, szczeg\u00f3lnie uj\u0119\u0142y mnie trzy opowie\u015bci. Pierwsza z nich opisuje monografi\u0119 autorstwa Giuseppe Vallenzasca na temat niesklasyfikowanej do tamtej pory choroby zwanej Falcadina<\/em>, zaobserwowanej po raz pierwszy oko\u0142o 1790 roku u g\u00f3rnik\u00f3w z Tyrolu. W latach 1820 zasi\u0119g choroby przybra\u0142 posta\u0107 epidemii, w kt\u00f3rej ograniczeniu bra\u0142 m.in. Vallenzasca. Podczas pracy przy zwalczaniu Falcadiny<\/em> mia\u0142 on okazj\u0119 zaobserwowa\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych postaci choroby, kt\u00f3re dok\u0142adnie opisa\u0142 i zilustrowa\u0142. Ilustracje te, zreprodukowane na \u0142amach albumu, s\u0105 dzie\u0142ami samymi w sobie, z ogromn\u0105 precyzj\u0105 oddaj\u0105c zewn\u0119trzne objawy choroby – owrzodzenia, p\u0119cherze, otwarte rany, deformacje twarzy. Historia przypadk\u00f3w Falcadiny<\/em> opisana zosta\u0142a ku przestrodze wsp\u00f3\u0142czesnym. Vallenzasca odtwarzaj\u0105c historie choroby poszczeg\u00f3lnych pacjent\u00f3w, opisuje te\u017c g\u0142\u0119bokie zaniedbanie i zepsucie panuj\u0105ce w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Tyrolu. Zwraca uwag\u0119 na ogromny brud panuj\u0105cy w poszczeg\u00f3lnych domostwach, dzielenie si\u0119 ubraniami i u\u017cywanie tej samej po\u015bcieli przez wszystkich cz\u0142onk\u00f3w rodziny; wykazuje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nawet tam gdzie dbano o czysto\u015b\u0107 i higien\u0119, np. w domach bogatych mieszczan, dochodzi\u0142o do zaka\u017ce\u0144 na skutek panuj\u0105cej swobody seksualnej, a co za tym idzie sprzyjaj\u0105cym przenoszeniu zaka\u017cenia bliskim kontaktom cielesnym.<\/p>\n

Kolejna opowie\u015b\u0107 to historia Laury Bridgman, opisana przez jej nauczycielk\u0119 Mary Lamson i wydana w postaci biografii w 1878. Laura Bridgman by\u0142a pierwsz\u0105, b\u0105d\u017a jedn\u0105 z pierwszych jak si\u0119 obecnie uwa\u017ca, g\u0142uchoniewidom\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra umia\u0142a pisa\u0107, czyta\u0107 i prowadzi\u0107 konwersacj\u0119 w alfabecie palcowym. Laura Brigman przebywa\u0142a w szkole dla niewidomych (Perkins school for Blind, Massachusetts, USA), gdy zwr\u00f3ci\u0142 na ni\u0105 uwag\u0119 Samuel Howe, dyrektor tej\u017ce szko\u0142y zainteresowany przeprowadzeniem eksperyment\u00f3w naukowych i pedagogicznych na zdolnej uczennicy. Howe wierzy\u0142, \u017ce g\u0142uchoniemi maj\u0105 takie same zdolno\u015bci umys\u0142owe co widz\u0105ce\/s\u0142ysz\u0105ce osoby, zdolno\u015bci te pozostaj\u0105 jednak nieodkryte z powodu braku odpowiedniego treningu. Howe wierzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c, i\u017c umys\u0142 osoby pozbawionej religijnych wp\u0142yw\u00f3w zewn\u0119trznych pod wp\u0142ywem wpojonej wiedzy b\u0119dzie mia\u0142 lepsz\u0105, bardziej obiektywn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozumienia \u015bwiata, w tym r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cia samego Boga. Eksperyment odni\u00f3s\u0142 sukces, lecz nie do ko\u0144ca. Laura nauczy\u0142a si\u0119 czyta\u0107, pisa\u0107 oraz mie\u0107 w\u0142asne zdanie, jednak, pozostaj\u0105c przez jaki\u015b czas pod opiek\u0105 konserwatywnej protestanckiej nauczycielki, posiad\u0142a wizj\u0119 Boga wyznawan\u0105 przez zwolennik\u00f3w kalwinizmu. Nauczycielka szybko zosta\u0142a usuni\u0119ta ze szko\u0142y, jednak Laura, kt\u00f3ra w owej przedstawionej wizji znalaz\u0142a ukojenie, ju\u017c na zawsze pozosta\u0142a wiern\u0105 protestanckiej doktrynie wiary. Ow\u0105 nauczycielk\u0105 by\u0142a wspomniana wcze\u015bniej Mary Lamson, kt\u00f3ra pod koniec swego \u017cycia postanowi\u0142a przedstawi\u0107 histori\u0119 Laury Brigman (za zgod\u0105 samej Laury). Biografia ta jednak nigdy nie zdoby\u0142a rozg\u0142osu, a sama Laura pozosta\u0142a w zapomnieniu do ko\u0144ca swoich dni.<\/p>\n

