{"id":360,"date":"2009-07-31T08:36:20","date_gmt":"2009-07-31T06:36:20","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=360"},"modified":"2013-02-14T09:19:40","modified_gmt":"2013-02-14T08:19:40","slug":"piernik-i-wiatrak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2009\/07\/31\/piernik-i-wiatrak\/","title":{"rendered":"Piernik i wiatrak"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n
\nCo to jest „prze\u017cycie metafizyczne” i ile ma wsp\u00f3lnego z metafizyk\u0105?
\n<\/strong><\/p>\n

Ilekro\u0107 czytam o tzw. prze\u017cyciach metafizycznych i im bardziej znam metafizyk\u0119, tym cz\u0119\u015bciej odczuwam tu wyra\u017any zgrzyt. Co to jest „prze\u017cycie metafizyczne” i ile ma wsp\u00f3lnego z metafizyk\u0105 jako tak\u0105?<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o pierwsze pytanie, to domy\u015blam si\u0119 tylko, \u017ce chodzi o jaki\u015b rodzaj prze\u017cy\u0107 religijnych czy jakie\u015b przeb\u0142yski stan\u00f3w mistycznych i zwi\u0105zane z tym przeczucia, wra\u017cenia oraz my\u015bli. Mo\u017ce te\u017c chodzi\u0107 o co\u015b innego, o jakie\u015b prze\u017cycie, w kt\u00f3rym dotykamy problemu sensu \u015bwiata (lub jego bezsensu). Trudno to mi jako\u015b charakteryzowa\u0107, ale domy\u015blam si\u0119, \u017ce taka mniej wi\u0119cej tre\u015b\u0107 kryje si\u0119 za tym poj\u0119ciem. Ile ma ono wsp\u00f3lnego z metafizyk\u0105? Dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce bardzo niewiele.<\/p>\n


\nMetafizyka bowiem zajmuje si\u0119 opisem rzeczywisto\u015bci, jej najbardziej og\u00f3lnych i podstawowych w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Kluczowe jest dla niej poj\u0119cie bytu. Metafizyk\u0119 niekiedy oddziela si\u0119 od ontologii. Wed\u0142ug pomys\u0142u Romana Ingardena ontologia mia\u0142aby si\u0119 zajmowa\u0107 mo\u017cliwo\u015bciami bytowymi, bez przes\u0105dzania o tym, kt\u00f3re z nich zachodz\u0105, a kt\u00f3re nie. By\u0142aby to dziedzina czystych spekulacji i analiz wychodz\u0105cych od takich poj\u0119\u0107 jak by\u0107, istnie\u0107, przedmiot, rzecz, byt itp. Analizy te wyznacza\u0142yby ramy, w obr\u0119bie kt\u00f3rych mo\u017cna si\u0119 racjonalnie porusza\u0107, bez popadania w sprzeczno\u015bci. By\u0142yby to te\u017c ramy metafizyki, poniewa\u017c jej przedmiotem ju\u017c by\u0142yby rozstrzygni\u0119cia, kt\u00f3re z mo\u017cliwo\u015bci zachodz\u0105 w rzeczywisto\u015bci, a kt\u00f3re nie.<\/p>\n

Historycznie nazw\u0105 starsz\u0105 jest metafizyka. Wymy\u015blona zosta\u0142a, jak powszechnie wiadomo, przez Andronikosa z Rodos na oznaczenie pewnej grupy pism Arystotelesa<\/a>. Ontologi\u0119 jako nazw\u0119, wymy\u015bli\u0142 Rudolf Goclenius w XVII wieku i stopniowo nazwa ta zacz\u0119\u0142a by\u0107 ch\u0119tniej u\u017cywana ni\u017c metafizyka. Dzia\u0142o si\u0119 tak mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce metafizyk\u0119 zacz\u0119to uto\u017csamia\u0107 z jakimi\u015b m\u0119tnymi rozwa\u017caniami. Ontologia mia\u0142a by\u0107 jej przeciwie\u0144stwem i urasta\u0107 do statusu nauki.<\/p>\n

