{"id":3633,"date":"2014-04-04T09:00:45","date_gmt":"2014-04-04T07:00:45","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3633"},"modified":"2014-04-04T09:24:03","modified_gmt":"2014-04-04T07:24:03","slug":"o-czym-milcza-filozofowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/04\/04\/o-czym-milcza-filozofowie\/","title":{"rendered":"O czym milcz\u0105 filozofowie"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Jurek napisa\u0142 o czym milczy matematyka, a ja si\u0119 zacz\u0105\u0142em zastanawia\u0107 o czym milczy filozofia. Od razu przypomnia\u0142 mi si\u0119 cytat, \u017ce s\u0105 na \u015bwiecie rzeczy, o kt\u00f3rych nie \u015bni\u0142o si\u0119 filozofom. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie s\u0105dz\u0119, by by\u0142a to prawda.<\/p>\n

<\/p>\n

Dlatego nale\u017ca\u0142o by raczej zmieni\u0107 tok pytania – o czym powinna milcze\u0107 filozofia. Musz\u0119 te\u017c zastrzec, \u017ce trzeba si\u0119 pyta\u0107 nie filozofi\u0119, ale o filozof\u00f3w, to jest pyta\u0107 si\u0119, o czym milcz\u0105 filozofowie, b\u0105d\u017a chcieliby, \u017ceby milcze\u0107.<\/p>\n

W d\u0142ugiej historii filozofii zdarza\u0142y si\u0119 pr\u00f3by nakazuj\u0105ce milczenie filozofom. Najbardziej znana pochodzi rzecz jasna od Ludwiga Wittgensteina z czas\u00f3w jego „Traktatu…” Oto w tezie 6.53 Wittgenstein napisa\u0142:<\/p>\n

\n

Poprawna metoda filozofii by\u0142aby w\u0142a\u015bciwie taka: Nie m\u00f3wi\u0107 nic poza tym, co si\u0119 da powiedzie\u0107, czyli poza zdaniami nauk przyrodniczych – a wi\u0119c nic poza tym, co z filozofi\u0105 nie ma nic wsp\u00f3lnego; a gdyby potem kto\u015b chcia\u0142 powiedzie\u0107 co\u015b metafizycznego, wykaza\u0107 mu, \u017ce pewnym znakom nie nada\u0142 w swoich zdaniach \u017cadnego znaczenia. By\u0142aby to dla niego metoda niezadowalaj\u0105ca – nie mia\u0142by poczucia, \u017ce uczymy go filozofii – ale jedyna \u015bci\u015ble poprawna.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Na og\u00f3\u0142 interpretuje si\u0119 t\u0119 my\u015bl w ten spos\u00f3b, \u017ce mia\u0142aby ona oznacza\u0107 zalecenie, by realnymi problemami zajmowa\u0142y si\u0119 nauki, natomiast problemy filozofii s\u0105 nierealne w tym sensie, \u017ce bior\u0105 si\u0119 z niepoprawnego u\u017cycia j\u0119zyka. Przy takim uj\u0119ciu filozofom w zasadzie nie pozostaje nic do roboty.<\/p>\n

Podej\u015bcie takie wzbudza szereg zastrze\u017ce\u0144. Pierwszy lepszy przyk\u0142ad z brzegu – co z etyk\u0105? Czy\u017cby to te\u017c by\u0142a domena nauk? Wszak le\u017cy tutaj podstawowy problem, \u017ce z tego jak jest nie mo\u017cna poprawnie wydedukowa\u0107 jak by\u0107 powinno. Argumenty na rzecz takiej niemo\u017cliwo\u015bci maj\u0105 zar\u00f3wno charakter logiczny, jak i filozoficzny. Zagadnienia etyczne nie s\u0105 jedyn\u0105 trudno\u015bci\u0105 w tym wzgl\u0119dzie.<\/p>\n

Trop etyczny wskazuje na inny, ale powi\u0105zany z etyk\u0105, obszar milczenia filozof\u00f3w. Tym tematem jest „serce”. Celowo pisz\u0119 w cudzys\u0142owie, poniewa\u017c czym ono jest, co ze sob\u0105 niesie, nie jest przedmiotem dzisiejszego wpisu. Jest ono zreszt\u0105 bardziej domen\u0105 poezji i sztuki ni\u017c filozofii. To chyba z tego powodu Zbigniew Herbert zrezygnowa\u0142 z filozofii akademickiej. W jednym z wywiad\u00f3w powiedzia\u0142, \u017ce „brak mu w filozofii wzrusze\u0144”.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/p>\n

Foto: Bernhard Ellefsen, flickr.com \u00a0(CC BY-NC-SA 2.0)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jurek napisa\u0142 o czym milczy matematyka, a ja si\u0119 zacz\u0105\u0142em zastanawia\u0107 o czym milczy filozofia. Od razu przypomnia\u0142 mi si\u0119 cytat, \u017ce s\u0105 na \u015bwiecie rzeczy, o kt\u00f3rych nie \u015bni\u0142o si\u0119 filozofom. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie s\u0105dz\u0119, by by\u0142a to prawda.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,8,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3633"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3633"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3667,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3633\/revisions\/3667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}