{"id":380,"date":"2009-09-11T07:42:02","date_gmt":"2009-09-11T05:42:02","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=380"},"modified":"2013-02-13T19:31:38","modified_gmt":"2013-02-13T18:31:38","slug":"czezowski-metafizyk-ze-lwowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2009\/09\/11\/czezowski-metafizyk-ze-lwowa\/","title":{"rendered":"Cze\u017cowski ? metafizyk ze Lwowa"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n
\nDojrza\u0142o\u015b\u0107 intelektualna? Po pi\u0119\u0107dziesi\u0105tce. <\/strong><\/p>\n

M\u0142odo\u015b\u0107 Tadeusza Cze\u017cowskiego zwi\u0105zana jest ze Lwowem, chocia\u017c urodzi\u0142 si\u0119 26 lipca 1889 roku w Wiedniu<\/a>. Przeszed\u0142 w tym mie\u015bcie wszystkie szczeble edukacji, zwie\u0144czone studiami z zakresu matematyki (logiki), fizyki i filozofii. Studia filozoficzne odbywa\u0142 pod kierunkiem Kazimierza Twardowskiego<\/a>, z kt\u00f3rym z\u0142\u0105czy\u0142a go p\u00f3\u017aniej d\u0142ugoletnia przyja\u017a\u0144. We Lwowie te\u017c uzyska\u0142 Cze\u017cowski tytu\u0142y naukowe: doktora w roku 1914, a w 1920 habilitacj\u0119.<\/p>\n

Wspominam o Lwowie z okresu przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego, poniewa\u017c to w\u0142a\u015bnie tutaj, dzi\u0119ki pracy mi\u0119dzy innymi Kazimierza Twardowskiego<\/a> powsta\u0142a szko\u0142a lwowsko-warszawska. A Cze\u017cowski jest jej wa\u017cnym elementem.<\/p>\n

<\/p>\n

O kolejach jego \u017cycia mo\u017cna przeczyta\u0107 w jego zapiskach do autobiografii<\/a>. Mo\u017cna w nich wyczyta\u0107, \u017ce od roku 1923 jego \u017cycie zwi\u0105zane by\u0142o z Wilnem, gdzie w du\u017cym stopniu przyczyni\u0142 si\u0119 do rozwoju Uniwersytetu Stefana Batorego, a w szczeg\u00f3lno\u015bci jego Wydzia\u0142u Humanistycznego i filozofii w nim wyk\u0142adanej. W pewnym sensie mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce szko\u0142a lwowsko-warszawska mia\u0142a w jego osobie swoist\u0105 odnog\u0119 wile\u0144sk\u0105. Prac\u0119 naukow\u0105 i organizacyjn\u0105 przerwa\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Po jej zako\u0144czeniu Cze\u017cowski zosta\u0142 przesiedlony do Torunia, gdzie ponownie bra\u0142 udzia\u0142 w tworzeniu \u017cycia uniwersyteckiego. W roku 1945 mia\u0142 56 lat. A co jest najciekawsze to fakt, \u017ce dopiero z tego okresu toru\u0144skiego i czasu staro\u015bci pochodz\u0105 jego najciekawsze prace. Sam on zreszt\u0105 przyznaje we wspomnianych zapiskach, \u017ce samodzielno\u015b\u0107 intelektualn\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0142 dopiero w wieku 50 lat.<\/p>\n

Pisz\u0119 o Cze\u017cowskim, poniewa\u017c zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z jego tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 kilka lat temu, kiedy zacz\u0105\u0142em zajmowa\u0107 si\u0119 ontologi\u0105. Jego praca pisana tu\u017c po wojnie „O metafizyce, kierunkach jej i zagadnieniach” stanowi \u015bwietne wprowadzenie do wej\u015bcia w t\u0119 trudn\u0105 dyscyplin\u0119 filozoficzn\u0105. Od tej pory czyta\u0142em jego inne jego r\u00f3wnie dobre prace.<\/p>\n

O charakterze Cze\u017cowskiego du\u017co mi m\u00f3wi sytuacja, w jakiej powsta\u0142a wspomniana praca. Jest ju\u017c po tej strasznej wojnie. Oto blisko 60-letni cz\u0142owiek, zostaje wyrwany ze swojego miasta i swojego \u015brodowiska, kt\u00f3re budowa\u0142, a kt\u00f3re teraz musi zostawi\u0107 przesiedlony do zupe\u0142nie obcego miasta. Nie zra\u017ca si\u0119 jednak i zaczyna po raz drugi dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizatorsk\u0105 na nowym uniwersytecie. Dzia\u0142o si\u0119 to w warunkach jeszcze trudniejszych ni\u017c wtedy, gdy organizowa\u0142 prac\u0119 na uniwersytecie w Wilnie. Trzeba bowiem pami\u0119ta\u0107 o nieufno\u015bci (co najmniej) w\u0142adz komunistycznych do przedwojennej elity intelektualnej. I w tych warunkach powstaje \u015bwietna ksi\u0105\u017cka, bardzo jasno i precyzyjnie wyja\u015bniaj\u0105ca trudne zagadnienia metafizyczne czy ontologiczne.<\/p>\n