Ostatnia z opowie\u015bci to bogato ilustrowana historia chi\u0144skich klock\u00f3w dla dzieci, kt\u00f3rych produkcj\u0119 rozpocz\u0119to tu\u017c po II Wojnie \u015awiatowej i prowadzi si\u0119 a\u017c do dzi\u015b. Klocki same w sobie nie by\u0142yby pewnie niczym niezwyk\u0142ym, jednak motywy, kt\u00f3re na nich przedstawiono zwracaj\u0105 pewn\u0105 uwag\u0119. S\u0105 to bowiem klocki przedstawiaj\u0105ce r\u00f3\u017cnego rodzaju propagandowe scenki rodzajowe, kt\u00f3re mia\u0142y dzieciom ju\u017c od ma\u0142ego zwraca\u0107 uwag\u0119 na wa\u017cno\u015b\u0107 przestrzegania higieny, ale te\u017c przypomina\u0107 o obowi\u0105zkach, kt\u00f3re ka\u017cdy m\u0142ody budowniczy nowego, rewolucyjnego \u015bwiata powinnien dobrze zna\u0107. Zilustrowanych jest osiem klock\u00f3w, kt\u00f3re u\u0142o\u017cone razem tworz\u0105 sze\u015b\u0107 scenek: od przygotowa\u0144 ma\u0142ego ch\u0142opca do mycia z\u0119b\u00f3w o poranku; poprzez wsp\u00f3ln\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 owego ch\u0142opca z dw\u00f3jk\u0105 przyjaci\u00f3\u0142 do szko\u0142y, podczas kt\u00f3rej wszyscy wykonuj\u0105 co jaki\u015b czas w ramach \u0107wicze\u0144 rytmiczne ruchy ramion; nast\u0119pnie zbi\u00f3rk\u0119 w szkole i apel na temat higieny; a\u017c do rodzinnej kolacji, przed kt\u00f3r\u0105 wszyscy zgodnie myj\u0105 r\u0119ce.<\/p>\n

Zdecydowa\u0142am si\u0119 napisa\u0107 o otrzymanym podarunku, gdy\u017c ogromne wra\u017cenie zrobi\u0142a na mnie ilo\u015b\u0107 zgromadzonego tam \u017ar\u00f3d\u0142owego materia\u0142u, swym pochodzeniem si\u0119gaj\u0105cym niekiedy czas\u00f3w g\u0142\u0119bokiego \u015aredniowiecza. Niezwykle dok\u0142adne ryciny anatomiczne, ilustrowane obficie opisy jednostek chorobowych czy te\u017c spora ilo\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w edukacyjnych na temat chor\u00f3b wenerycznych, malarii, gru\u017alicy czy szkarlatyny daj\u0105 rzadk\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wgl\u0105du w dawniejsz\u0105 medycyn\u0119.<\/p>\n

W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wszystko wydaje si\u0119 nowe, niezwyk\u0142e i zdumiewaj\u0105ce, dobrze jest czasem przejrze\u0107 stare ksi\u0105\u017cki i zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie wszystko co wydaje si\u0119 nowe, jest takim w rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Judyta Juranek<\/p>\n

Zdj\u0119cie: Judyta Juranek CC BY-SA3.0<\/em><\/em><\/p>\n

Przypisy:<\/p>\n

1. Wydanie elektroniczne „Hidden Treasures<\/em>” dost\u0119pne na stronie National Library of Medicine <\/em>Hidden Treasure<\/a><\/em><\/em><\/p>\n

2. Falcadina<\/em> – \u00a0to\u017csama z „Chorob\u0105 ze \u0160krljevo”, niegdy\u015b s\u0105dzono, i\u017c by\u0142a to jedna z postaci ki\u0142y; obecnie uwa\u017ca si\u0119, i\u017c by\u0142a to jedna z kr\u0119tkowic endemicznym (niewenerycznych), przenoszonych przez zaka\u017cone przedmioty i bliski kontakt sk\u00f3ra-sk\u00f3ra\/sk\u00f3ra-b\u0142ony \u015bluzowe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zosta\u0142am niedawno obdarowana ksi\u0105\u017ck\u0105-albumem (Hidden Treasure, ed. M.Sappol) na temat skarb\u00f3w ameryka\u0144skiej Narodowej Biblioteki Medycznej. Jest to ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a, gdy\u017c pokazuje schowane dotychczas przed publiczno\u015bci\u0105 zbiory literatury medycznej – niezwyk\u0142e diagramy ludzkiego cia\u0142a, medyczne ulotki z poprzednich wiek\u00f3w czy te\u017c skrz\u0119tnie skrywane przed nieprzyzwyczajonym okiem opisy anatomicznych anomalii.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[66,6],"tags":[90,89,91],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3578"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3578"}],"version-history":[{"count":50,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3578\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3629,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3578\/revisions\/3629"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3578"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3578"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3578"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}