{"id":3873,"date":"2014-06-18T06:47:24","date_gmt":"2014-06-18T04:47:24","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3873"},"modified":"2014-06-18T17:08:30","modified_gmt":"2014-06-18T15:08:30","slug":"plciowe-nierownosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/06\/18\/plciowe-nierownosci\/","title":{"rendered":"P\u0142ciowe nier\u00f3wno\u015bci"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

We wsp\u00f3\u0142czesnym dyskursie spo\u0142ecznym cz\u0119sto s\u0142yszy si\u0119, \u017ce p\u0142e\u0107 \u017ce\u0144ska jest stron\u0105 bardziej poszkodowan\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie. S\u0142yszymy, \u017ce kobiety mniej zarabiaj\u0105, ci\u0119\u017cej pracuj\u0105, rzadziej awansuj\u0105, cz\u0119\u015bciej padaj\u0105 ofiar\u0105 przemocy itp. Na ka\u017cde z powy\u017cszych zagadnie\u0144 mo\u017cna by napisa\u0107 kilka oddzielnych blog\u00f3w. Czy zastanawia\u0142 si\u0119 kto\u015b jednak, jak wygl\u0105da sprawa nier\u00f3wno\u015bci p\u0142ciowych z biologicznego punktu widzenia? Je\u015bli nie, to dzi\u015b w\u0142a\u015bnie na \u0142amach blogu b\u0119dzie na ten temat…
\n
\nOt\u00f3\u017c bowiem, z punktu widzenia biologii, wydaje si\u0119, \u017ce to p\u0142e\u0107 m\u0119ska jest cz\u0119\u015bciej stron\u0105 poszkodowan\u0105. Wezm\u0119 cho\u0107by przyk\u0142ad z w\u0142asnego podw\u00f3rka – badania stwardnienia zanikowego bocznego (amyotrophic lateral sclerosis, ALS) na mysim modelu tej choroby. Ot\u00f3\u017c jednym z podstawowym wymog\u00f3w tego typu bada\u0144 jest zastosowanie do do\u015bwiadcze\u0144 tylko i wy\u0142\u0105cznie m\u0119skich osobnik\u00f3w… Czemu…? Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce samice ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 estrogen\u00f3w oraz innych pokrewnych czynnik\u00f3w d\u0142u\u017cej opieraj\u0105 si\u0119 chorobie, maj\u0105 mniej nasilone objawy i generalnie \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej ni\u017c poddani terapii wspomagaj\u0105cej ich m\u0119scy odpowiednicy, w zwi\u0105zku z czym trudno jest uzyska\u0107 jednorodne i wiarygodne rezultaty…<\/p>\n

M\u0119skie grupy kontrolne, kt\u00f3rym podawano placebo, \u017cy\u0142y \u015brednio o 20-30 dni kr\u00f3cej ni\u017c kontrolne grupy \u017ce\u0144skie. W skali wieku myszy to ogromna r\u00f3\u017cnica. W prze\u0142o\u017ceniu na lata ludzkie uzbiera\u0142oby si\u0119 z tego kilkana\u015bcie czy nawet kilkadziesi\u0105t miesi\u0119cy… I rzeczywi\u015bcie, dok\u0142adnie tak wygl\u0105da rozk\u0142ad zachorowalno\u015bci i przebiegu ALS u ludzi. Choroba ta dotyka cz\u0119\u015bciej m\u0119\u017cczyzn ni\u017c kobiety (2:1), ponadto \u015brednio m\u0119\u017cczy\u017ani zapadaj\u0105 na ni\u0105 o 10 lat wcze\u015bniej ni\u017c kobiety. Do tej pory nie okre\u015blono jednoznacznie r\u00f3\u017cnicy w nasileniu objaw\u00f3w, lecz by\u0107 mo\u017ce i tu oka\u017ce si\u0119, \u017ce podobnie jak u samic myszy przebieg ALS i nasilenie objaw\u00f3w nast\u0119puje u kobiet wolniej ni\u017c u m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n

ALS to tylko jeden z przyk\u0142ad\u00f3w wielu schorze\u0144 na kt\u00f3re cz\u0119\u015bciej zapadaj\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani… Wiele z diagnozowanych u m\u0119\u017cczyzn zaburze\u0144 prawie w og\u00f3le nie wyst\u0119puje u kobiet. S\u0105 to zwykle zaburzenia czy choroby zwi\u0105zane z chromosomem X – dziedziczonym od matki – takie jak cho\u0107by hemofilia, daltonizm czy r\u00f3\u017cnego rodzaju dystrofie mi\u0119\u015bniowe (post\u0119puj\u0105ce zmiany zwyrodnieniowe mi\u0119\u015bni). Ostatnio do tej listy dosz\u0142y r\u00f3wnie\u017c zaburzenia zwi\u0105zane z dziedziczeniem przez m\u0119\u017cczyzn mitochondri\u00f3w z defektywnym materia\u0142em genetycznym od matek. Zjawisko to nosi w j\u0119zyku angielskim nazw\u0119 mother’s curse<\/em> (kl\u0105twa matki).<\/p>\n