Ze wspomnianych zapisk\u00f3w do autobiografii mo\u017cna wyczyta\u0107 mi\u0119dzy innymi, \u017ce je\u015bli ju\u017c pozwalano na studia filozoficzne w Toruniu, to dla maksimum 5 student\u00f3w na jednym roku. Ale trwa\u0142o to kr\u00f3tko i studia w ten spos\u00f3b uko\u0144czy\u0142o nie wi\u0119cej ni\u017c 20 os\u00f3b. Nadto w 1951 roku wszystkie katedry filozofii przemianowano na katedry logiki. W ten spos\u00f3b wielu filozof\u00f3w sta\u0142o si\u0119 automatycznie logikami (i mog\u0142o wyk\u0142ada\u0107 tylko ten przedmiot w ramach tzw. zaj\u0119\u0107 us\u0142ugowych). Chodzi\u0142o jednak o to, by mogli zachowa\u0107 prawo nauczania na uniwersytetach, w\u0142adze komunistyczne bowiem d\u0105\u017cy\u0142y do zablokowania ich pracy na uniwersytetach lub ich usuni\u0119cia z uniwersytet\u00f3w. Pozosta\u0142o\u015bci\u0105 tego wydarzenia jest i to, \u017ce bardzo cz\u0119sto logika uczona jest przez pracownik\u00f3w wydzia\u0142\u00f3w, katedr b\u0105d\u017a instytut\u00f3w filozofii. To taka nasza lokalna tradycja.<\/p>\n

Cze\u017cowski zosta\u0142 zmuszony do przej\u015bcia na emerytur\u0119 w roku 1960 (w wieku 71 lat), ale to nie przerwa\u0142o jego aktywno\u015bci naukowej. Przeciwnie – w tym czasie powsta\u0142y chyb najlepsze jego prace, poniewa\u017c swoje d\u0142ugoletnie dociekania zacz\u0105\u0142 zamyka\u0107 w postaci skrypt\u00f3w, odczyt\u00f3w czy artyku\u0142\u00f3w. Jego teksty s\u0105 zwi\u0119z\u0142e i precyzyjne. Gdy si\u0119 je czyta, przedstawiane zagadnienie wydaje si\u0119 proste i przejrzyste.<\/p>\n

Emerytura r\u00f3wnie\u017c nie przerwa\u0142a jego pracy nauczycielskiej. Po 1968 roku w\u0142adze ograniczy\u0142y kszta\u0142cenie filozoficzne w Toruniu. Cze\u017cowski podj\u0105\u0142 si\u0119 prywatnego kszta\u0142cenie m\u0142odych pracownik\u00f3w, organizuj\u0105c i prowadz\u0105c privatissimum. Uczestniczy\u0142 te\u017c w kilku przewodach doktorskich.<\/p>\n

Tadeusz Cze\u017cowski zmar\u0142 28 lutego 1981. Najlepszym podsumowaniem b\u0119d\u0105 jego s\u0142owa:<\/p>\n

„Gdy spogl\u0105dam wstecz na swe \u017cycie, to rozk\u0142ada mi si\u0119 ono na trzy odcinki przedzielone wojnami \u015bwiatowymi: odcinek lwowski, warszawsko-wile\u0144ski i toru\u0144ski. Gdy opuszcza\u0142em Lw\u00f3w, mia\u0142em lat 29, gdy opuszcza\u0142em Wilno, mia\u0142em lat 56; trzy odcinki zbiegaj\u0105 si\u0119 zatem z trzema okresami \u017cycia: m\u0142odo\u015bci\u0105, wiekiem dojrza\u0142ym i staro\u015bci\u0105. Rozwija\u0142em si\u0119 powoli, pocz\u0105tki w szko\u0142ach i w pracy zawodowej mia\u0142em trudne, okres dojrza\u0142o\u015bci intelektualnej zacz\u0105\u0142 si\u0119 u mnie dopiero gdy mia\u0142em lat oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu.<\/p>\n

Za ka\u017cdym razem wchodzi\u0142em w nowe dla siebie \u015brodowisko; w Warszawie, w Wilnie i w Toruniu organizowa\u0142em rzeczy, z kt\u00f3rych wiele ju\u017c nie istnieje, a inne zosta\u0142y ca\u0142kowicie zmienione. Wiele spraw potoczy\u0142o si\u0119 inaczej ni\u017c przewidywa\u0142em, ale gdyby mnie zapytano, czy chcia\u0142bym \u017cycie swoje u\u0142o\u017cy\u0107 inaczej, odpowiedzia\u0142bym przecz\u0105co. Pope\u0142ni\u0142em, zw\u0142aszcza w m\u0142odo\u015bci, wiele b\u0142\u0119d\u00f3w; by\u0142em nieraz w s\u0105dach swoich zbyt ciasny, a w post\u0119powaniu nierozwa\u017cny; b\u0142\u0119d\u00f3w tych \u017ca\u0142uj\u0119, cho\u0107 nie wywar\u0142y one znaczniejszego wp\u0142ywu na moje losy.”<\/p><\/blockquote>\n

Za dwa tygodnie odb\u0119dzie si\u0119 w Bydgoszczy konferencja<\/a> jemu po\u015bwi\u0119cona.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz
\n<\/strong><\/p>\n

Fot. gp<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dojrza\u0142o\u015b\u0107 intelektualna? Po pi\u0119\u0107dziesi\u0105tce. M\u0142odo\u015b\u0107 Tadeusza Cze\u017cowskiego zwi\u0105zana jest ze Lwowem, chocia\u017c urodzi\u0142 si\u0119 26 lipca 1889 roku w Wiedniu. Przeszed\u0142 w tym mie\u015bcie wszystkie szczeble edukacji, zwie\u0144czone studiami z zakresu matematyki (logiki), fizyki i filozofii. Studia filozoficzne odbywa\u0142 pod kierunkiem Kazimierza Twardowskiego, z kt\u00f3rym z\u0142\u0105czy\u0142a go p\u00f3\u017aniej d\u0142ugoletnia przyja\u017a\u0144. We Lwowie te\u017c uzyska\u0142 Cze\u017cowski […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=380"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2277,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380\/revisions\/2277"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}