{"id":3750,"date":"2014-05-04T00:53:12","date_gmt":"2014-05-03T22:53:12","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3750"},"modified":"2023-06-22T00:05:59","modified_gmt":"2023-06-21T22:05:59","slug":"palka-glalka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/05\/04\/palka-glalka\/","title":{"rendered":"Pa\u0142ka gla\u0142ka"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Co prawda w dzisiejszych czasach absolwenci studi\u00f3w biologicznych rzadko umiej\u0105 rozpoznawa\u0107 gatunki pospolitych ro\u015blin, zwierz\u0105t czy grzyb\u00f3w, co samo w sobie nie musi \u015bwiadczy\u0107 o czym\u015b z\u0142ym (gdy np. rozpoznaj\u0105 \u015bwietnie gatunki z jakiej\u015b grupy bakterii, czy s\u0105 dobrzy w analizie pask\u00f3w DNA na \u017celu), ale jest wci\u0105\u017c grupa takich, kt\u00f3rzy w swojej pracy musz\u0105 odr\u00f3\u017cnia\u0107 m.in. gatunki pa\u0142ek wodnych. W Polsce s\u0105 dwa gatunki pa\u0142ek (nie licz\u0105c uciekinier\u00f3w z ozdobnych oczek) – w\u0105skolistna (Typha angustifolia<\/em>) i szerokolistna (Typha latifolia<\/em>). Jak sama nazwa wskazuje, rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 je po szeroko\u015bci li\u015bci.<\/p>\n

Kiedy jaka\u015b pa\u0142ka ma li\u015bcie o szeroko\u015bci dw\u00f3ch centymetr\u00f3w albo wszystkie li\u015bcie poni\u017cej p\u00f3\u0142 centymetra, nie ma w\u0142a\u015bciwie problemu. Jednak, gdy li\u015bcie maj\u0105 nieca\u0142y centymetr szeroko\u015bci, nie jest ju\u017c takie oczywiste, czy to niewyro\u015bni\u0119ta szerokolistna, czy przero\u015bni\u0119ta w\u0105skolistna. No i nie zawsze si\u0119 ma pod r\u0119k\u0105 suwmiark\u0119. Za pewniejsz\u0105 cech\u0119 uznaje si\u0119 uk\u0142ad kwiatostan\u00f3w – u szerokolistnej kolba m\u0119ska (w postaci w\u0105skiego wa\u0142ka) wyrasta od razu nad kolb\u0105 \u017ce\u0144sk\u0105 (charakterystyczn\u0105 pa\u0142k\u0105), podczas gdy u w\u0105skolistnej mi\u0119dzy tymi kolbami jest odcinek nagiego p\u0119du niepokrytego kwiatami (czy owocami). S\u0105 te\u017c inne cechy rozr\u00f3\u017cniaj\u0105ce – d\u0142ugo\u015b\u0107 i szeroko\u015b\u0107 szypu\u0142ek kwiatowych, grubo\u015b\u0107 kom\u00f3rek sk\u00f3rki, urze\u017abienie nasion itp., wymagaj\u0105 one jednak mikroskopowania. Niuanse w typowej d\u0142ugo\u015bci kolb, odcieniu li\u015bci i kolb, d\u0142ugo\u015bci li\u015bci czy wreszcie cechach siedliska s\u0105 bardziej zwodnicze.<\/p>\n