Studentom na og\u00f3\u0142 m\u00f3wi\u0119, \u017ceby nie wchodzi\u0107 w szczeg\u00f3\u0142y, \u017ce jak kto\u015b do swego systemu w\u0142\u0105cza Boga, to jest to metafizyka, a jak nie, to jest to ontologia. Oczywi\u015bcie jest to ogromne uproszczenie i jak ka\u017cde uproszczenie ma ono w sobie tyle samo prawdy co fa\u0142szu. B\u0119d\u0119 si\u0119 upiera\u0142 jednak, \u017ce co\u015b w nim jest i daje ono jako taki obraz ca\u0142ej sytuacji.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c o silnym zwi\u0105zku metafizyki z Bogiem przekonuje mnie mi\u0119dzy innymi pogl\u0105d Stefana \u015awie\u017cawskiego na ten temat. W wydanej po 50 latach od pierwodruku jego ksi\u0105\u017cce „Byt. Zagadnienia metafizyki tomistycznej” (Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 1999) mo\u017cna znale\u017a\u0107 przeprowadzony z nim wywiad. Stwierdza on w nim dobitnie, \u017ce uprawianie metafizyki tak, by nie w\u0142\u0105cza\u0107 do niej poj\u0119cia Boga jest b\u0142\u0119dem. Metafizyka i teologia dope\u0142niaj\u0105 si\u0119 nawzajem. Mimo to B\u00f3g jest w\u0142\u0105czany do metafizyki nie na zasadzie aktu wiary, lecz jako rozwi\u0105zanie kilku kluczowych problem\u00f3w.<\/p>\n

Chodzi o to, \u017ce jednym z podstawowych twierdze\u0144 jest to, \u017ce rzeczy nie s\u0105 samoistne – nie powstaj\u0105 same z siebie, lecz potrzebuj\u0105 do zaistnienia jakiej\u015b przyczyny zewn\u0119trznej wobec nich. Zasada ta odnoszona jest do ca\u0142ej rzeczywisto\u015bci i wskazuje si\u0119, \u017ce r\u00f3wnie\u017c sama rzeczywisto\u015b\u0107 nie mog\u0142a powsta\u0107 sama z siebie. Do jej zaistnienia musia\u0142 si\u0119 wi\u0119c przyczyni\u0107 Absolut, czyli B\u00f3g. B\u00f3g jest tu uj\u0119ty filozoficznie, a nie religijnie.<\/p>\n

Wracaj\u0105c do wyj\u015bciowego pytania. Je\u015bli pyta\u0107 si\u0119 o to, co maj\u0105 wsp\u00f3lnego prze\u017cycia metafizyczne z metafizyk\u0105, to mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tyle co piernik ma wsp\u00f3lnego z wiatrakiem. To znaczy, jako\u015b si\u0119 te rzeczy \u0142\u0105cz\u0105 ze sob\u0105, bo i w jednym i drugim przypadku, chodzi o odniesienie do rzeczywisto\u015bci i pr\u00f3b\u0119 odpowiedzi na pytanie, jaka ona jest. Ale na tym to podobie\u0144stwo si\u0119 ko\u0144czy.<\/p>\n

W metafizyce nie chodzi o prze\u017cycia, ale o co\u015b zupe\u0142nie innego: jakie s\u0105 podstawowe w\u0142a\u015bciwo\u015bci rzeczywisto\u015bci. Jednak w metafizyce odpowiedzi na to pytanie nie poszukuje si\u0119 w sferze prze\u017cy\u0107. Dochodzi si\u0119 do nich w drodze racjonalnej spekulacji. My\u015bl\u0119 sobie, \u017ce wiele szkody metafizyce wyrz\u0105dzaj\u0105 w\u0142a\u015bnie tzw. „prze\u017cycia metafizyczne”.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. <\/em>dashiell<\/a>, Flickr (CC SA)<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co to jest „prze\u017cycie metafizyczne” i ile ma wsp\u00f3lnego z metafizyk\u0105? Ilekro\u0107 czytam o tzw. prze\u017cyciach metafizycznych i im bardziej znam metafizyk\u0119, tym cz\u0119\u015bciej odczuwam tu wyra\u017any zgrzyt. Co to jest „prze\u017cycie metafizyczne” i ile ma wsp\u00f3lnego z metafizyk\u0105 jako tak\u0105? Je\u015bli chodzi o pierwsze pytanie, to domy\u015blam si\u0119 tylko, \u017ce chodzi o jaki\u015b rodzaj […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/360"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=360"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2286,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/360\/revisions\/2286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}