Mitochondria to podstawowe centra (organella) przemiany energetycznej w kom\u00f3rce, przekazywane w procesie zap\u0142odnienia z kom\u00f3rki jajowej matki. W kom\u00f3rce eukariotycznej organella te jako jedyne poza j\u0105drem kom\u00f3rkowym posiadaj\u0105 sw\u00f3j w\u0142asny genom, kt\u00f3rego mutacje, jak od niedawna si\u0119 uwa\u017ca, mog\u0105 prowadzi\u0107 do wyst\u0119powania pewnych chor\u00f3b czy zaburze\u0144 dotykaj\u0105cych w g\u0142\u00f3wnej mierze osobniki m\u0119skie.<\/p>\n

Jednym z zaobserwowanych skutk\u00f3w mutacji mitochondrialnego DNA, niemaj\u0105cego wp\u0142ywu na p\u0142e\u0107 \u017ce\u0144sk\u0105, jest zaburzenie jako\u015bci i ilo\u015bci spermy, kt\u00f3re przyczynia si\u0119 do m\u0119skiej niep\u0142odno\u015bci. Mutacja odpowiedzialna za jako\u015b\u0107 nasienia przechodzi jako nieszkodliwa z pokolenia na pokolenie kobiet, dotykaj\u0105c w dotkliwy spos\u00f3b obdarowanych tak\u0105 mutacj\u0105 m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n

Inn\u0105 z mutacji mitochondrialnego DNA, kt\u00f3ra dotyka w 90% m\u0119\u017cczyzn, jest dziedziczna neuropatia nerwu wzrokowego Lebera – post\u0119puj\u0105ce zwyrodnienie siatk\u00f3wki, doprowadzaj\u0105ce do ca\u0142kowitej utraty wzroku w wieku oko\u0142o 20 lat; zesp\u00f3\u0142 MELAS (Mitochondrial encephalomyopathy, lactic acidosis, and stroke-like episodes), CPEO (Chronic progressive external ophthalmoplegia), kardiomiopatia czy zaburzenia s\u0142uchu. Dochodz\u0105 do tego r\u00f3\u017cnego rodzaju zaburzenia ekspresji pewnych enzym\u00f3w, kt\u00f3rych dysfunkcja powoduje przyspieszenie proces\u00f3w starzenie kom\u00f3rkowego, co w skali makro przek\u0142ada si\u0119 na os\u0142abienie uk\u0142adu odporno\u015bciowego, zwi\u0119kszon\u0105 podatno\u015b\u0107 na choroby metaboliczne i obni\u017cenie d\u0142ugo\u015bci \u017cycia.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, w nawi\u0105zaniu do pierwszych zda\u0144 tego wpisu, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to, czego spo\u0142ecze\u0144stwo nie nastaje, natura oddaje w naddatku lub odwrotnie, jak kto woli, i tak r\u00f3wnanie koniec ko\u0144c\u00f3w si\u0119 bilansuje… Czy\u017c nie? Dyskusja pozostaje otwarta.<\/p>\n

Judyta Juranek<\/strong><\/p>\n

Ilustracja: Tom Tierney, domena publiczna<\/em><\/p>\n

Gemmell NJ, Metcalf VJ, & Allendorf FW (2004). Mother’s curse: the effect of mtDNA on individual fitness and population viability. Trends in ecology & evolution, 19<\/span> (5), 238-44 PMID: 16701262<\/a><\/span><\/p>\n

Beekman M, Dowling DK, & Aanen DK (2014). The costs of being male: are there sex-specific effects of uniparental mitochondrial inheritance? Philosophical transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological sciences, 369<\/span> (1646) PMID: 24864311<\/a><\/span><\/p>\n

Veldink, J., B\u00e4r, P., Joosten, E., Otten, M., Wokke, J., & van den Berg, L. (2003). Sexual differences in onset of disease and response to exercise in a transgenic model of ALS Neuromuscular Disorders, 13<\/span> (9), 737-743 DOI: 10.1016\/S0960-8966(03)00104-4<\/a><\/span><\/p>\n

Czlonkowska, A., Ciesielska, A., Gromadzka, G., & Kurkowska-Jastrzebska, I. (2006). Gender Differences in Neurological Disease: Role of Estrogens and Cytokines Endocrine, 29<\/span> (2), 243-256 DOI: 10.1385\/ENDO:29:2:243<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wsp\u00f3\u0142czesnym dyskursie spo\u0142ecznym cz\u0119sto s\u0142yszy si\u0119, \u017ce p\u0142e\u0107 \u017ce\u0144ska jest stron\u0105 bardziej poszkodowan\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie. S\u0142yszymy, \u017ce kobiety mniej zarabiaj\u0105, ci\u0119\u017cej pracuj\u0105, rzadziej awansuj\u0105, cz\u0119\u015bciej padaj\u0105 ofiar\u0105 przemocy itp. Na ka\u017cde z powy\u017cszych zagadnie\u0144 mo\u017cna by napisa\u0107 kilka oddzielnych blog\u00f3w. Czy zastanawia\u0142 si\u0119 kto\u015b jednak, jak wygl\u0105da sprawa nier\u00f3wno\u015bci p\u0142ciowych z biologicznego punktu widzenia? […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[66,6,65],"tags":[110,109,108],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3873"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3873"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3873\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3884,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3873\/revisions\/3884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3873"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3873"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}