Czasem mimo wszystko nawet po do\u015b\u0107 dok\u0142adnym obejrzeniu osobnika mo\u017cna mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci. W Ameryce P\u0142n., gdzie pa\u0142ka szerokolistna wyst\u0119puje „od zawsze”, a w\u0105skolistna prawdopodobnie dopiero od zawleczenia przez Europejczyk\u00f3w, te dwa gatunki cz\u0119sto krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 daj\u0105c Typha <\/em>\u00d7glauca<\/em>. (Krzy\u017cyk w nazwie naukowej oznacza krzy\u017c\u00f3wk\u0119). W Europie, gdzie te gatunki wyst\u0119puj\u0105 od tysi\u0105cleci, hybrydyzacja notowana jest rzadziej. Do niedawna wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce jest to zjawisko wyj\u0105tkowe, wyst\u0119puj\u0105ce g\u0142\u00f3wnie w p\u0142d.-zach. Europie. Ta du\u017ca sk\u0142onno\u015b\u0107 do krzy\u017cowania si\u0119 w jednych miejscach i izolacji w innych by\u0142a podejrzana. Pa\u0142ka w\u0105skolistna jest w Ameryce P\u0142n. inwazyjna, a cz\u0119sto takie populacje maj\u0105 cechy genetyczne nieco odmienne od rodzicielskich, co w\u0142a\u015bnie sprawia, \u017ce to one s\u0105 inwazyjne. W niekt\u00f3rych miejscach okres kwitnienia mo\u017ce bardziej si\u0119 zbiega\u0107, w innych rozmija\u0107, co ma oczywisty wp\u0142yw na zdolno\u015b\u0107 do krzy\u017cowania.<\/p>\n

W Polsce jednak okresy kwitnienia obu gatunk\u00f3w nie s\u0105 zbyt rozbie\u017cne. Fitocenozy obu gatunk\u00f3w raczej nie wyst\u0119puj\u0105 razem (pa\u0142ka szerokolistna co do zasady woli siedliska \u017cy\u017aniejsze ni\u017c w\u0105skolistna), ale mog\u0105 by\u0107 oddalone nie na takie odleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3re by by\u0142y przeszkod\u0105 w zapyleniu. To tym bardziej stawia tez\u0119 o niekrzy\u017cowaniu si\u0119 w Polsce pod znakiem zapytania. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce trafiaj\u0105 si\u0119 p\u0142aty osobnik\u00f3w o cechach mimo wszystko po\u015brednich.<\/p>\n

Miesi\u0105c temu w Hydrobiologii<\/em> ukaza\u0142a si\u0119 wreszcie praca pokazuj\u0105ca, \u017ce i w Polsce mamy krzy\u017c\u00f3wki, kt\u00f3re mo\u017cna nazwa\u0107 Typha glauca<\/em> (wci\u0105\u017c nie ma polskiej nazwy nadanej przez kogo\u015b o uznanym autorytecie). Potwierdzi\u0142o si\u0119, \u017ce krzy\u017c\u00f3wki maj\u0105 r\u00f3\u017cne cechy po\u015brednie, cho\u0107 zwykle bli\u017csze rodzicom w\u0105skolistnym. Zwykle osobniki podejrzewane o bycie hybrydami ju\u017c na podstawie obserwacji w terenie okaza\u0142y si\u0119 nimi po analizach laboratoryjnych. Jednak czasem zdarza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce osobniki, kt\u00f3re specjali\u015bci podejrzewali o bycie krzy\u017c\u00f3wkami, genetycznie by\u0142y czystymi przedstawicielami kt\u00f3rego\u015b z rodzicielskich gatunk\u00f3w, ale i te\u017c, \u017ce osobniki wygl\u0105daj\u0105ce jak typowa w\u0105skolistna lub szerokolistna, genetycznie s\u0105 krzy\u017c\u00f3wkami. Potwierdzi\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce krzy\u017cowanie nie jest symetryczne. W badaniach innych zespo\u0142\u00f3w na innych populacjach wysz\u0142o, \u017ce krzy\u017c\u00f3wki powstaj\u0105 z kom\u00f3rek jajowych pa\u0142ki w\u0105skolistnej zap\u0142odnionych kom\u00f3rkami plemnikowymi pa\u0142ki szerokolistnej, ale nie odwrotnie. Wyniki co do p\u0142odno\u015bci miesza\u0144c\u00f3w by\u0142y dot\u0105d sprzeczne. Powszechnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce wszystkie osobniki Typha glauca<\/em> s\u0105 pierwszym pokoleniem miesza\u0144c\u00f3w i nie rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 dalej p\u0142ciowo. Kolejne jednak badania podaj\u0105 to w w\u0105tpliwo\u015b\u0107, przynajmniej w niekt\u00f3rych przypadkach. Badania genetyczne wskazuj\u0105, \u017ce przynajmniej czasami osobniki Typha glauca<\/em> krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 z osobnikami z gatunk\u00f3w rodzicielskich. Wydaje si\u0119, \u017ce na co\u015b takiego wskazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wyniki polskich bada\u0144. Niekt\u00f3re osobniki wygl\u0105daj\u0105ce na osobniki czystego gatunku, w istocie wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 efektem dalszych krzy\u017cowa\u0144 Typha glauca<\/em> z osobnikami gatunk\u00f3w rodzicielskich. Maj\u0105 one niepe\u0142ny zestaw marker\u00f3w genetycznych swojego gatunku albo maj\u0105 pojedyncze markery gatunku siostrzanego, wi\u0119c trudno je uzna\u0107 za osobniki hybrydowe. Konkretnie, w tych badaniach zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce osobniki pa\u0142ki szerokolistnej mia\u0142y pojedyncze markery pa\u0142ki w\u0105skolistnej, ale nie zdarzy\u0142a si\u0119 sytuacja na odwr\u00f3t, co z kolei jest o tyle dziwne, \u017ce pa\u0142ka szerokolistna ma w og\u00f3le mniejsz\u0105 wewn\u0105trzgatunkow\u0105 zmienno\u015b\u0107 genetyczn\u0105 ni\u017c inne gatunki tego rodzaju.<\/p>\n

