{"id":3669,"date":"2014-04-12T09:14:59","date_gmt":"2014-04-12T07:14:59","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3669"},"modified":"2014-04-12T10:28:35","modified_gmt":"2014-04-12T08:28:35","slug":"o-czym-milczy-jezyk-naturalny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/04\/12\/o-czym-milczy-jezyk-naturalny\/","title":{"rendered":"O czym milczy j\u0119zyk naturalny"},"content":{"rendered":"<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"420\" height=\"315\" src=\"\/\/www.youtube.com\/embed\/U39RMUzCjiU\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Dzisiaj o prostych rzeczach, kt\u00f3rych nie da si\u0119 opisa\u0107 prostym j\u0119zykiem. To kontynuacja serii tekst\u00f3w &#8222;O czym milczy&#8230;&#8221;, kt\u00f3re ju\u017c si\u0119 u nas ukazywa\u0142y, a przy okazji nawi\u0105zanie do dyskusji o chaosie i nieprzewidywalno\u015bci.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Dzi\u0119ki bardzo ciekawemu referatowi na moim seminarium magisterskim dotar\u0142a do mojej \u015bwiadomo\u015bci publikacja z <em>Science<\/em> o automatycznym wykrywaniu praw zachowania w surowych danych obserwacyjnych, nawet je\u015bli proces przez nie reprezentowany jest ca\u0142kiem skomplikowany. Bardzo mi si\u0119 to spodoba\u0142o i zapewne napisz\u0119 jeszcze tutaj, jak to zosta\u0142o osi\u0105gni\u0119te.<\/p>\n<p>W tym momencie chcia\u0142bym jednak skupi\u0107 si\u0119 na jednym przyk\u0142adzie zastosowania systemu komputerowego opisanego w pracy. Poradzi\u0142 on sobie z podaniem wzor\u00f3w na prawa zachowania w ruchu wahad\u0142a podw\u00f3jnego. Samo wahad\u0142o i eksperyment demonstruj\u0105cy jego zachowanie s\u0105 przedstawione na ilustruj\u0105cym artyku\u0142 filmie &#8211; \u00a0proponuj\u0119, \u017ceby ka\u017cdy na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 obejrza\u0142 go przed czytaniem ci\u0105gu dalszego.<\/p>\n<p>W ruchu wahad\u0142a pojedynczego okres jest niezale\u017cny od zakresu wychyle\u0144 dop\u00f3ki s\u0105 one niezbyt wielkie, czyli wahad\u0142o powoli trac\u0105ce energi\u0119 wykonuje coraz mniejsze ruchy od stanu r\u00f3wnowagi, ale nie zmienia cz\u0119stotliwo\u015bci. Okres nie zale\u017cy te\u017c od masy ci\u0119\u017carka na ko\u0144cu wahad\u0142a. Okres zale\u017cy za to od d\u0142ugo\u015bci ramienia: im d\u0142u\u017csze wahad\u0142o tym okres r\u00f3wnie\u017c d\u0142u\u017cszy.<\/p>\n<p>Oczywi\u015bcie wielu z Czytelnik\u00f3w widzia\u0142o w szkole matematyczne wyprowadzenia stosownych wzor\u00f3w, ale fakty te by\u0142y znane ju\u017c wcze\u015bniej na podstawie obserwacji. Kluczowe jest to, \u017ce te podstawowe jako\u015bciowe opisy daj\u0105 si\u0119 sformu\u0142owa\u0107 w j\u0119zyku potocznym, co zrobi\u0142em w poprzednim akapicie.<\/p>\n<p>Popatrzmy teraz na wahad\u0142o podw\u00f3jne: pierwszym wra\u017ceniem jest ca\u0142kowity chaos i nieprzewidywalno\u015b\u0107. I to jest, mimo mojego wykszta\u0142cenia matematycznego, jedyne, co potrafi\u0119 o jego ruchu powiedzie\u0107 do niefachowca. W zasadzie sensowny opis jest mo\u017cliwy za pomoc\u0105 wzor\u00f3w matematycznych albo obrazu, ale nie s\u0142owami. Oczywi\u015bcie s\u0105 one <em>teoretycznie<\/em> przek\u0142adalne na j\u0119zyk potoczny, ale ci\u0105g opis\u00f3w do tego potrzebnych wyklucza <em>praktyczn\u0105<\/em> wykonalno\u015b\u0107 tego zamierzenia. W dodatku dla pewnych warunk\u00f3w pocz\u0105tkowych ruchu, wahad\u0142o demostruje chaos deterministyczny, co oznacza, \u017ce nawet minimalne zmiany warunk\u00f3w pocz\u0105tkowych powoduj\u0105 w kr\u00f3tkim czasie du\u017ce zmiany ruchu. To w\u0142a\u015bnie dlatego nie mo\u017cna opisa\u0107 wahad\u0142a w j\u0119zyku naturalnym: precyzja opisu mniejsza ni\u017c podanie wszystkich warto\u015bci istotnych parametr\u00f3w ruchu z wielk\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105 z zasady nie pozwala przewidzie\u0107, co si\u0119 b\u0119dzie dzia\u0142o nawet ca\u0142kiem nied\u0142ugo.<\/p>\n<p>Mamy wi\u0119c podw\u00f3jne wahad\u0142o, kt\u00f3rego konstrukcja jest banalnie prosta i kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna bez trudu opisa\u0107 ka\u017cdemu, oraz jego zachowanie, kt\u00f3re wymyka si\u0119 opisowi w j\u0119zyku naturalnym. Oto przyk\u0142ad czego\u015b, o czym milczy j\u0119zyk naturalny.<\/p>\n<p><strong>Jerzy Tyszkiewicz<\/strong><\/p>\n<p><em>Ilustracja: <a title=\"stevenbtroy\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/user\/stevenbtroy\">stevenbtroy<\/a>, YouTube<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dzisiaj o prostych rzeczach, kt\u00f3rych nie da si\u0119 opisa\u0107 prostym j\u0119zykiem. To kontynuacja serii tekst\u00f3w &#8222;O czym milczy&#8230;&#8221;, kt\u00f3re ju\u017c si\u0119 u nas ukazywa\u0142y, a przy okazji nawi\u0105zanie do dyskusji o chaosie i nieprzewidywalno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60,69,55],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3669"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3669"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3699,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3669\/revisions\/3699"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}