Inwazyjno\u015b\u0107 Typha glauca <\/em>w Ameryce \u0142\u0105czy si\u0119 z jej zasiedlaniem zw\u0142aszcza siedlisk przekszta\u0142conych – staw\u00f3w, row\u00f3w, uregulowanych rzek. Polskie osobniki te\u017c cz\u0119sto pochodz\u0105 z takich miejsc. Widocznie miesza\u0144cowi jest \u0142atwiej na takich nienaturalnych siedliskach (cho\u0107 oba gatunki rodzicielskie te\u017c s\u0105 malo wybredne).<\/p>\n

Tak wi\u0119c okazuje si\u0119, \u017ce polska flora ma kolejny gatunek, tym razem miesza\u0144cowy, a specjali\u015bci od makrofit\u00f3w musz\u0105 przy rozr\u00f3\u017cnianiu pa\u0142ek bra\u0107 pod uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 hybrydyzacji.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

ilustracja: Otto Wilhelm Thom\u00e9, <\/em>Flora von Deutschland, \u00d6sterreich und der Schweiz, prawa autorskie wygas\u0142y<\/em><\/p>\n

\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span>
\nNowi\u0144ska, R., Gawro\u0144ska, B., Czarna, A., & Wyrzykiewicz-Raszewska, M. (2014). Typha glauca Godron and its parental plants in Poland: taxonomic characteristics Hydrobiologia<\/span> DOI: 10.1007\/s10750-014-1862-0<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co prawda w dzisiejszych czasach absolwenci studi\u00f3w biologicznych rzadko umiej\u0105 rozpoznawa\u0107 gatunki pospolitych ro\u015blin, zwierz\u0105t czy grzyb\u00f3w, co samo w sobie nie musi \u015bwiadczy\u0107 o czym\u015b z\u0142ym (gdy np. rozpoznaj\u0105 \u015bwietnie gatunki z jakiej\u015b grupy bakterii, czy s\u0105 dobrzy w analizie pask\u00f3w DNA na \u017celu), ale jest wci\u0105\u017c grupa takich, kt\u00f3rzy w swojej pracy musz\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,43,6,65],"tags":[221,94,507,220],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3750"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3750"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3750\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5198,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3750\/revisions\/5198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}